Ασκήσεις πολιτικής και θεάτρου

Ανθρωποι οι οποίοι νιώθουν ανεπαρκείς ενώπιον της Ιστορίας και των γεγονότων που βιώνουν είναι οι βασικοί ήρωες του «Ενα σπίτι φωτεινό σαν μέρα» του αμερικανού θεατρικού συγγραφέα Τόνι Κούσνερ (Anthony Robert Kushner, 1956). Οι ζωές τους κινούνται παράλληλα με την πορεία της Γερμανίας από τις αρχές Ιανουαρίου του 1932 ως τον Νοέμβριο του 1933. Κι έτσι παρακολουθούν, σαν μάρτυρες, τους μήνες που προηγήθηκαν της ανόδου του Χίτλερ στην εξουσία.

Γεννημένος στο Μανχάταν, ο Κούσνερ ήταν το δεύτερο, ανάμεσα στα τρία, παιδιά μιας εβραϊκής οικογένειας κλασικών μουσικών. Μεγάλωσε στο Τσαρλς Λέικ της Λουιζιάνας, όπου μετακόμισαν, αλλά επέστρεψε στη Νέα Υόρκη και σπούδασε στο Κολούμπια – Μεσαιωνικές Σπουδές και Θεατρική Γραφή. Με το κορυφαίο έργο του «Αγγελοι στην Αμερική», ένα επτάωρο έπος με τον υπότιτλο «Μια γκέι φαντασία πάνω σε εθνικά θέματα», δεν άργησε να ξεχωρίσει και να θεωρηθεί καθοριστικός στην εξέλιξη της δραματουργίας με θέμα τη ομοφυλοφιλία. Αλλωσε είναι και ο ίδιος ομοφυλόφιλος.

Το «Ενα σπίτι φωτεινό σαν μέρα» πρωτοανέβηκε σε μορφή εργαστηρίου το 1985 στη Νέα Υόρκη για να πάρει στη συνέχεια το επίσημο βάπτισμα της σκηνής, στο Σαν Φρανσίσκο. Στόχος του συγγραφέα ήταν να αφυπνίσει τον κόσμο στην εποχή του Ρόναλντ Ρίγκαν (επανήλθε και επί Τραμπ), αλλά είναι σαφές ότι η θεματική του ξεπερνά συγκεκριμένες εποχές και πρόσωπα. Οι κεντρικοί χαρακτήρες απαρτίζουν μια παρέα καλλιτεχνών που ο καθένας, από τη δική του σκοπιά, παρατηρεί, συμμετέχει ή σχολιάζει τα τεκταινόμενα.

Ο Γιάννης Μόσχος, που το επέλεξε για να το ανεβάσει στη σκηνή Νίκος Κούρκουλος του Τσίλλερ, χαρακτηρίζει το έργο βαθιά πολιτικό. Κι αυτό γιατί προσπαθεί να θέσει το άτομο απέναντι στο πολιτικό γίγνεσθαι ώστε να αντιμετωπίσει τα διλήμματα και να αναζητήσει τις δικές του ευθύνες στην εξέλιξη της Ιστορίας. Κι ίσως ο χειρισμός αυτής της πολιτικής διάστασης από τον σκηνοθέτη να μείωσε την ένταση και τη θεατρικότητα του όλου εγχειρήματος.

Ατμόσφαιρα Γερμανίας του ’30

Δομημένο σε 26 σκηνές, το έργο εξελίσσεται στο σπίτι της ηθοποιού της παρέας και του συζύγου της, όπου θα πραγματοποιηθούν όλες οι συναντήσεις μέσα στους μήνες που θα ακολουθήσουν. Με στοιχεία που παραπέμπουν στη Γερμανία του ’30 τόσο στο σκηνικό – μεγάλο ατού της παράστασης – όσο και στα κοστούμια, υπάρχει παράλληλα κάτι το διαχρονικό και το σύγχρονο με τις μουσικές και τους ήχους του Θοδωρή Οικονόμου να συμβάλλουν καθοριστικά στη δημιουργία της ατμόσφαιρας. Εξίσου παράλληλα με τη ρεαλιστική διάσταση του έργου κινείται και λειτουργεί και η σουρεαλιστική, όπως εκφράζεται κυρίως από την Ηλικιωμένη Γυναίκα που εμφανίζεται και συνομιλεί με την κεντρική ηρωίδα, αλλά και με τον Διάβολο και τον Αφηγητή – κονφερανσιέ. Ωστόσο αυτός ο τελευταίος με την παρουσία του δεν καταφέρνει να δικαιώσει τον ρόλο του, καθώς, σε μια προσπάθεια να δανειστεί στοιχεία καμπαρέ, καταλήγει μετέωρος κα ανένταχτος.

