Ρωσική σφήνα για την επαναπροσέγγιση Τουρκίας – Συρίας

Το Ιράν και η Ρωσία φαίνεται πως έστρωσαν τον δρόμο για μια διαπραγματευτική διαδικασία μεταξύ Συρίας και Τουρκίας. Αυτό ήταν το μήνυμα της τετραμερούς Ρωσίας – Ιράν – Τουρκίας – Συρίας που πραγματοποιήθηκε χθες στη Μόσχα. Η Ρωσία πρότεινε να εκπονηθεί ένας οδικός χάρτης για την εξομάλυνση των σχέσεων ανάμεσα στη Δαμασκό και την Αγκυρα, οι οποίες έχουν διακοπεί μετά το ξέσπασμα του εμφύλιου πολέμου, το 2011, στη Συρία.

Η πρωτοβουλία της Μόσχας δείχνει επίσης την αγωνία της Ρωσίας για την αποκατάσταση των μεταφορικών συνδέσεων μεταξύ των δύο κρατών έτσι ώστε να αποκατασταθεί και η εμπορική και οικονομική τους συνεργασία.

Ο ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν, λίγες ημέρες πριν από τις εκλογές στην Τουρκία, αποσκοπεί εν μέρει να μεγιστοποιήσει την απήχηση του Ερντογάν στο εσωτερικό ακροατήριο, καθώς οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν την αντιπολίτευση να απειλεί τον φίλο του Πούτιν.

Της χθεσινής συνάντησης προηγήθηκε τον περασμένο Δεκέμβριο η συνάντηση στη Μόσχα των υπουργών Αμυνας και των επικεφαλής των υπηρεσιών πληροφοριών της Τουρκίας, της Ρωσίας και της Συρίας, όταν και συμφώνησαν να συνεχίσουν τις επαφές τους για την ασφάλεια της Συρίας και της ευρύτερης περιοχής.

Πιο πρόσφατα, στις 25 Απριλίου, συναντήθηκαν πάλι στη Μόσχα οι υπουργοί Αμυνας της τετραμερούς ομάδας, Ρωσίας, Τουρκίας, Συρίας και Ιράν.

Προϋπόθεση

Βασικός σύμμαχος του προέδρου Ασαντ, το Κρεμλίνο έχει ενθαρρύνει την εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Τουρκίας και Συρίας. Ωστόσο, η Δαμασκός θέτει ως προϋπόθεση την πλήρη αποχώρηση των τουρκικών στρατευμάτων από μεγάλες περιοχές της Βόρειας Συρίας, τμήματα των οποίων η Τουρκία «διαχειρίζεται» από κοινού με τους σουνίτες αντάρτες συμμάχους της.

Το νέο γεωπολιτικό τοπίο, έπειτα και από τον πόλεμο της Ρωσίας στην Ουκρανία, αποτυπώνει έναν ιδιότυπο και μεταβαλλόμενο διπολισμό. Από τη μια πλευρά, ο Δυτικός κόσμος με σχεδόν απόλυτη σύμπλευση ΗΠΑ και ΕΕ και από την άλλη πλευρά, η Ρωσία σε ρόλο εταίρου απολυταρχικών καθεστώτων σε κρίση και η Κίνα σε άτυπο συντονιστή-ηγέτη ενός αντιδυτικού μετώπου.

H Κίνα ηγείται ήδη ενός αντιδυτικού πόλου, όπως φάνηκε και στην τελευταία ετήσια σύνοδο του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης (ΟΣΣ) στη Σαμαρκάνδη του Ουζμπεκιστάν.

Στο πλαίσιο της γεωπολιτικής αναβίωσης του Οργανισμού Συνεργασίας της Σανγκάης, η Κίνα εκμεταλλευόμενη τον ρωσικό αναθεωρητισμό επιχειρεί να ηγηθεί μιας αναδυόμενης αντιδυτικής παγκόσμιας τάξης και η Ρωσία, από τη δική της πλευρά, επιθυμεί την ανάπτυξη μιας στρατηγικής συνεργασίας με την Κίνα. Το γεωπολιτικό φλερτ της Ρωσίας με την Κίνα θα έχει προοπτική μόνο αν κερδίσει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Σε αντίθετη περίπτωση θα είναι απολύτως εξαρτημένη από την Κίνα και ένα εργαλείο για το αντιδυτικό μέτωπο που προωθεί το Πεκίνο.

Μεταφορικές συνδέσεις

Η πρωτοβουλία Μόσχας και Τεχεράνης για την αποκατάσταση των μεταφορικών συνδέσεων μεταξύ Τουρκίας και Συρίας ενδιαφέρει άμεσα και την Κίνα, και ειδικότερα για την παρουσία της στην Αφρική. Μια Αφρική που έχει πλέον αλλάξει σημαντικά και έπειτα από έναν χρόνο πολέμου στην Ουκρανία έχει αναδειχθεί ως το επίκεντρο μιας νέας γεωπολιτικής τάξης πραγμάτων μεδύο ανταγωνιστικά πολυμερή συστήματα να αντιπαρατίθενται, το δυτικό και το αντιδυτικό, που συντονίζει η Κίνα.

Ηδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 και την «Πρωτοβουλία για τονΝέο Δρόμο του Μεταξιού», η ανερχόμενη τότε Κίνα στράφηκε στην Αφρική – όπου και βρίσκεται το 40% των παγκόσμιων αποθεμάτων πλουτοπαραγωγικών πηγών – προς εδραίωση εμπορικών σχέσεων και ενίσχυση της πολιτικής επιρροής της. Σήμερα η Κίνα εισάγει τεράστιες ποσότητες ζωτικών πόρων από την Υποσαχάρια Αφρική – πετρέλαιο, υγροποιημένο φυσικό αέριο, ξυλεία, χρυσό, χαλκό, ουράνιο και πολύτιμα βασικά μέταλλα όπως το κοβάλτιο και το λίθιο.

Η κινεζική διπλωματία της «ήπιας ισχύος» συνοδεύθηκε απόπολλές και σημαντικές επενδύσειςσε υποδομές – δρόμοι, γέφυρες, σιδηροδρομικά δίκτυα και ουρανοξύστες – με χορήγηση δανείων και εμπλοκή κινεζικών εταιρειών σε έργα εξόρυξης για την εκμετάλλευση του ορυκτού πλούτου.

Ο Σωτήρης Ντάλης είναι αναπληρωτής καθηγητής Διεθνών Σχέσεων και Ευρωπαϊκής Ενοποίησης και πρόεδρος του Τμήματος Μεσογειακών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αιγαίου