Η «επίθεση φιλίας» και τα όριά της

Σε περίοδο ειρήνης η εξωτερική πολιτική παίζει μικρό ρόλο στις εκλογές. Οχι στα Βαλκάνια. Αιτία είναι είτε εδαφικές διαφορές είτε εσωτερικές κρίσεις, από τις οποίες η εξωτερική πολιτική προσφέρει μια κάποια διαφυγή. Δεν φαίνεται να συμβαίνει το ίδιο στις φετινές τουρκικές εκλογές. Η εσωτερική κρίση αξιοπιστίας μετά τους σεισμούς του Φεβρουαρίου που στοίχισαν τη ζωή τουλάχιστον σε 50.000 ανθρώπους έβαλαν άνω τελεία στην πολεμική ρητορική των τελευταίων ετών εναντίον της Ελλάδας. Προσωρινά έστω, αφού η τουρκική ηγεσία συνεχίζει να αμφισβητεί την ελληνική κυριαρχία σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου. Θέμα χρόνου είναι και η επιστροφή σε αποκλίνουσες θέσεις. Η Αγκυρα προεξοφλεί ότι θα επιδιώξει προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης «εφ’ όλης της ύλης», αντίθετα από την Ελλάδα που αναγνωρίζει ουσιαστικά μία εκκρεμότητα, την οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ. Ετσι, φυλλορροούν οι πιθανότητες επίλυσης μέσω του διεθνούς δικαίου αφού η προσφυγή προϋποθέτει κοινό ελληνοτουρκικό συνυποσχετικό.

Στις εκλογές της 14ης Μαΐου ο κυβερνητικός συνασπισμός του Kόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (AKP) και του Κόμματος Εθνικιστικής Δράσης (MHP) με ηγέτη τον νυν πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν μάχεται στήθος με στήθος με σύσσωμη σχεδόν την αντιπολίτευση που επέλεξε αρχηγό τον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, ηγέτη του κεμαλικού Λαϊκού Ρεπουμπλικανικού Κόμματος (CHP). Τα οικονομικά προβλήματα θεωρούνται καθοριστικά για το εκλογικό αποτέλεσμα. Αλλά οι τούρκοι πολίτες φαίνονται αποφασισμένοι να ψηφίσουν με γνώμονα τη λειτουργία του κράτους και της δημοκρατίας. Σημείο καμπής αποτέλεσαν οι σεισμοί καθώς υπογράμμισαν την αδυναμία, ακόμη χειρότερα την αδιαφορία, του κρατικού μηχανισμού να ανταποκριθεί σε μια φοβερή καταστροφή. Μετά από 20 χρόνια στο τιμόνι, ο Ερντογάν αντιμετωπίζει διάχυτη λαϊκή οργή για τη διαφθορά και ανεπάρκεια στη δόμηση, την περίθαλψη, τα ΜΜΕ, την τοπική αυτοδιοίκηση. Το μίγμα κάνει εκρηκτικό η οικονομική αποτυχία: καλπάζων ετήσιος πληθωρισμός ύψους 55%(!), δυσθεώρητο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών, καταποντισμός της τουρκικής λίρας κατά 80% σε σχέση με το δολάριο την τελευταία πενταετία. Η πρόσφατη αύξηση του κατώτατου μισθού κατά 55% και ο διπλασιασμός των συντάξεων θεωρούνται προεκλογικά μερεμέτια σε ένα πλοίο που μπάζει νερά.

Μια σύγκρουση με την προεκλογική Ελλάδα, που επίσης ταλανίστηκε εσωτερικά από την ακρίβεια, τις υποκλοπές και το φονικό δυστύχημα των Τεμπών, δελεάζει την Τουρκία. Αλλά επενεργούν αποτρεπτικά ο πόλεμος στην Ουκρανία που επιβάλλει ησυχία στο νοτιοανατολικό σκέλος του ΝΑΤΟ και οι προσώρας τεταμένες σχέσεις με τις ΗΠΑ. Η συντήρηση απειλητικού πολιτικού κλίματος στα όρια της στρατιωτικής αναμέτρησης κρίνεται προσφορότερη, καθώς η Αγκυρα εκμαιεύει παραχωρήσεις για να συμπεριφέρεται ως «τίμιος μεσίτης» με τη Ρωσία και ως περιφερειακός ηγεμόνας τόσο προς τα δυτικά όσο και προς τα ανατολικά και νότια σύνορά της (Βοσνία, Κόσοβο, Λιβύη, Ιράκ, Αρμενία). Εκμεταλλεύεται την ενεργειακή κρίση υπονομεύοντας το νότιο ενεργειακό διάδρομο που συμφέρει τους Ελληνες, ενώ η Turkish Petroleum αρχίζει εξαγωγές φυσικού αερίου στην Ευρώπη από τη Μαύρη Θάλασσα.

Η τουρκική «επίθεση φιλίας» προς την Ελλάδα είναι τακτική και παροδική. Τα στρατηγικά ενδιαφέροντα της γείτονος είναι πια πολύ ευρύτερα από τα διμερή θέματα. Αυτό πρέπει πρωτίστως να μας απασχολεί για να σχεδιάσουμε πέρα από εκλογικούς κύκλους την πορεία της χώρας μας στα επόμενα 20 χρόνια.

Η Κωνσταντίνα Μπότσιου είναι καθηγήτρια Ιστορίας και Διεθνών Σχέσεων στο Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς