Τα πέντε συστατικά {LF}της συνταγής του Ερντογάν

«Πέρα από την απογοήτευση, ένα ερώτημα επανέρχεται διαρκώς στις συζητήσεις: Ενώ μια ντουζίνα δημοσκοπήσεις έδειχναν τον πρόεδρο Ταγίπ Ερντογάν να χάνει απέναντι στον βασικό του αντίπαλο, Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, πώς κατάφερε να αναδειχθεί πρώτος;». Κάπως έτσι επιχειρεί να αποτυπώσει η γαλλική «Le Monde» το κλίμα που επικρατεί στις τάξεις της αντιπολίτευσης στην Τουρκία, της οποίας οι ψηφοφόροι και τα περισσότερα στελέχη γνώρισαν μια δυσάρεστη έκπληξη το βράδυ της Κυριακής.

Η αλήθεια είναι ότι το παραπάνω ερώτημα βασανίζει και άλλους: τις εταιρείες δημοσκοπήσεων (ή τουλάχιστον τις πιο πολλές εξ αυτών), καθώς και τα επιτελεία της Δύσης, που έμοιαζαν να έχουν πειστεί πως αυτές οι εκλογές θα ήταν το κύκνειο άσμα του Ερντογάν, ύστερα από 20 χρόνια απόλυτης κυριαρχίας του. Για να καταφέρουν, ωστόσο, να το απαντήσουν, ίσως πρέπει να εγκαταλείψουν τα παλιά πρότυπα, επιχειρώντας να δουν και να ερμηνεύσουν την κατάσταση και τις εξελίξεις στην Τουρκία υπό διαφορετικό πρίσμα – λιγότερο δυτικό και περισσότερο ανατολίτικο.

Εξάλλου, όπως σημειώνει η ισπανική «El Pais», «το 2023 ενδέχεται να μείνει στην Ιστορία ως μια καθοριστική στιγμή, στην οποία η Τουρκία στράφηκε κοινωνικο-πολιτικά προς την Ανατολή, απομονώνοντας και απογοητεύοντας τα πάντα ευάλωτα τμήματα της κοινωνίας που είναι προσανατολισμένα προς τη Δύση, κυρίως τις γυναίκες και τους νέους».

Οικονομία:
ναι μεν, αλλά…

Είναι γεγονός ότι η τουρκική οικονομία δεν βρίσκεται στα καλύτερά της τα τελευταία χρόνια, ενώ εκατομμύρια νοικοκυριά στη χώρα δυσκολεύονται να τα φέρουν βόλτα με τις βασικές καθημερινές ανάγκες τους, εξαιτίας της ακρίβειας και του πληθωρισμού. Ο Κιλιτσντάρογλου, ωστόσο, αν και έταξε μια πιο «ορθόδοξη» πολιτική, δεν έπεισε ότι αυτή θα είναι προς όφελος των πολλών, καθώς, ανάμεσα στα άλλα, η απότομη αύξηση των επιτοκίων θα φέρει επιπλέον βάρη σε επιχειρήσεις και πολίτες. Την ίδια στιγμή, με τις μεγάλες αυξήσεις της τελευταίας στιγμής στους μισθούς, ο Ερντογάν έστειλε το μήνυμα ότι κρατά και το μαχαίρι και το πεπόνι – όσο κι αν οι αγορές έχουν τη δική τους άποψη.

Επικοινωνία: ασφυκτικός έλεγχος των ΜΜΕ

Είναι γνωστό ότι σταδιακά οι μεγάλοι μιντιακοί όμιλοι της Τουρκίας πέρασαν στα χέρια της κυβέρνησης και των εμπίστων της και μετατράπηκαν σε μηχανισμό προπαγάνδας, ενώ η ανεξάρτητη δημοσιογραφία διώχθηκε απηνώς. Ταυτόχρονα, το καθεστώς Ερντογάν κινήθηκε και σε ένα ακόμη κρίσιμο επίπεδο: χρησιμοποίησε «ένα κρυφό όπλο, την καταστολή των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με τρόπο που εν μέρει εμπνεύστηκε από την Ευρώπη», όπως σημειώνει το Politico. Προσθέτοντας ότι η Αγκυρα αντέγραψε και αξιοποίησε την Πράξη για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες της ΕΕ, που προβλέπει αυστηρές ποινές για τη διάδοση «ψευδών ειδήσεων» – διατηρώντας, φυσικά, το δικαίωμα να ορίζει η ίδια ποιες είναι αυτές και να στήνει στον τοίχο την αντιπολίτευση.

Κιλιτσντάρογλου:
το «κουτσό άλογο»

Οι πληροφορίες για την «έκρηξη» της Μεράλ Ακσενέρ μόλις άρχισαν να γίνονται γνωστά τα αποτελέσματα, το βράδυ της Κυριακής, δεν έχουν επιβεβαιωθεί, όμως είναι απολύτως λογικοφανείς. Η ίδια, άλλωστε, είχε επιχειρήσει να αποτρέψει τον ορισμό του Κιλιτσντάρογλου ως υποψηφίου των «6», φτάνοντας να αποχωρήσει προσωρινά από τη συμμαχία τους. Τελικώς συμβιβάστηκε, για να επιβεβαιωθεί όμως η πρόβλεψή της – όπως και πολλών άλλων – ότι με αυτόν στο τιμόνι ο Ερντογάν δεν θα έχανε. Κάτι που θα μπορούσε (θεωρητικά) να γίνει με υποψηφίους είτε τον Εκρέμ Ιμάμογλου είτε τον Μανσούρ Γιαβάς, δημάρχους Κωνσταντινούπολης και Αγκυρας.

Εθνικισμός: το φόβητρο των Κούρδων

Οι κουρδικές και αλεβίτικες ρίζες του Κιλιτσντάρογλου παρουσιάστηκαν ως μεγάλο ατού για να διασφαλιστεί η ψήφος των εκατομμυρίων Κούρδων. Η απόφαση του HDP να μην κατεβάσει υποψήφιο και να τον στηρίξει επισήμως φάνηκε να δικαιώνει την επιλογή – μόνο που την ίδια στιγμή έκλεισε τους διαύλους επικοινωνίας με τα πολυπληθή συντηρητικά και εθνικιστικά στρώματα της κοινωνίας, που αντιμετωπίζουν τους Κούρδους όχι ως συμπολίτες αλλά ως απειλή. Η κακή επίδοση του Καλού Κόμματος της Ακσενέρ και το υψηλό ποσοστό του Σινάν Ογάν αποδεικνύουν του λόγου το αληθές.

Ισχυρός ηγέτης:
μόνο ο Ερντογάν!

Στις πιο κρίσιμες στιγμές, όταν το παρόν φαντάζει δύσκολο και το μέλλον αβέβαιο, οι λαοί συνηθίζουν να επιλέγουν ισχυρούς ηγέτες, με ικανότητες και πυγμή. Ειδικά σε εκείνες τις χώρες – όπως η Τουρκία των πολλών πραξικοπημάτων – στις οποίες οι κοινοβουλευτικές και δημοκρατικές παραδόσεις δεν είναι εδραιωμένες. Πολύ δε περισσότερο εάν η αντιπολίτευση έχει επίσης «λερωμένη τη φωλιά της» σε αυτό το επίπεδο, όπως επίσης συμβαίνει στην Τουρκία.