Λιγότερα συνθήματα και πιο πολλή δουλειά

Σχεδόν πενήντα χρόνια – σαράντα εννέα για την ακρίβεια, από το 1974 δηλαδή – έχω αναμνήσεις από εκλογές. Και σαράντα δύο χρόνια ψηφίζω. Ανελλιπώς. Εχω ζήσει λοιπόν από πρώτο χέρι το πώς διαμορφώθηκαν και διαφοροποιήθηκαν οι προεκλογικές εκστρατείες κομμάτων και βουλευτών μέσα σε αυτά τα χρόνια. Ή μάλλον, για να το πω σωστά, πώς, επί της ουσίας, δεν διαφοροποιήθηκαν. Σαν φουστανάκι που το φέρνεις από ‘δω, το φέρνεις από ‘κει, του αλλάζεις αξεσουάρ αλλά, από ένα σημείο και μετά, «φωνάζει» ότι είναι παλιό. Μερικές φορές, μάλιστα, το παλιό εμφανίζεται  ως καινούργιο, εντελώς απροκάλυπτα.

Τις τελευταίες μέρες νομίζω ότι ζω ένα déjà vu. Λίγο ακόμη δηλαδή και θα φορέσω εκείνο το ψηλόμεσο τζιν μου, από τα βάθη της δεκαετίας του 1980, με γόβες και φλοράλ πουκάμισο με βάτες και θα κυκλοφορώ σαν την τραγουδίστρια Ζέτα στο «Αυτή η νύχτα μένει». Ακούω προεκλογικά συνθήματα σαν αντίλαλο από εκείνη την εποχή. Ακριβώς όμως. Και απορώ, κυρίως με την κοντή μνήμη του Αλέξη Τσίπρα – διότι στο κόμμα της αξιωματικής αντιπολίτευσης επισημαίνονται κυρίως οι ξεπατικοτούρες. Ναι, εντάξει, ο ίδιος το 1981 ήταν επτά ετών. Αλλά δεν ήξερε, δεν ρώτησε, δεν του είπε κάποιος; Ή δεν έχει καταλάβει ότι η λέξη «Αλλαγή» είναι άρρηκτα δεμένη με την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία; Ή δεν τον νοιάζει; Θα πείτε ότι εδώ μιμείται την αργόσυρτη φωνή του Ανδρέα Παπανδρέου, στα συνθήματα θα κολλήσει;

Η «Αλλαγή» δεν ήταν, τότε, απλώς ένα σύνθημα. Ούτε διακύβευμα, ούτε «οδικός χάρτης», ούτε αφήγημα. Αυτοί είναι νέοι όροι της πολιτικής ορολογίας που, ουσιαστικά, δεν σημαίνουν τίποτα και υιοθετήθηκαν από πολιτικούς που δεν είχαν να πουν κάτι. Ενώ το «Αλλαγή» ήταν μια κοσμοθεωρία. Χτυπούσε κατευθείαν σε ένα «υπαρξιακό δοξαπατρί». Μόνο εφτά χρόνια μετά την κατάρρευση της χούντας και με το βαρύ παρελθόν ακόμη παρόν. Σηματοδοτούσε τη μεγάλη έξοδο από τη βαλκανική μας εσωστρέφεια. Την είσοδό μας σε μια «άλλη» Ελλάδα χωρίς λογοκρισία, χωρίς προίκα, χωρίς μαθητικές ποδιές, με μικτά σχολεία, όπου η μοιχεία δεν θα ήταν ποινικό αδίκημα, ούτε η μισή Ελλάδα φακελωμένη λόγω πολιτικών φρονημάτων. Η αλλαγή (με τα καλά και τα κακά της) δεν αφορούσε τόσο το πολιτικό σύστημα όσο τους ίδιους τους Ελληνες.

Τι να λέμε τώρα, η «Αλλαγή» ήταν ταυτοτικό στοιχείο του ΠΑΣΟΚ, περισσότερο ίσως και από τον πράσινο ήλιο. Οπως το «εδώ και τώρα», ξέφυγαν από το πλαίσιο του πολιτικού διαλόγου, έγιναν λέξεις της μόδας, ενέπνευσαν διαφημιστικές καμπάνιες. Και βέβαια επιθεωρήσεις. Τι να πει ο κύριος Τσίπρας σε εμάς που, το 1982, είχαμε ήδη αποδομήσει την αλλαγή και στριμωχνόμασταν στο θέατρο Βέμπο για να δούμε (για πολλοστή φορά) την επιθεώρηση της Ελεύθερης Σκηνής «Αλλαγή κι απάνω τούρλα».

«Αλλαγή κι απάνω τούρλα / με ένα στόμα, μια φωνή / και φωνάζαμε τα βούρλα / πάνω τούρλα κι αλλαγή» τραγουδούσαν οι ηθοποιοί και μαζί τους κι εμείς. Διότι ήταν μια εποχή που, όταν κάτι δεν μας πήγαινε καλά, τα βάζαμε με τους εαυτούς μας. Οχι με τους «απέναντι».

Ποτέ ξανά

Δεκατρία χρόνια σήμερα από εκείνη την ημέρα που η μισαλλοδοξία, η αντισυστημική υστερία, το κομματικό μίσος ξέσπασε σε τρεις εργαζόμενους. Τους στοχοποίησε, τους έβαλε φωτιά, εμπόδισε την Πυροσβεστική να φτάσει στο σημείο, τους έκαψε ζωντανούς σε συνθήκες που θύμιζαν ρωμαϊκή αρένα.

Η Αγγελική Παπαθανασοπούλου (τεσσάρων μηνών έγκυος), ο Επαμεινώνδας Τσάκαλης και η Παρασκευή Ζούλια έχουν, από τότε, δολοφονηθεί πολλές φορές. Κάθε φορά που η πλάκα που έχει στηθεί εις μνήμην τους στο πεζοδρόμιο της Σταδίου βανδαλίζεται και καταστρέφεται. Κάτι που δεν έχει συμβεί ούτε μια ούτε δύο φορές. Και όσο αυτό επαναλαμβάνεται θα παραμένει ως ανοιχτή πληγή στο σώμα της δημοκρατίας μας.

Για τις δολοφονίες της Αγγελικής, του Επαμεινώνδα και της Παρασκευής δεν έγινε καμία δίκη. Ούτε οι γονείς τους έγιναν πολιτικά «σταρ». Διότι εδώ διακινείται ακόμη η παραμύθα της καλής και της κακής βίας.