Πασχαλίλα

Πάσχα των Ελλήνων λέμε. Ναι, αλλά ποιων Ελλήνων; Αυτή η μεγάλη θρησκευτική γιορτή που αποθεώνει τη σημειολογία του θανάτου, του πένθους και της ανάστασης, η γιορτή με τα ισχυρά τοπικά δρώμενα, ήθη και έθιμα, η απόλυτα συνδεδεμένη με την αναγέννηση της φύσης και το προανάκρουσμα του ελληνικού καλοκαιριού, αυτό που ήδη πέρασε αφήνοντας ξεβάμματα από κόκκινα αβγά στις αβγοθήκες του ψυγείου, υπολείμματα από τσουρέκι σε ξεχασμένες σακούλες και στομαχικές καούρες τι σημαίνει για εμάς σήμερα; Αν σημαίνει κάτι δηλαδή και δεν πρόκειται απλώς για ένα κουκούλι διαστρεβλωμένων αναμνήσεων.

Οι συνομήλικοί μου αλλά και οι νεότεροι μιλούν για οσφρητικές μνήμες από το μαχλέπι του τσουρεκιού και τον άνηθο της μαγειρίτσας, για γιαγιάδες και λαμπάδες και Ανάσταση στο χωριό ή στο νησί και οικογενειακά τραπέζια και πολλά «τότε που…». Πιστεύω ότι πρόκειται για ένα πηγάδι συλλογικής μνήμης από το οποίο τραβάμε νερό ακόμη και χωρίς κουβά. Κάπως έτσι νόμιζα κι εγώ ότι ζούσα, ως παιδί, το Πάσχα, μέχρι που τα χρόνια μου με τράβηξαν από το μανίκι και με έκαναν να συνειδητοποιήσω και να παραδεχτώ ότι ήταν άλλες οι προτεραιότητές μου τότε, μόνο που, σήμερα, βρίσκονται εκτός του context της πασχαλινής πολιτικής ορθότητας. Οι πιο έντονες αναμνήσεις μου, αυτές που επιβίωσαν των δεκαετιών, είναι, για παράδειγμα, οι γελοιογραφίες των ημερών. Τις θυμάμαι σαν να περνούν τώρα μπροστά από τα μάτια μου.

Η τριζάτη «χοντρή του Θησαυρού» να καταπλέει ως φρεγάτα στην εκκλησία κρατώντας στο ένα χέρι τη λαμπάδα και σέρνοντας με το άλλο τον αναξιοπαθούντα Ζαχαρία. Οι πασχαλινές συνάξεις του Κόμματος των Βαρελοφρόνων, μιας παρέας που εμπνεύστηκε ο σπουδαίος γελοιογράφος Παύλος Παυλίδης και συνέχισε επάξια ο Αρχέλαος (πατέρας του Ευάγγελου Αντώναρου). Θυμάμαι και τις άλλες, τις «ορφανές», με κυρίες που έπιαναν φωτιά τα μαλλιά τους από τις λαμπάδες – ή οι κότσοι τους, τύπου «λάχανο» ή Β52, από τα βεγγαλικά – σαν τη Μαριλίζα Ξενογιαννακοπούλου στη Μητρόπολη ένα πράγμα. Και με κλαρινογαμπρούς της δεκαετίας του 1960 να βρίσκουν αφορμή με το «Χριστός Ανέστη» για να φιλήσουν κάτι ζουμερές συνοικιακές τσαπερδόνες, σαν την Ελένη Προκοπίου στα μιούζικαλ του Δαλιανίδη. Πώς τώρα εμένα, ύστερα από τόσες πασχαλινές κραιπάλες, ταξίδια επ’ αφορμή ή με άλλοθι το Πάσχα, μεθύσια που ξεκινούσαν από το πρωί του  Μεγάλου Σαββάτου και τέλειωναν το βράδυ της Δευτέρας, κάποιους φίλους που μας την έκαναν και έφυγαν Μεγάλη Εβδομάδα και κάποια άλλα ανομολόγητα, μού έμειναν η Χοντρή, ο Ζαχαρίας και η «Ελένη Προκοπίου» από τις γελοιογραφίες, μόνο ο Θεός της Ανάστασης γνωρίζει.

Τούτες τα μέρες μου αρέσει να παρατηρώ τα μικρά παιδιά, αυτά που τώρα στοκάρουν αναμνήσεις και δη πασχαλινές, που τώρα συνθέτουν τη δική τους «πασχαλίλα». Σαν τα πιτσιρίκια με τα οποία μιλούσα προχθές. Και που μετά από τριάντα, σαράντα χρόνια μπορεί να λένε για μια φίλη της μάνας τους και ένα πολύ μακρινό Πάσχα που τους έλεγε κάτι για γελοιογραφίες. Θα ξέρουν άραγε τότε τι ήταν οι γελοιογραφίες;

Οι αντιρρησίες

Υπάρχουν βέβαια και οι άλλοι, οι αντιρρησίες, που δεν τους αρέσει το Πάσχα διότι δεν τους αρέσει, γενικώς, τίποτα ελληνικό ή παραδοσιακό αφού, «αν δεν ήταν εδώ, θα ήταν κάπου αλλού πολύ καλύτερα». Που ξερνάνε με τα αρνιά, παθαίνουν πονοκέφαλο από τα τσάμικα και αλλεργία με τα ήθη και τα έθιμα της δαιμονοποιημένης «αγίας ελληνικής οικογένειας».

Την ξέρω αυτήν τη νόσο της «διαφοροποίησης», την έχω περάσει κι εγώ στα πολύ μακρινά και πολύ ανόητα νιάτα μου. Τότε που νόμιζα ότι «διαφορετικός» σημαίνει καλύτερος ή, τέλος πάντων, «μακριά από το αγριεμένο πλήθος». Οτι ήταν πολύ «χάι», όπως λέγαμε τότε, να σνομπάρεις ήθη και έθιμα. Χρειάστηκε να περάσουν όχι και τόσο πολλά χρόνια για να συνειδητοποιήσω το, πραγματικά, πρωτοποριακό είναι να καταφέρεις να εντάξεις τη διαφορετικότητά σου στο περιβάλλον. Διότι η μη συμβατότητα δεν περιγράφει τον ασυμβίβαστο αλλά τον μίζερο και τον γκρινιάρη.