Η ταυτότητα νίκησε την οικονομία

«Τα κακά παιδιά κερδίζουν», έγραφε η Αν Απλμπομ τον Νοέμβριο του 2021 σε ένα άρθρο της στο Atlantic. Ο 20ός αιώνας, σημείωνε, είναι η ιστορία της αργής και άνισης προόδου προς τη νίκη της φιλελεύθερης δημοκρατίας έναντι του φασισμού, του κομμουνισμού, του εθνικισμού. Ο 21ος αιώνας, μέχρι στιγμής, είναι η ιστορία του αντιθέτου.

Η σπουδαία αμερικανίδα ιστορικός έχει δίκιο και άδικο ταυτοχρόνως. Πράγματι, οι κακοί έχουν το πάνω χέρι: ο Πούτιν βομβαρδίζει μια δημοκρατική χώρα, ο Σι έχει εξελιχθεί σε έναν κεντρικό παγκόσμιο παίκτη και ο Τραμπ ετοιμάζεται να επιστρέψει στην προεδρία των Ηνωμένων Πολιτειών. Το πρόβλημα είναι ότι αυτός ο χαρακτηρισμός δεν είναι αντικειμενικός. Κάποιος που για εμάς είναι κακός, για άλλους είναι, αν όχι καλός, πάντως χρήσιμος, αποτελεσματικός, αναγκαίος. Αξίες που για εμάς είναι οικουμενικές, για άλλους είναι εισαγόμενες, επικίνδυνες, ανατρεπτικές.

Κρεμμύδια και σφαίρες

H διάκριση αυτή ήρθε και πάλι στην επιφάνεια με τις εκλογές στην Τουρκία. Ο Ερντογάν είναι ένας αυταρχικός ηγέτης που κυβερνά με σιδηρά πυγμή, έχει γεμίσει τις φυλακές με πολιτικούς του αντιπάλους, κάνει ανορθόδοξα πειράματα με την οικονομία και έχει εξοργίσει τους δυτικούς του συμμάχους με την εξωτερική του πολιτική. Επιπλέον, είναι άρρωστος. «Δικτάτορα» τον είχε αποκαλέσει ο Ντράγκι. «Να σώσουμε τη δημοκρατία, να φύγει ο Ερντογάν», κραύγαζε πριν από δέκα μέρες το «Economist». Και όλες οι δημοσκοπήσεις έδειχναν ότι αυτό ακριβώς θα συνέβαινε.

Αλλά δεν συνέβη. Οση προπαγάνδα κι αν έκαναν τα κυβερνητικά μέσα ενημέρωσης στην προεκλογική εκστρατεία, όση νοθεία κι αν έγινε την ημέρα των εκλογών, η επικράτηση του Ερντογάν στον πρώτο γύρο ήταν καθαρή. Με όσα κρεμμύδια κι αν φωτογραφιζόταν ο Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, όσες σφαίρες κι αν πετούσε στο έδαφος η Μεράλ Ακσενέρ, το βασικό μέλημα των ψηφοφόρων αποδείχθηκε ότι δεν ήταν η οικονομία και η διαφθορά, αλλά η ταυτότητα και η ασφάλεια. Και στα πεδία αυτά ο τούρκος πρόεδρος είναι αξεπέραστος.

Δεν βγάζει νόημα

Για άλλη μία φορά, έτσι, αποδείχθηκε ότι την πραγματική, τη βαθιά Τουρκία δεν τη διαβάζουν σωστά όχι μόνο η Ευρώπη και η Αμερική, αλλά ούτε καν τα επιτελεία των τουρκικών κομμάτων που είναι θεωρητικά πιο κοντά στη Δύση ή τα ινστιτούτα δημοσκοπήσεων που ακολουθούν δυτικές μεθόδους. Σύμφωνα με έναν καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Μπεϊκόζ που επικαλείται στη χθεσινή του ανάλυση το «Economist», η αντιπολίτευση κακώς επικεντρώθηκε προεκλογικά στο θέμα της οικονομίας, παρ’ όλα αυτά όμως η μοναδική της ελπίδα να γυρίσει το παιχνίδι είναι να τρομάξει τους ψηφοφόρους με τις πιέσεις που δέχεται η… λίρα. Δεν βγάζει νόημα. Το πιθανότερο είναι ότι και αυτή η πίεση θα αποβεί προς όφελος του Ερντογάν, αφού θα ερμηνευθεί ως απόπειρα παρέμβασης των αγορών στην ελεύθερη βούληση των πολιτών.

Και τα ανθρώπινα δικαιώματα; Πώς είναι δυνατόν η μισή Τουρκία να αδιαφορεί για το ότι σαπίζουν στη φυλακή ο αρχηγός των Κούρδων, ένας γνωστός φιλάνθρωπος, δεκάδες, εκατοντάδες δημοσιογράφοι, δικηγόροι, ακτιβιστές; Μα επειδή, γι’ αυτή την Τουρκία, εκείνοι ακριβώς είναι τα «κακά παιδιά». Εφόσον μάλιστα επανεκλεγεί, ο Ερντογάν θα θεωρήσει ότι έχει το πράσινο φως να εντείνει ακόμη περισσότερο την καταστολή. Ας το θυμούνται αυτό οι έλληνες δημοκράτες που ευχήθηκαν τη νίκη του, για το «καλό» της Ελλάδας. Ισως και γι’ αυτούς το καλό και το κακό να είναι σχετικές έννοιες.