Η χειροποίητη αρχιτεκτονική του Κυριάκου Κρόκου

Με τον Κυριάκο Κρόκο μάς συνέδεαν κοινές αξίες για την αρχιτεκτονική, έχοντας τη δυνατότητα να συζητάμε για τους πειραματισμούς μας σχετικά με τις τεχνικές, τα υλικά και τις επεξεργασίες τους, αναφερόμενοι μάλιστα σε συγκεκριμένους ξεχωριστούς μαστόρους. Σε τεχνίτες που μας δίδαξαν και τους διδάξαμε, μέσα από μια αμφίδρομη γόνιμη σχέση, που είχε καταλήξει να χαρακτηρίζεται από έναν αμοιβαίο σεβασμό και να ενδυναμώνεται από αυτή την αμοιβαία ικανοποίηση εκ του αποτελέσματος. Μια αμφίδρομη μαθητεία πειραματισμών που δεν απαιτούσε θεαματικά υψηλό κόστος κατασκευής, αλλά κυρίως κατάθεση ψυχής και ατελείωτες ώρες σχεδιασμού και επιβλέψεων, που σπάνια μια αμοιβή μπορούσε να καλύψει. Μοναδική αμοιβή ήταν η προσωπική ικανοποίηση μέσα από αυτό το «ταξίδι» του αστείρευτου μόχθου, των εκπλήξεων, των αποφάσεων της τελευταίας στιγμής εν μέσω αμφιβολίας, και κυρίως η απόλαυση εκ του αποτελέσματος.

Ο Κυριάκος Κρόκος το πλήρωσε αυτό όταν καταπιάστηκε με ένα μεγάλο δημόσιο έργο, το μοναδικό Βυζαντινό Μουσείο Θεσσαλονίκης, που το παρακολούθησε με τον ίδιο περιπετειώδη και συστηματικό τρόπο, όχι με τα δικά του επιλεγμένα συνεργεία, αλλά με τις δυνάμεις μιας κλασικής εργολαβικής εταιρείας και με την πίεση του χρόνου. Εκεί ο αγώνας ήταν σχεδόν άνισος, και ίσως προκάλεσε και την απώλειά του, αλλά το αποτέλεσμα είναι κορυφαίο. Τα κατάφερε τότε ο Κυριάκος, και τώρα, 25 χρόνια μετά τον θάνατό του, έχει αφήσει ένα ισχυρό αποτύπωμα με την αρχιτεκτονική του που αναδύει μια πνευματικότητα. Τον ξαναθυμηθήκαμε με αφορμή το άνοιγμα στο κοινό του υπέροχου αυτού Μουσείου του Φασιανού, που έχει ολοκληρωθεί από το 1996 και διατηρείται φρέσκο, αναδεικνύοντας τη σπάνια χειροτεχνική ευαισθησία του Κρόκου. Αξίζει τον κόπο να το επισκεφτείτε και εκτός από τα αναρτημένα έργα του Φασιανού να περιεργαστείτε τις εξαιρετικές λεπτομέρειες σε κάθε σημείο, σε κάθε γωνιά. Να ανακαλύψετε τα ίχνη της συνεργασίας τους, με εικαστικές επεμβάσεις του Φασιανού είτε στα επιχρίσματα υπό μορφή φρέσκου είτε εγχάρακτες στις επιφάνειες του μπετόν, ενσωματωμένα στην ευαίσθητη αρχιτεκτονική του Κυριάκου που ήξερε να χειρίζεται το φως για να αναδεικνύει την ύλη. Πιστός στο μοντέρνο κίνημα, με τη δική του όμως σφραγίδα, δημιουργεί φλερτάροντας με τον Carlo Scarpa, πατώντας παράλληλα σε αυτούς που προϋπήρχαν, τον Πικιώνη και τον Κωνσταντινίδη, αλλά και την αρχιτεκτονική του ’30, χωρίς να αγνοεί τα βιώματα και τις μνήμες ενός ανθρώπου που μεγάλωσε στην ελληνική ύπαιθρο.

Δημοσιευμένο διεθνώς, το μικρό αυτό μουσείο εντάσσεται σε μια οικογενειακή πολυκατοικία της αντιπαροχής στην οδό Νεοφύτου Μεταξά 15, κοντά στον Σταθμό Λαρίσης, που είχε αντικαταστήσει το πατρικό νεοκλασικό σπίτι του Φασιανού, και στη συνέχεια μετά τη συνολική της ανάπλαση που πραγματοποίησε ο Κρόκος, σήμερα καλογερνάει, αναδεικνύοντας παράλληλα και τις δυνατότητες ανάπλασης παλιών απαξιωμένων κτιρίων.

Αξίζουν πολλά να προσεχθούν από τον επισκέπτη, και ιδιαίτερο βάρος να δοθεί στην καθαρότητα του συσχετισμού και της άρθρωσης των υλικών, που συνομιλούν μεταξύ τους σεβόμενα το ένα το άλλο με μια μοναδική ευγένεια:

Οι έγχρωμοι σοβάδες με ενσωματωμένο το χοντροκόκκινο και το λουλακί χρώμα, εξασφαλίζοντας μια διαφορετική αίσθηση, αλλά και αντοχή στον χρόνο, χωρίς απαίτηση τακτικών επισκευών και συντηρήσεων. Οι επεξεργασμένες επιφάνειες του μπετόν, άλλοτε λειασμένες να αποκαλύπτουν τα σκύρα, άλλοτε επίμονα πελεκητές και άλλοτε με το αποτύπωμα της ξυλείας των καλουπιών. Οι μπρούντζινες διατομές που προσδίδουν μια αίσθηση του πολύτιμου και συνυπάρχουν με το επεξεργασμένο μπετόν, αλλά και στους χειρολισθήρες των κιγκλιδωμάτων, ή στους αρμούς του μωσαϊκού δαπέδου φτιαγμένου με χρωματισμένο λευκό τσιμέντο και πέτρινες ψηφίδες. Τον απλό και ανοξείδωτο χάλυβα στη σπάνιας χάραξης και ελαφρότητας σκάλα, στα μεσοπολεμικά υαλοστάσια και στα πλεγμένα καφασωτά στα στηθαία. Το λευκό μάρμαρο φινιρισμένο, να πλαισιώνει τα μωσαϊκά δάπεδα, να τρέχει στα σοβατεπιά και ως βαθμίδα στις ανισοσταθμίες, με καμπύλες απολήξεις. Και όλα αυτά να έχουν προκύψει μετά από αλλεπάλληλα δείγματα, προκειμένου να επιλεγούν τα χρώματα, τα υλικά και η τελική επεξεργασία, επιδιώκοντας την εξασφάλιση της καλής εικόνας του κτιρίου στο μέλλον, όταν πια θα γεράσει.

Ο Κρόκος συνεργάστηκε με ποιητές, ζωγράφους, ανθρώπους του θεάτρου, με διανοούμενους και πραγματοποίησε περιορισμένα έργα και επιλεκτικά. Το 1996 εκπροσώπησε την Ελλάδα στην 6η Διεθνή Μπιενάλε Αρχιτεκτονικής της Βενετίας, ίσως η καλύτερη στοχαστική παρουσία που άφησε εποχή. Σπεύσατε λοιπόν στο μικρό αυτό μουσείο να απολαύσετε μια ανθρωποκεντρική χειροποίητη Αρχιτεκτονική, που παραμένει επίκαιρη, αναδεικνύοντας τη γόνιμη συνύπαρξη της αρχιτεκτονικής με την τέχνη.