Ανανοηματοδότηση Δημοκρατίας

Είναι εντυπωσιακό το εύρος των λέξεων που προκύπτουν ως αυθόρμητη απάντηση στην ερώτηση «τι είναι Δημοκρατία;», όταν αυτή απευθύνεται σε νέους. Αξιοσημείωτη δε η απουσία συμβατικών απαντήσεων όπως «εκλογές, Βουλή, αντιπροσωπευτική, άμεση – έμμεση Δημοκρατία». Η νεολαία του 2023, κοινώς η generation z, προσλαμβάνει βαριές έννοιες όπως αυτή της Δημοκρατίας διαφορετικά. Οι κυρίαρχες απαντήσεις κυμαίνονται μεταξύ της ισότητας, της πολυφωνίας, της αλληλεγγύης και της συμμετοχής. Συνθήκες που ενδεχομένως κάποιος πρεσβύτερος αντιλαμβάνεται ως παράγωγα και όχι αναγκαίες προϋποθέσεις για την ίδια τη γέννηση της Δημοκρατίας.

Εύλογα γεννάται, έτσι, ο φόβος ότι οι νέοι παίρνουν τη Δημοκρατία ως δεδομένη. Είναι αληθές ότι δεν υπάρχει ιστορικό μνήμης μη δημοκρατικού πολιτεύματος, μήτε δικτατορικών πρακτικών όπως τις έζησαν οι πριν του 1974 γεννηθέντες. Εξίσου αληθές είναι, όμως, ότι οι νέοι δεν επαναπαύονται στο «μη χείρον βέλτιστον». Βρίσκουν τα ιδεώδη τους στις προεκτάσεις των κλασικών διεκδικήσεων, ανεξάρτητα εάν η πραγματοποίησή τους προήλθε με κόπο και αίμα από τους προγενέστερους, στους οποίους τα νεανικά αιτήματα φαίνονται ουτοπικά, εάν όχι αυθάδη. Επομένως, είναι αληθές ότι οι νέοι θεωρούν τη δημοκρατία τόσο δεδομένη, όσο και διόλου ικανοποιητική. Δεδομένη έχουν τη Δημοκρατία που απλώς γνωρίζουν, την οποία και κρίνουν ως χαμηλότατης ποιότητας που χρήζει επιτακτικής επιδιόρθωσης. Τα αιτήματά τους δεν την απειλούν εκ βάθρων, αλλά επιδιώκουν να τη μετεξελίξουν.

Αναθρεμμένοι σε καιρούς μόνιμης και πολυδιάστατης κρίσης, οι νέοι του 2023 δεν είδαν το πολίτευμα να ανατρέπεται από δικτάτορες, αλλά επίσης δεν γνώρισαν ποτέ την αλεξίσφαιρη σιγουριά της προόδου, της ευημερίας και των ίσων ευκαιριών. Οι εκλογές είναι τόσο δεδομένες όσο η διαφθορά των πολιτικών και η Ευρωπαϊκή Ενωση τόσο δεδομένη όσο και το έλλειμμα αντιπροσώπευσής τους στα fora αποφάσεων. Η αφερεγγυότητα του πολιτικού συστήματος, η ανεργία των νέων και η απουσία διαύλων για την ανέλιξη φρέσκων ιδεών και πρακτικών δημιουργούν από κοινού ένα ιδιόμορφο κράμα αντιλήψεων γύρω από τα θέματα Δημοκρατίας. Η σημερινή Δημοκρατία, δηλαδή, δεν προσλαμβάνεται ως το αψεγάδιαστο ιδεώδες στο εικοσάχρονο μυαλό, αλλά ως ένα εγχείρημα εν εξελίξει που τείνει να απαξιώνεται αντί να προοδεύει. Οι αντιλήψεις αναμειγνύονται με τους φόβους των νέων και σμιλεύονται έτσι ιδέες εκ πρώτης όψεως ασαφείς και χωρίς συνοχή. Κάτω από την ομιχλώδη επιφάνεια, όμως, κρύβεται αυτή η ζωηρή ανησυχία που πρέπει να αξιοποιηθεί παραγωγικά, καθώς έχει να προσφέρει περισσότερα απ’ ό,τι η συγκυρία των μονιμοκρίσεων επιτρέπει να σκεφθούμε.

Το προτέρημα των νέων δεν είναι η ηλικία τους. Εξάλλου, δεν ζήτησαν προνομιακή μεταχείριση, ούτε να κλέψουν το δημόσιο βήμα από κάποιον άλλο επειδή δεν έχουν ρυτίδες. Νιώθουν απλά ότι οι ιδέες και οι ικανότητές τους μένουν αναξιοποίητες, ενώ θα μπορούσαν να προσφέρουν στο σύνολο. Είναι πολύχρωμες, εκ πρώτης όψεως ριζοσπαστικές και δύσκολες στην υλοποίησή τους. Ολες, όμως, ξεκινούν από μια κοινή βάση: η Δημοκρατία χρειάζεται ανανοηματοδότηση· και αυτή περνάει μέσα από περισσότερη συμμετοχή, καλύτερη αντιπροσώπευση, μεγαλύτερη αλληλεγγύη, διαβούλευση και λογοδοσία. Οι νέοι έχουν ρόλο να διαδραματίσουν στον δημόσιο διάλογο και την πολιτική και το μόνο που πρέπει να κάνει η πολιτεία είναι να τους παράσχει τον χώρο να το πράξουν.

Ο Αγγελος Καραγιαννόπουλος είναι Βοηθός Ερευνας
στο ΕΛΙΑΜΕΠ και το EU Youth Hub