Η Αγορίτσα Οικονόμου ξεχωρίζει στον ρόλο της ηθοποιού, εκφράζοντας με τρόπο δυναμικό τις σκέψεις αλλά και τις αδυναμίες της ηρωίδας της. Εξαιρετικός και ώριμος ερμηνευτικά ο Λαέρτης Μαλκότσης (σε διπλή διανομή με τον Θέμη Πάνου), συμπληρώνει το δίδυμο που κρατά τον τόνο στην παράσταση. Η ενδιαφέρουσα προσέγγιση της Ηλικιωμένης Κυρίας από τη Σοφία Σεϊρλή σκοντάφτει σε μια αδικαιολόγητη αφέλεια.

Μετά την παράσταση…

Με τα αυθεντικά τραπέζια του «Λεωνίδα» από την ομώνυμη ταβέρνα στο Λυγουριό να αποτελούν το βασικό στοιχείο της νέας του παραγωγής, ο Νίκος Καραθάνος προτείνει μια τόσο γνώριμη όσο και ανατρεπτική ματιά στο θέατρο σήμερα – μέσα κι έξω. Ξεκινώντας από εκεί που τελειώνει μια παράσταση στην Επίδαυρο, ο ευφάνταστος και ευαίσθητος σκηνοθέτης ξετυλίγει μέσα σε «μια νύχτα» όλα εκείνα που μπλέκουν την κωμωδία με την τραγωδία, στη ζωή και το θέατρο. Από τότε που ο Νίκος Καραθάνος, κρατώντας πάντα τον ρόλο του ηθοποιού, στράφηκε και προς τη σκηνοθεσία, φάνηκε πως η παρουσία και οι παραστάσεις του έχουν κάτι διαφορετικό να πουν, κάτι πηγαίο, βιωμένο, μαζί με ένα σχόλιο. Η αρχή έγινε με το σαιξπηρικό έργο «Ιούλιος Καίσαρ» (2006), για να συνεχίσει, δύο χρόνια μετά, με τις «Οκτώ γυναίκες» του Ρομπέρ Τομά, μια παράσταση που δεν άργησε να αποτελέσει σημείο αναφοράς και μια πρώτη ταυτότητα για τον σκηνοθέτη. Η συνέχεια ήταν/είναι καταιγιστική με τον «Συρανό ντε Μπερζεράκ», την ανεπανάληπτη – ιστορική, πλέον – «Γκόλφω», το «Δεκαήμερο», και αργότερα την «Οπερέτα», τους «Ορνιθες», τον «Προμηθέα»…

Από τους σημαντικότερους δημιουργός της γενιάς των 50άρηδων, ο Καραθάνος έχει συνδυάσει στοιχεία των σκηνοθετών – δασκάλων του, από τον Μαυρίκιο, τον Παπαβασιλείου και τον Διονύση Φωτόπουλο, στον Χουβαρδά και τον Μαρμαρινό, με στοιχεία βαθιάς ευαισθησίας έντονης θεατρικότητας, υψηλής αισθητικής, ρυθμού και μουσικότητας.

Τώρα, στο «Μια νύχτα στην Επίδαυρο», την παράσταση που συνέπεσε με τις αναταραχές στο Εθνικό και καθυστέρησε να ξεκινήσει, συνεργάζεται με τους φίλους και συνοδοιπόρους του Λένα Κιτσοπούλου και Γιάννη Αστερή στο κείμενο. Οσο για τον θίασο, χωράει από τη Χαρούλα Αλεξίου και τον Βασίλη Παπαβασιλείου, την Ελλη Πασπαλά και τον Θανάση Αλευρά, ως τους σχεδόν «μόνιμους» Χρήστο Λούλη, Εμιλυ Κολιανδρή, Γαλήνη Χατζηπασχάλη αλλά και τη Ζέτα Μακρυπούλια. Στην παρέα ο εξαιρετικός μουσικός – συνθέτης Αγγελος Τριανταφύλλου και η Εύα Μανιδάκη στο σκηνικό – μετά την ξαφνική απώλεια της αγαπημένης του Ελλης Παπαγεωργακοπούλου.

Οχι, η παράσταση που θα δούμε (πρεμιέρα το Σάββατο 22 Απριλίου στη σκηνή του Κοτοπούλη – Rex) δεν αναλώνεται σε συγκεκριμένα πρόσωπα και καταστάσεις. Φέρνει όμως στην επιφάνεια τον κόσμο του θεάτρου, πάνω και κάτω από το σανίδι, και μαζί την ίδια τη ζωή μας…