Η ζωή που δεν βιώθηκε

Στις αρχές της δεκαετίας του 1950, στην ενδοχώρα της Κρήτης, ο δεκαπεντάχρονος Φανούρης, ο οποίος σέρνεται από τον τυχοδιώκτη θείο του – για την «μπίζνα» που θα τους αλλάξει τη ζωή -, αποτελεί το κύριο πρόσωπο του μυθιστορήματος του Μιχάλη Αλμπάτη «Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Νήσος.

Ενα παράξενο χάρισμα του ορφανού από πατέρα νεαρού, ν’ ακούει τους νεκρούς, λογοτεχνικό εύρημα του Αλμπάτη που καταργεί τη νομοτελειακή εξέλιξη οι πεθαμένοι να παραμένουν σιωπηλοί, γίνεται η αιτία ο νεαρός Φανούρης να απομακρυνθεί από το χωριό του. Περιπλανώμενοι θείος και ανιψιός αναλαμβάνουν να μεσιτεύουν ανάμεσα σε ζωντανούς και πεθαμένους, έναντι αμοιβής, όμως πολύ γρήγορα αντιλαμβάνονται ότι ενώ οι ζωντανοί ζητούν απεγνωσμένα να μάθουν τις σκέψεις των οικείων τους πριν τους αποχαιρετήσουν για πάντα, τελικά δεν είναι έτοιμοι να αποδεχτούν την αδυσώπητη ειλικρίνειά τους [«Μας πληρώνουν ένα σωρό λεφτά για να μιλήσουν με τους πεθαμένους, ενώ στο τέλος κανείς δεν θέλει να τους ακούσει…»]. Μια οικτρή ήττα έναντι των δυνητικών εκπληρώσεών τους.

Η ευθυμία με τη μελαγχολία διακλαδίζονται σε όλο το μυθιστόρημα και το μεγάλο δίπολο της λογοτεχνίας, έρωτας – θάνατος, ενσωματώνεται στα λόγια των νεκρών χαρακτήρων, που στην πλειονότητά τους προτρέπουν τους ζωντανούς να ορμήσουν στη ζωή και να γευτούν όσο περισσότερες σαρκικές ηδονές μπορούν. Και ναι, σε μια πρώτη ανάγνωση το «Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους» φαίνεται να είναι ένα μυθιστόρημα για το εκρηκτικό παράπονο της ζωής που δεν βιώθηκε ολοκληρωτικά και παρέμεινε παγιδευμένη σε συμβάσεις. Εξάλλου, ως σωτήριο αντίβαρο μπροστά σ’ αυτήν την εικονοπλασία του θανάτου, ο νεαρός Φανούρης γνωρίζει και εκείνος, για πρώτη φορά, τον έρωτα. Από τον πλατωνικό του έρωτα για τη γειτόνισσά του Ρηνιώ μέχρι και την πόρνη Βασιλική, ο Φανούρης θα καταβυθιστεί στον άλλοτε διεκπεραιωτικό, άλλοτε σαν πεδίο μάχης, έρωτα αλλά και στον έρωτα χωρίς ανταπόκριση που αποβαίνει μοιραίος.

Ο νόμος της φθοράς

Δεν είναι όμως μόνο αυτό. Υπάρχουν και νεκροί που παραμένουν ανικανοποίητοι, όχι μόνο στερημένοι σωματικών ηδονών. [«Πόθος… όχι για την πείνα της σάρκας για τη σάρκα, αυτός ξεθύμανε, ξέφτισε, ζάρωσε μαζί με το κορμί μου και πάει, μα η τρυφεράδα της πεθυμιάς μου είναι η ίδια, ίσως γιατί ποτέ της δεν εχόρτασε – σαν ένα φρούτο που δεν το δάγκωσες ποτέ κι έχει για πάντα στη φαντασία σου την ίδια φίνα γεύση…»] Επίσης, ενώ οι νεκροί σέβονται τον νόμο της φθοράς, φαίνεται να αντιστέκονται σιβυλλικά στις επιτάσσεις μιας μετέπειτα πνευματικής ζωής.

Παραμένουν εγκλωβισμένοι στο σαρκίο τους και το βλέπουν να παρακμάζει, να στεγνώνει, ενίοτε να αναδίνει μυρωδιές που ούτε και οι ίδιοι τις αντέχουν. Αναγκάζονται να παρακολουθούν τη συνέχεια της ζωής σε γέννες και προσπαθούν να τραγουδήσουν καθώς τους κατεβάζουν στην τελευταία τους κατοικία ή παρακαλούν να τους κρατήσουν πάνω από το χώμα, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να παραδώσουν στους εναπομείναντες όποια καλλιτεχνική έμπνευση τους έχει απομείνει. Διάχυτη και έντονη στις λέξεις του Αλμπάτη η σκληρή επίγνωση πως κάθε μέρα η ζωή μηδενίζει και ξαναρχίζει.

Και εδώ πλανάται αναπάντητο το υπαρξιακό ερώτημα, πόσες ζωές πρέπει να ζήσει κανείς για να πεθάνει χορτάτος και επιτέλους να φτάσει στον, όπως φαίνεται, απροσπέλαστο ατομικό του προορισμό. Ο αναγνώστης στοχάζεται περί της αξίας της ζωής και η προσφορά του πονήματος είναι μια απελευθερωτική συντριβή εξ αντανακλάσεως. Μετέωρη η απάντηση, όμως «γέρνει» στο όσα λεπτά και να αναπνέεις δεν θα είναι αρκετά, όσες ζωές και να ζήσεις ποτέ δεν θα καταφέρεις να πεις «εντάξει, φεύγω τώρα». Αξίζει να επισημανθεί πως ο Μ. Αλμπάτης κατέχει θαυμαστή αφηγηματική δεινότητα με την οποία θα μπορούσε να αναφερθεί στο ατελέσφορο των προσωπικών διεκδικήσεων, πέραν των ερωτικών, έστω και υπαινικτικά.

H Ντίνα Σαρακηνού είναι συγγραφέας, διευθύντρια του λογοτεχνικού online περιοδικού Literature.gr και πρόεδρος του PEN Greece

{1BSYG}Μιχάλης Αλμπάτης {1BSYG}{CR}{2BTIT}Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους{2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδόσεις Νήσος, σελ. 470{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 18 ευρ{4BTIM}ώ