Αφιέρωμα: Το μεγάλο αγκάθι της τουρκικής οικονομίας

Τα τελευταία χρόνια η τουρκική οικονομία βρίσκεται στο προσκήνιο για τις αρνητικές της επιπτώσεις λόγω της οικονομικής ύφεσης στην οποία βρίσκεται η χώρα, αλλά εάν αναλυθούν με προσοχή τα οικονομικά στοιχεία των δύο τελευταίων δεκαετιών που βρίσκεται στην εξουσία το κυβερνών κόμμα AKP και ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, η τουρκική οικονομία έχει κάνει τεράστια άλματα με τη συμπερίληψή της στις είκοσι μεγαλύτερες οικονομίες του κόσμου, με προσδοκίες να ενταχθεί στους κόλπους των δέκα μεγαλύτερων στο απώτερο μέλλον.

Τα δύο παρατιθέμενα γραφήματα δείχνουν ξεκάθαρα πόσο έχει αναπτυχθεί η τουρκική οικονομία την τελευταία εικοσαετία.

Σήμερα, η Τουρκία είναι η 19η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, με ΑΕΠ περίπου 905 δισ. δολάρια. Είναι μέλος του ΟΟΣΑ και του G20 και ένας ολοένα και πιο σημαντικός χορηγός Επίσημης Αναπτυξιακής Βοήθειας. Μεταξύ του 2006 και του 2017, η Τουρκία ακολούθησε φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις και γνώρισε υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης που οδήγησαν τη χώρα στα υψηλότερα επίπεδα του ανώτερου – μεσαίου εισοδήματος και μείωσαν τη φτώχεια.

Ωστόσο, η αύξηση της παραγωγικότητας επιβραδύνθηκε καθώς η δυναμική των μεταρρυθμίσεων μειώθηκε την τελευταία δεκαετία και οι προσπάθειες στράφηκαν στη στήριξη της ανάπτυξης με πιστωτικές επεκτάσεις και τόνωση της ζήτησης, εντείνοντας τις εσωτερικές και εξωτερικές ευπάθειες. Από τον Αύγουστο του 2018, το υψηλό χρέος του ιδιωτικού τομέα, τα επίμονα ελλείμματα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών, ο υψηλός πληθωρισμός και η υψηλή ανεργία έχουν επιδεινωθεί από τη μακροοικονομική αστάθεια. Για παράδειγμα, σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, 36,1 εκατομμύρια πολίτες χρωστάνε στις τράπεζες, με τα τραπεζικά δάνεια και τα απλήρωτα χρέη πιστωτικών καρτών να ανέρχονται συνολικά σε 160 δισεκατομμύρια λίρες.

Παρά τη γρήγορη ανάκαμψη της τουρκικής οικονομίας στη μετά πανδημία εποχή με ρυθμούς ανάπτυξης 5,6% το 2022, η οικονομία βρίσκεται σε ένα σταυροδρόμι, με την κοινωνικοοικονομική κατάσταση να μην εμπνέει ιδιαίτερη εμπιστοσύνη. Τον Φεβρουάριο, η Κεντρική Τράπεζα της Τουρκίας μείωσε για πέμπτη φορά μέσα σε έξι μήνες το βασικό της επιτόκιο στο 8,5% από 9%, επιχειρώντας να μετριάσει τις οικονομικές επιπτώσεις των καταστροφικών σεισμών της 6ης Φεβρουαρίου. Αυτή η κίνηση μπορεί να έχει συμβάλει στη μείωση του ρυθμού του ετήσιου πληθωρισμού που έφτασε στο 43,7% τον Απρίλιο. Αλλά η υποκείμενη τάση του πληθωρισμού παραμένει πολύ υψηλή για τους πολίτες και τις επιχειρήσεις. Επίσης, το συνολικό έλλειμμα του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών το 2022 αυξήθηκε 6,7 φορές σε σύγκριση με το 2021 και έφτασε τα 48,77 δισ. δολάρια, ενώ το έλλειμμα στο εμπόριο αγαθών τριπλασιάστηκε φτάνοντας τα 89,72 δισ. δολάρια.

Οι ζημίες που έχουν προκύψει από τους φονικούς σεισμούς πρέπει επίσης να συνυπολογιστούν, δεδομένου ότι οι 11 επαρχίες που έχουν πληγεί αντιστοιχούν στο 16,4% του πληθυσμού της χώρας και στο 9,4% της οικονομίας της. Οι άμεσες απώλειες υπολογίζονται σε 34,2 δισ. δολάρια και οι ανάγκες ανοικοδόμησης υπερβαίνουν τα 100 δισ. δολάρια, προσθέτοντας πιέσεις σε μια όλο και πιο εύθραυστη μακροοικονομική κατάσταση.

Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των γενικών εκλογών στην Τουρκία, θα είναι απαραίτητος ένας αναθεωρημένος οδικός χάρτης πολιτικής. Οι εγχώριες οικονομικές προκλήσεις και οι γεωπολιτικές εντάσεις αποκλείουν τη συνέχιση της υπάρχουσας οικονομικής πολιτικής, με έμφαση σε βραχυπρόθεσμες και μεσοπρόθεσμες προσαρμογές. Αρκετοί οικονομικοί αναλυτές προειδοποιούν για αύξηση του πληθωρισμού και των συναλλαγματικών ισοτιμιών εάν δεν αλλάξουν οι τρέχουσες οικονομικές πολιτικές.