Κυνηγώντας την ψήφο της τελευταίας στιγμής

Την τελική μάχη για τη μέγιστη διεύρυνση της εκλογικής βάσης τους, με συσπείρωση δυνάμεων, μεταξύ άλλων και μέσα από τις ψήφους της τελευταίας στιγμής, δίνουν πλέον τα κομματικά επιτελεία σε κυβέρνηση και αντιπολίτευση μια εβδομάδα πριν από την κάλπη της απλής αναλογικής. Ετσι κι αλλιώς οι πολιτικοί αρχηγοί ρίχνουν το βάρος στην επιχείρηση «πειθώ» προς τους αναποφάσιστους, τη λεγόμενη αδιευκρίνιστη ζώνη, ωστόσο μια συγκεκριμένη υπο-ομάδα είναι εκείνη που εντείνει την αγωνία στα κόμματα: οι «αόρατοι» αυτή τη στιγμή ψηφοφόροι, όσοι κλειδώνουν την απόφασή τους τα τελευταία 24ωρα προτού περάσουν το παραβάν ή ακόμα και όταν βρεθούν… πάνω από την κάλπη. Στις εκλογές του 2019, το exit poll είχε δείξει ένα 18% last minute ψηφοφόρων, που σημαίνει ότι πάνω από ένα εκατομμύριο πολίτες οι οποίοι συμμετείχαν τότε στην εκλογική διαδικασία είχαν καταλήξει στην απόφασή τους είτε την τελευταία ημέρα είτε την τελευταία προεκλογική εβδομάδα. Επιπλέον πρόσφατη έρευνα της Σχολής Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ (ανάλυση στοιχείων από 62 εκλογές σε 10 χώρες από το 1952) καταγράφει ένα 12% ψηφοφόρων που ακόμα κα την παραμονή των εκλογών δεν ξέρουν ή δεν λένε τι θα ψηφίσουν – συμπεριλαμβανομένων εκείνων που άλλο κόμμα λένε ότι θα ψηφίσουν την προηγούμενη μέρα και άλλο επιλέγουν τελικά τη μέρα της αναμέτρησης. Σχετικά στοιχεία για το πότε καταλήγουν οι πολίτες στην εκλογική συμπεριφορά τους δίνει και η τελευταία έρευνα της GPO («ΤΑ ΝΕΑ»/Μάιος 2023): το 8% απαντά ουσιαστικά ότι αποφασίζει στο παρά πέντε και το 8,4% ότι διαμορφώνει την επιλογή της ψήφου του κατά τη διάκρεια της αμιγώς προεκλογικής περιόδου. Μεγαλύτερο ενδιαφέρον έχει ωστόσο η προέλευση αυτής της δεξαμενής. Οπως προκύπτει, η ΝΔ εμφανίζεται με έναν σταθερό, συμπαγή πυρήνα ψηφοφόρων (το 42,1% απαντά ότι ψηφίζει σταθερά ένα κόμμα) με την κεντροδεξιά παράταξη να διατηρεί άλλωστε υψηλά ποσοστά συσπείρωσης ακόμα σε δύσκολες περιόδους, ενώ για τον ΣΥΡΙΖΑ και το ΠΑΣΟΚ οι προκλήσεις φτάνουν μέχρι και τη μέρα των εκλογών.

Ποιοι είναι το προφίλ τους

Εμπειρος πολιτικός αναλυτής δίνει τον χαρακτηρισμό «ρευστοί ψηφοφόροι». Εκτιμά ότι πρόκειται για πολίτες οι οποίοι είτε δεν παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις κατά την προεκλογική περίοδο και, αναζητώντας διέξοδο για την εκλογική συμπεριφορά τους, φροντίζουν να ενημερωθούν μόνο τις τελευταίες ημέρες πριν από την αναμέτρηση είτε, ακόμα κι αν παρακολουθούν την προεκλογική αντιπαράθεση, το κάνουν από απόσταση και ότι σε κάθε περίπτωση τους συνοδεύει μέχρι το τέλος συνολικά μια αμφιβολία. «Πάντως δεν έχουν αυτό που λέμε πολιτική παράδοση…» εξηγεί, θεωρώντας ότι σε αυτή τη «ρευστή» δεξαμενή μπορεί να εκπροσωπηθούν οποιαδήποτε ηλικία και κάθε κοινωνική ομάδα. «Και το πιθανότερο είναι αυτοί οι ψηφοφόροι να οδηγούνται κυρίως σε αρνητική στάση απέναντι στην εξουσία» προσθέτει. Πράγματι τόσο το 2019 όσο και το 2015 η πλειονότητα των ψηφοφόρων της τελευταίας στιγμής φάνηκε (κατά δήλωσή τους, τουλάχιστον) να κατευθύνθηκε προς τους μικρότερους σχηματισμούς.

