Από την προϊστορία έως το Βυζάντιο

Είναι η γη όπου έβρισκαν καταφύγιο τα φίδια – εξού και ονομάστηκε Οφιούσα – αλλά και ο τόπος με τις διάσημες θερμές πηγές που για αιώνες τού έδωσαν το όνομά τους (Θερμιά). Είναι το νησί που κατοικήθηκε πρώτο από όλα στις Κυκλάδες κι εκείνο που στην κλασική εποχή είχε τόσο ευνομούμενο πολίτευμα ώστε ο Αριστοτέλης τού αφιέρωσε το χαμένο σήμερα έργο του «Περί Κυθνίων Πολιτείας». Κι είναι αυτός ο γνωστός ως δημοφιλής προορισμός για διακοπές, αλλά άγνωστος στους περισσότερους για την πλούσια ιστορία του, η Κύθνος, που προ ημερών απέκτησε το δικό του αρχαιολογικό μουσείο, ώστε οι επισκέπτες του να γνωρίζουν το ενδιαφέρον παρελθόν του, όπως αναδύεται από το χώμα του μέσα από τις ανασκαφικές έρευνες, καλύπτοντας ένα αίτημα τριών δεκαετιών της τοπικής κοινωνίας.

Τόπος εξορίας των Ρωμαίων, λημέρι διαβόητων πειρατών, θύμα λεηλασιών από τους κατά καιρούς περαστικούς ή κατακτητές, με αποτέλεσμα να χάσει μετά την Αλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους το 1204 την περίφημη εικόνα της Παναγίας της Νικοποιού, που είχε μεταφερθεί εκεί από την Πόλη (σήμερα βρίσκεται στον Αγιο Μάρκο της Βενετίας), αλλά και σημαντικές αρχαιότητες που αφαίρεσαν οι Ρώσοι ύστερα από τέσσερα χρόνια κατάληψής του τον 18ο αι.

Και τώρα η 11.000 ετών ιστορία της Κύθνου – που οφείλει το όνομά της στον βασιλιά των Δρυόπων, Κύθνο – πλέον αποκαλύπτεται στους επισκέπτες της, καθώς τα εκατοντάδες χρηστικά, λατρευτικά, κοσμήματα, γλυπτά, αγγεία, νομίσματα και επιγραφές βγήκαν πλέον από τις αποθήκες. Και πήραν τη θέση τους μέσα σε προθήκες οργανωμένες σε επτά ενότητες στις αίθουσες του παλιού μονοτάξιου, νεοκλασικού ύφους, δημοτικού σχολείου (που σχεδιάστηκε από τον νομομηχανικό Δημήτρη Καλλία κατά την περίοδο 1890-1910, ως λύση στο κτιριακό ζήτημα των σχολείων στην Ελλάδα), ώστε να «διηγηθούν» τη διαδρομή του νησιού στο βάθος των αιώνων: από την παλαιότερη προϊστορική εγκατάσταση των Κυκλάδων, που χρονολογείται στη μεσολιθική περίοδο (8500-6500 π.Χ.), στον Μαρουλά έως τα βυζαντινά χρόνια, με ενδιάμεσες στάσεις, μεταξύ άλλων, στην αρχαία πόλη (Βρυόκαστρο), την αγροικία στα Μαϊστράλια και το εξωαστικό ιερό στην Αγία Μαρίνα.

Η δημιουργία του μουσείου, που εγκαινιάστηκε από την υπουργό Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, υλοποιήθηκε με χρηματοδότηση από το Περιφερειακό Πρόγραμμα ΕΣΠΑ 2014-2021 της Περιφέρειας Νότιου Αιγαίου και προϋπολογισμό 1,6 εκατ. ευρώ και μεγάλο μέρος των ευρημάτων έχει έρθει στο φως χάρη στις ανασκαφικές έρευνες που πραγματοποιούνται από τη δεκαετία του ’90 από τον Αλέξανδρο Μαζαράκη – Αινιάν.