Δεν είναι οι δεξιότητες λύση για όλα τα προβλήματα

Οποια εφημερίδα και αν ξεφυλλίσει κάποιος τα τελευταία χρόνια ή όποια ιστοσελίδα και αν ανοίξει, το μοτίβο είναι σχεδόν πάντα ίδιο: «Οι επιχειρήσεις ψάχνουν απεγνωσμένα για προσωπικό και δεν βρίσκουν! Το πρόβλημα εστιάζεται στην έλλειψη δεξιοτήτων των ανθρώπων».

Και φυσικά, ισχυρίζεται η ίδια αφήγηση, ποιος άλλος μπορεί να ευθύνεται για τις χαμηλές δεξιότητες των εργαζομένων από το εκπαιδευτικό σύστημα που αδυνατεί να εφοδιάσει τα άτομα με τις κατάλληλες δεξιότητες;

Προς απόδειξη αυτής της «πραγματικότητας» επιστρατεύονται διαφόρων ειδών «έρευνες», οι οποίες φυσικά ποτέ δεν ανακοινώνουν τους όρους διεξαγωγής τους και τα αναλυτικά δεδομένα ώστε να μπορεί κάποιος να κρίνει την επιστημονική τους εγκυρότητα και πάνω απ’ όλα να επικυρώσει τη γενικευσιμότητά τους. Οπως και να ‘χει, στους ισχυρισμούς που προηγήθηκαν εμπεριέχονται δυο «μισές αλήθειες», που εν τέλει συνιστούν μια λανθασμένη άποψη και – ακόμα χειρότερα -μια ανειλικρινή και παραπειστική ρητορική.

«Οι επιχειρήσεις ψάχνουν απεγνωσμένα για προσωπικό και δεν βρίσκουν»: Λάθος! Η αλήθεια είναι ότι κάποιες επιχειρήσεις, σε συγκεκριμένους οικονομικούς τομείς και επαγγέλματα έχουν κατά περιόδους αυξημένες ανάγκες ανθρώπινου δυναμικού. Αυτό έχει μεγάλη και ουσιαστική διαφορά, διότι γενικεύει αυθαίρετα ένα μερικό και εντοπισμένο φαινόμενο. Επίσης, οι πραγματικές ανάγκες προσωπικού των επιχειρήσεων (με εξαίρεση τις περιστασιακά αυξημένες εποχικές ανάγκες), σε αριθμητικούς όρους, δεν έχουν καμία σχέση με αυτά τα «τρομοκρατικά» που συχνά δημοσιεύονται (όπως ότι «9 στις 10 επιχειρήσεις δεν βρίσκουν εργαζόμενους», «περίπου το 70% των επιχειρήσεων έχουν ελλείψεις προσωπικού»).

Σε πρόσφατη πανελλαδική έρευνα εργοδοτών του ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ σε αντιπροσωπευτικό δείγμα επιχειρήσεων, οι κενές θέσεις στο σύνολο των επιχειρήσεων τον Οκτώβριο 2022 οριακά ξεπερνούσαν το 18%.

«Το πρόβλημα της αδυναμίας εξεύρεσης προσωπικού από τις επιχειρήσεις εστιάζεται στην έλλειψη δεξιοτήτων των υποψήφιων εργαζομένων»: Ξανά λάθος!

Η αναντιστοιχία προσφοράς και ζήτησης στην αγορά εργασίας στην Ελλάδα οφείλεται πολύ συχνά σε άλλες αιτίες, άσχετες με τις δεξιότητες, όπως το επίπεδο του μισθού, οι συνθήκες δουλειάς, το είδος της απασχόλησης (πλήρης ή μερική), η διάρκεια της εργασιακής σχέσης, η σταθερότητα και εξελιξιμότητα στην εργασία. Οι δεξιότητες είναι μόνο ένας παράγοντας και φυσικά, όπως σε κάθε αγορά εργασίας, δεν υπάρχουν μόνο ελλείψεις αλλά και «περισσεύματα» δεξιοτήτων (άνεργοι ή οι εργαζόμενοι διαθέτουν περισσότερες δεξιότητες από αυτές που απαιτεί η εργασία).

Και η Ελλάδα αποτελεί, σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ένα ξεχωριστό παράδειγμα αυξημένων πλεονασμάτων δεξιοτήτων, τις οποίες το ελληνικό παραγωγικό σύστημα, με τις διαδοχικές κρίσεις, τις «χαμηλές επενδυτικές πτήσεις», τους χαμηλούς μισθούς και την έμφαση σε δραστηριότητες του τομέα των υπηρεσιών (οι οποίες πολλές φορές αρκούνται σε δεξιότητες χαμηλού έως μεσαίου επιπέδου), αδυνατεί να αξιοποιήσει παραγωγικά (το διαρκές φαινόμενο της φυγής επιστημονικού δυναμικού από τη χώρα).

Εν τέλει, το όλο θέμα των «χαμηλών δεξιοτήτων ως αιτίας των κενών θέσεων στις επιχειρήσεις» μοιάζει να είναι μια (μάλλον επιτυχημένη…) άσκηση της «τέχνης» τού να μετατρέπεις ένα παραγωγικό, εργασιακό και εν τέλει κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα σε στενά εκπαιδευτικό και ταυτόχρονα να «νομιμοποιείς» τα δισεκατομμύρια ευρώ -από διάφορα «προγράμματα στήριξης και ανάκαμψης» – που διοχετεύονται εδώ και πολλά χρόνια σε δράσεις αναποτελεσματικής και ελάχιστα ποιοτικής κατάρτισης ανέργων και εργαζομένων.

Ο Παρασκευάς Λιντζέρης είναι εκτελεστικός διευθυντής του ΙΜΕ-ΓΣΕΒΕΕ