Στροφή στους δύσπιστους

Στο πλαίσιο αυτό τα τρία μεγαλύτερα κόμματα δείχνουν το τελευταίο διάστημα να επιχειρούν στροφή προς το δικό τους «θετικό μήνυμα» για την επόμενη μέρα με το βλέμμα στους δύσπιστους. Στο φόντο υπάρχουν εξάλλου μετρήσεις κοινής γνώμης σχετικά με το τι περιμένουν να ακούσουν οι πολίτες και τι θέλουν να βλέπουν (ύφος, στάση αρχηγών κ.λπ.) λίγο πριν από τις κάλπες. Ενδεικτική η πρόσφατη δημοσκόπηση (Alco/Alpha) για όσα θα κρίνουν την επιλογή των (αναποφάσιστων) ψηφοφόρων: μεγαλύτερη σημασία έχουν οι εξαγγελίες των κομμάτων και ακολουθεί η ιδεολογία τους, εξ ου και τα «προγράμματα» για την τετραετία 2023-2027, κοινώς οι στοχευμένες υποσχέσεις διά στόματος των πολιτικών αρχηγών, έχουν έρθει σε πρώτο πλάνο τόσο από τον Κυριάκο Μητσοτάκη όσο και από τον Αλέξη Τσίπρα. Πρωθυπουργικοί συνεργάτες, στον απόηχο και της τηλεμαχίας των πολιτικών αρχηγών, επιμένουν ότι ο Μητσοτάκης «δεν θα μπει σε τοξική αντιπαράθεση στα τελευταία μέτρα του αγώνα», αλλά θα επιμείνει σε μια «πρακτική» προσέγγιση για τη νέα τετραετία. Και με προδιαγεγραμμένη τη μεγαλύτερη ένταση στη διατύπωση διλημμάτων, στόχος του είναι να τονίζει την απουσία πειστικής – κατά το γαλάζιο στρατόπεδο – πρότασης διακυβέρνησης από την αντιπολίτευση. Δεν είναι τυχαίες οι συνεχείς εντολές του Μητσοτάκη προς τα στελέχη του «να πείσουμε ακόμη κι εκείνους που δεν μας ψήφισαν το 2019 ότι αξίζουμε να συνεχίσουμε», καθώς και οι δημόσιες αναφορές του κατά της χαλαρής ψήφου στις 21 Μαΐου.

Το ποσοστό και η διαφορά

Σε εκείνη την κάλπη άλλωστε θα αποτυπωθούν πια με αριθμούς οι πολιτικοί συσχετισμοί και θα φανεί η δυναμική των κομμάτων. Με τα λόγια του Μητσοτάκη («ΤΑ ΝΕΑ»), «ένα υψηλό ποσοστό και μια μεγάλη διαφορά από το δεύτερο κόμμα θα κάνουν τα πράγματα πολύ πιο εύκολα στην εξέλιξή τους». Οπως εξηγούν και πολιτικοί αναλυτές, δηλαδή, στις 21 Μαΐου θα απαντηθούν ερωτήματα τα οποία είναι αδύνατον προς το παρόν να «μετρηθούν» με ασφάλεια, λόγω και των «γκρίζων», «αθόρυβων» ζωνών ψηφοφόρων – ανάμεσά τους και εκείνοι που θα αποφασίσουν στο παρά πέντε. Το πρώτο ερώτημα με επισφαλή προσώρας οποιαδήποτε απάντηση είναι εάν το ποσοστό της ΝΔ θα είναι τέτοιο που θα προαναγγέλλει αυτοδυναμία ή αντίθετα αν θα είναι οριακό. Το δεύτερο είναι εάν πίσω από τις εκλογικές επιδόσεις της ΝΔ θα κρύβεται μια αποδοκιμασία από τις πιο «ευέλικτες» δεξαμενές ψηφοφόρων. «Η χαλαρή ψήφος διαμαρτυρίας προς κάποιον από τους εκπροσώπους της αντιπολίτευσης ενέχει σοβαρό κίνδυνο να οδηγηθούμε σε σχήματα περιορισμένης κυβερνητικής ευθύνης με δυσάρεστες συνέπειες» έλεγε χαρακτηριστικά την επομένη του ντιμπέιτ ο υπουργός Επικρατείας και κυβερνητικός εκπρόσωπος Ακης Σκέρτσος, προδίδοντας ουσιαστικά τις ανησυχίες της κυβερνώσας παράταξης.