Η Δημοσθένους λέξις

«…Χωρίς βουλή, χωρίς Θεό / σαν βασιλιάς σ’ αρχαίο δράμα / θα πω τη λέξη και το γράμμα / μπροστά στην πύλη θα σταθώ». Ετσι τελειώνει η «Δημοσθένους λέξις», ένα από τα πιο σημαντικά τραγούδια του Διονύση Σαββόπουλου ή, τουλάχιστον, αυτό που, όταν το πρωτάκουσα στο «έμπα» της εφηβείας μου, ήταν η αφορμή να καταδυθώ στο σύμπαν του (μια «βουτιά» που κρατάει ακόμη και, αντί να μου κόβει την ανάσα, με γεμίζει με οξυγόνο). Για να είμαι ειλικρινής, αρχικά δεν καταλάβαινα τους στίχους του. Είχα όμως αυτήν τη συναρπαστική αίσθηση ότι έλεγαν κάτι πολύ σημαντικό που, απλά, δεν είχε έρθει ο καιρός μου ώστε να μπορέσω να το αφομοιώσω.

Μετά κατάλαβα τι ήταν η «λέξη και το γράμμα». Ηταν η «δημοκρατία» κι εκείνο το «ρο» καταμεσής της που δεν μπορούσε να προφέρει ο Δημοσθένης. Ο Σαββόπουλος το έγραψε όταν ήταν στη φυλακή, ντάλα δικτατορία, και συμπεριλήφθηκε, το 1972, στο άλμπουμ «Βρώμικο ψωμί». Η αναφορά στην Ολυνθο έγινε για να μπερδέψει τη χουντική λογοκρισία (και νιώθω ιδιαίτερη τιμή που, λίγα χρόνια αργότερα, η πρώτη «αποστολή» που μου ανατέθηκε όταν άρχισα να δουλεύω στη δισκογραφική εταιρεία Lyra, ήταν να δαχτυλογραφήσω τους στίχους του άλμπουμ “Ρεζέρβα” και να τους πάω προς έγκριση στην υφιστάμενη ακόμη λογοκρισία του υπουργείου Προεδρίας).

Η δημοκρατία λοιπόν είναι η «Δημοσθένους λέξις». Η συνθήκη που επιτρέπει σε κάθε πολίτη να εκφέρει τη γνώμη του. Σε κάθε πολίτη; Οχι ακριβώς. Μόνο σε αυτούς που υπηρετούν ένα κομματικό ιδεολόγημα και το περιφέρουν άγαρμπα μεταμφιεσμένο σε αριστερή ιδεολογία. Είναι σαν τα «όντα μικρά, ζωγραφιστά, μεσ’ στον καθρέφτη κλειδωμένα» για τα οποία έχει μιλήσει ο Σαββόπουλος στον «Μπάλλο» του. «Κλειδωμένα» στον καθρέφτη της ηθικής τους αυταρέσκειας και αυτοαποθέωσης όπου αντικρίζουν την Μπουμπουλίνα, τον Κολοκοτρώνη, τον Ωνάση ή τη Μελίνα και ποτέ τον Καραγκιόζη και την Αγλαΐα (για να θυμηθώ και τον Νίκο Δήμου). Καμία σχέση όλο αυτό με δημοκρατία.

Από προχθές ο Σαββόπουλος μπήκε, για άλλη μια φορά, στο στόχαστρο των κλειδωμένων μέσα στον καθρέφτη τους. Επειδή είπε ότι θα ήθελε αυτοδύναμη κυβέρνηση Νέας Δημοκρατίας. Και ότι σέβεται τα άλλα κόμματα επισημαίνοντας συγχρόνως ότι διατηρούν μια φοιτητική ξεγνοιασιά και διακατέχονται από μια αδικαιολόγητη αυτοπεποίθηση. Συντάχθηκε δηλαδή με την πλειονότητα των πολιτών.

Σε απάντηση αυτού του σχολίου που έκανε στη ραδιοφωνική εκπομπή του Παύλου Τσίμα, άνοιξε ο οχετός. Με μπροστάρη τον οπαδικό ΣΥΡΙΖΑ στον οποίον όμως συγκαταλέγονται και πολιτευτές του. Οχι γι’ αυτό που είπε αλλά γιατί ο Σαββόπουλος είναι καρφί στο μάτι τους. Για πολλούς λόγους.

Η Ελλάδα που αντιστέκεται, η Ελλάδα που επιμένει

Κάποτε είχα ρωτήσει έναν παλαίμαχο πολιτευτή της Δεξιάς αν τελικά την Ιστορία τη γράφουν οι νικητές ή οι ηττημένοι. «Οι διανοούμενοι» μου απάντησε. «Γι’ αυτό και στην Ελλάδα δικαιούνταν να τη γράφουν οι αριστεροί». Δικαιούνταν. Παρατατικός. Ιστορικός χρόνος δηλαδή. Διότι σε πολύ παλαιότερες δεκαετίες, όντως η Αριστερά συσπείρωνε ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής διανόησης.

Από κάποια στιγμή και ύστερα, οι διανοούμενοι έγιναν κυρίως καλλιτέχνες. Και σήμερα, οι περισσότεροι από αυτούς, «αρτίστες» όπως έλεγαν ελαφρώς απαξιωτικά οι μεγαλύτεροι. Για να το πω περιγραφικά, από τον Αναγνωστάκη στον Μπισμπίκη, μια Ελλάδα δρόμος. Οταν έχεις για «μεγάφωνά» σου παίκτριες ριάλιτι, αποτυχημένες-ους ηθοποιούς, προβοκάτορες και ατάλαντους μουσικούς και αυτοαναφορικούς μικροσυγγραφείς μπορεί και να ξεχαστείς και να νομίζεις ότι αυτό είναι η διανόηση ή, έστω, η Τέχνη. Μέχρι να ξυπνήσει ο γίγαντας Σαββόπουλος και με δύο λέξεις να σου θυμίσει την ένδειά σου. Τότε λυσσάς. Δεν μπορείς να διαχειριστείς όχι το κούφιο ιδεολόγημα αλλά ούτε καν την κακότητά σου.

Ο Σαββόπουλος δεν άλλαξε τοποθέτηση όπως άλλαξε, για παράδειγμα, κόμμα ο Μπίστης (ο οποίος νομίζει κιόλας ότι τον κάρφωσε με αυτό το τάχα μεγαλόθυμο «Αχ, βρε Διονύση»). Ο Σαββόπουλος ήταν πάντα εναντίον του συστήματος. Ε, τι να κάνουμε που το σύστημα άλλαξε χέρια; Που τώρα το χειρίζεται μια υποτιθέμενη προοδευτική συσπείρωση, μια υποτιθέμενη Αριστερά, «μια αλλήθωρη νεολαία, μια τσογλανοπαρέα που κάνει κριτική»;