Το χρώμα και η φόρμα, η αλήθεια και το όνειρο

Είχα την τιμή και τη χαρά να τον γνωρίσω πολλά χρόνια πριν, από τον Δημήτρη Πιερίδη, και να επιμεληθώ την έκθεσή του μαζί με του Δημήτρη Μυταρά στη Νέα Υόρκη το 1991 και αργότερα την αναδρομική του έκθεση στο Ιδρυμα Β. & Μ. Θεοχαράκη το 2012. Ετσι, μου δόθηκε η δυνατότητα να συνειδητοποιήσω την αμεσότητα της ζωγραφικής αλήθειας και δύναμης, μέσα από επιλεγμένα έργα που παρουσιάσαμε, κερδίζοντας τον θαυμασμό του ευρύτερου κοινού και την εγκωμιαστική αντιμετώπιση των ιστορικών και κριτικών της τέχνης.

Η ζωγραφική του ήταν μια εξομολόγηση, ένα όραμα που αναζητούσε συχνά το αναπάντεχο για να του φανερωθεί. Ενας κόσμος με χρώματα, σχήματα και μορφές, με ιδιαίτερη έμφαση στο σχέδιο, ως αρχή και αιτία της ολοκλήρωσης μιας εικόνας, που προσέγγιζε άλλοτε ξεκινώντας από το φανταστικό και άλλοτε από το πραγματικό. Η ζωγραφική του ήταν ένα απροσδιόριστο μυστήριο, για να σε οδηγήσει σε κάτι διαφορετικό, δίνοντας προτεραιότητα στην προσωπική του έκφραση, μέσα από την πάλη του χρώματος και της φόρμας, της αλήθειας και του ονείρου.

Ο Καράς, ως μύστης αισθήσεων και ορθοτόμος μορφών και σχημάτων, επιζήτησε να εκφράσει την αίσθηση της πολυπλοκότητας της ζωής. Εκείνο που βασανιστικά τον απασχόλησε από το 1960 έως το 2023 ήταν η μορφή και το περιεχόμενό της, η ατελεύτητη εμβάθυνση στον αινιγματικό χαρακτήρα της ζωής. Συνειδητά αισθανόταν και έβλεπε διαφορετικά την πραγματικότητα, σαν να απέφευγε έναν ρηχό ρομαντισμό, για να αποκαλύψει έναν νέο μύθο με ελληνικά σύμβολα. Με τη ζωγραφική του άγγιξε την αληθινή συγκίνηση της ομορφιάς, πέρα ή στα όρια της αισθαντικότητας της εποχής μας. Και με τον πλούτο των πολλαπλών διατυπώσεών της επιθυμούσε να τη διαιωνίσει πέρα από τη φθορά και τον θάνατο, εμμένοντας στην ποιητική αίσθηση του κόσμου. Ετσι, σε όλο το έργο του προέτασσε το αίσθημα της ελευθερίας, άλλοτε ως ιδανικό και άλλοτε ως πραγματικότητα. Η ζωή, ο θάνατος, το όνειρο και ο έρωτας κυριαρχούν στις εικόνες του, δίνοντας ισοδύναμο προβάδισμα στην αξία της ζωγραφικής και στο εννοιολογικό της περιεχόμενο.

Ο Καράς ήταν ήδη ένας ολοκληρωμένος καλλιτέχνης, στα μέσα περίπου της δεκαετίας του ’60, όταν εγκατέλειψε την αφηρημένη ζωγραφική, για να ακολουθήσει έναν άλλο δρόμο προσωπικής έκφρασης. Ο ίδιος είχε βιώσει τη φρίκη της βίας, τη γερμανική κατοχή και τον εμφύλιο σπαραγμό. Δύσκολα χρόνια, που με τον δικό τους τρόπο στοιχειώνουν το έργο της πρώτης του περιόδου. Η ανήσυχη δημιουργική του δράση συμπορεύτηκε με την τραγωδία του κόσμου και με ό,τι τον υπερβαίνει. Με πνευματική εγρήγορση και με συναισθηματική δόνηση έστρεψε το βλέμμα του στην ανθρώπινη μορφή, επιχειρώντας με τη ζωγραφική του να αποκαλύψει τη δραματική και, πολλές φορές, ανεξήγητη υπόσταση της ζωής. Αλλά και την ερωτική της διάσταση, αφού μέσα από τις αξεπέραστες σε γοητεία γυναικείες μορφές υμνεί τη ζωή.

Εκείνο που βασανιστικά τον απασχόλησε ήταν το απόλυτο φως και η διάστασή του στην αιωνιότητα. Η αφαίρεση, ο εξπρεσιονισμός, ο υπερρεαλισμός, η νέα παραστατικότητα και η ποπ αρτ αποτέλεσαν πεδίο των ατέρμονων προβληματισμών και αναζητήσεών του. Με σωφροσύνη και οξύνοια, κατέκτησε μια ζωγραφική καθαρότητα και συνάμα μια μυστηριώδη υπόσταση. Σ’ ένα έργο που η ελευθερία ως ιδέα αποτελεί καθολικό γνώρισμα του εικαστικού του σύμπαντος. Ετσι, η ορατότητα του πραγματικού στο έργο του γίνεται απέραντη. Μια ζωγραφική που ανήκει στο αύριο.

Ευτύχησε να έχει ευρύτατη αποδοχή της αξίας του και της συμβολής του στον κόσμο της τέχνης.

Τον ευχαριστούμε για τη βαθιά συγκίνηση που μας χάρισε μέσα από τον ευφάνταστο ζωγραφικό του κόσμο, για το ήθος και τον υπέρμετρο μόχθο του για καθετί υψηλό και ουσιαστικό.

Η παραίνεσή του «Επιθυμώ η ζωγραφική μου να λάμπει, όπως λάμπει μια μέρα καθαρή» θα μας συντροφεύει πάντα. Ο απολογισμός της ζωής του υπήρξε θετικότατος και πλουσιότατος.

Ο Τάκης Μαυρωτάς είναι θεωρητικός και κριτικός της Τέχνης και διευθυντής εικαστικού προγράμματος του Ιδρύματος Β & Μ. Θεοχαράκη