«Ασπίδα» της UNESCO για την προστασία των καλλιτεχνών

Λιγότερη προστασία της ελευθερίας της έκφρασής τους απολαμβάνουν οι καλλιτέχνες σε σχέση με τους δημοσιογράφους, αν και αντιμετωπίζουν τις ίδιες απειλές, σύμφωνα με νέα έρευνα που δημοσιεύθηκε πρόσφατα από την UNESCO. Το 2021 καταγράφηκαν 1.200 επιθέσεις εναντίον καλλιτεχνών παγκοσμίως, με 39 εξ αυτών να οδηγούν σε θάνατο, γεγονός ιδιαίτερα ανησυχητικό. «Αυτά τα στοιχεία είναι η απτή απόδειξη της επιθυμίας να φιμωθούν και να ελεγχθούν οι καλλιτέχνες, για τους ίδιους λόγους που οι δημοσιογράφοι θεωρούνται στόχοι» ανέφερε η Οντρεΐ Αζουλέ, γενική διευθύντρια της UNESCO, στον πρόλογο της έρευνας. «Τώρα είναι η ώρα να αντιμετωπίσουμε αυτό το θέμα, με την ίδια αποφασιστικότητα που έχει δείξει η διεθνής κοινότητα για την προστασία των δημοσιογράφων» τόνισε η αξιωματούχος του οργανισμού.

Οι μεγαλύτερες απειλές για την καλλιτεχνική έκφραση, όπως τις αποτύπωσε η έρευνα της UNESCO, είναι η βία εναντίον των δημιουργών και η παρενόχλησή τους. Σημαντικό πρόβλημα εξίσου αποτελούν και οι νομικές διώξεις τους με κατηγορίες όπως η δυσφήμηση και η βλασφημία, βασισμένες σε αόριστους νόμους που φτάνουν να τους συνδέουν με τρομοκρατία, πράξεις εναντίον της εθνικής ασφάλειας, ρητορική μίσους. Η αυξανόμενη ένταση των επιθέσεων εναντίον των επαγγελματιών του πολιτισμού «οδηγεί σε αυτολογοκρισία και περιορίζει τη δημοκρατική συζήτηση και την πρόσβαση στο καλλιτεχνικό έργο».

Στην πανδημία

Στις περιπτώσεις έκτακτων καταστάσεων, όπως ήταν η πανδημία του κορωνοϊού, οι καλλιτέχνες μαζί με τους δημοσιογράφους είναι από τις πρώτες ομάδες επαγγελματιών που βιώνουν παραβιάσεις των δικαιωμάτων τους στην έκφραση. Σε αντίθεση όμως με τους εκπροσώπους του Τύπου, «δεν θεωρούνται ομάδα προτεραιότητας στο διεθνές δίκαιο, ο ρόλος τους στην κοινωνία τυγχάνει λιγότερης αναγνώρισης και η υποστήριξη στην οποία μπορούν να έχουν πρόσβαση είναι πιο περιορισμένη», όπως επισημαίνει η έκθεση.

Για τις ανάγκες της έρευνας, οι άνθρωποι της UNESCO ήρθαν σε επαφή με ομάδες όπως η Perpetuum Mobile/Artists at Risk, ένα δίκτυο με βάση τη Φινλανδία που εντοπίζει καλλιτέχνες που υφίστανται διώξεις και τους βοηθάει να βρουν ασφαλές καταφύγιο σε άλλες χώρες, ή οι Avant-Garde Lawyers, ένα δίκτυο με νομικούς οι οποίοι αναλαμβάνουν δωρεάν υποθέσεις που σχετίζονται με το καλλιτεχνικό δίκαιο και την ελευθερία του λόγου ώστε να υποστηρίζουν καλλιτέχνες σε ανάγκη.

«Στο σκοτάδι»

Παρ’ όλα αυτά, όσοι βρίσκονται σε κίνδυνο «παραμένουν στο σκοτάδι», αφού δεν γνωρίζουν καν την ύπαρξη τέτοιων οργανισμών ή μηχανισμών στήριξης, σε αντίθεση με τους δημοσιογράφους που έχουν πλήρη επίγνωση όλων αυτών των μέσων. Για τον λόγο αυτόν, κρίνεται αναγκαία μια πιο στενή συνεργασία μεταξύ των οργανισμών που βοηθούν καλλιτέχνες και δημοσιογράφους, όπως κάνει βέβαια και η ίδια η UNESCO που τώρα ενισχύει δοκιμαζόμενους δημιουργούς σε Αφγανιστάν και Ουκρανία αλλά θέλει να ανοίξει τη βεντάλια της, ακολουθώντας το παράδειγμα της προστασίας των συντακτών του Τύπου.