Ρυθμίσεις για {LF}τις ανεξάρτητες αρχές στο πολυνομοσχέδιο

Με τέσσερα άρθρα του υπό ψήφιση πολυνομοσχεδίου θεσπίζονται ευνοϊκές ρυθμίσεις για οκτώ ρυθμιστικές αρχές, ενώ αγνοούνται οι πέντε συνταγματικά προβλεπόμενες [κατ’ αλφαβητική σειρά, Ανώτατο Συμβούλιο Επιλογής Προσωπικού (ΑΣΕΠ), Αρχή Διασφάλισης του Απορρήτου των Επικοινωνιών (ΑΔΑΕ), Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα (ΑΠΔ), Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ), Συνήγορος του Πολίτη). Με τις ρυθμίσεις αυτές αφενός εισάγεται ευέλικτη διαδικασία πρόσληψης υπαλλήλων, που αποκλίνει από τις πολύ μακράς διάρκειας διαδικασίες μέσω ΑΣΕΠ, και αφετέρου προβλέπονται ευνοϊκές μισθολογικές ρυθμίσεις για το προσωπικό, οι οποίες αποτελούν κίνητρο για την προσέλκυση προσώπων με προσόντα και ικανότητες. Οι σχετικές διατάξεις υποδηλώνουν τη διάθεση του νομοθέτη να ενισχύει τις αρχές που αφορούν τη λειτουργία της αγοράς (και των οποίων τα μέλη διορίζονται με κυβερνητική απόφαση ύστερα από ακρόαση στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής) και να τις εμπιστεύεται περισσότερο από τις συνταγματικά προβλεπόμενες αρχές, οι οποίες προστατεύουν δικαιώματα του ανθρώπου και για τον λόγο αυτό ελέγχουν την κρατική εξουσία (και των οποίων τα μέλη διορίζονται με αυξημένη πλειοψηφία της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής, δηλαδή με μερική τουλάχιστον διακομματική συμφωνία).

Αυτό είναι το πραγματικό ζήτημα που αναδεικνύεται από το νομοσχέδιο. Είναι κρίμα που η συζήτηση επικεντρώθηκε και περιορίστηκε σε διάταξη για την ποινική ευθύνη των μελών των συνταγματικά προβλεπόμενων ανεξάρτητων αρχών σε περίπτωση παραβίασης του απορρήτου πληροφοριών που περιήλθαν σε γνώση τους κατά την άσκηση των καθηκόντων τους. Ομοια ρύθμιση υπάρχει σε προηγούμενους νόμους (ν. 4618/2019, άρθρο δέκατο πέμπτο για τα μέλη της Ρυθμιστικής Αρχής Ενέργειας, ν. 4622/2019, άρθρο 101, για τα μέλη της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας, ν. 4765/2021, άρθρο 3, για τα μέλη του ΑΣΕΠ), χωρίς να έχει δημιουργηθεί ζήτημα. Προφανώς ο σκοπός της διάταξης του πολυνομοσχεδίου αναζητήθηκε σε συσχέτιση με την εξέταση, από την ΑΔΑΕ και την ΑΠΔ, υποθέσεων παραβίασης του απορρήτου των επικοινωνιών και χρήσης κατασκοπευτικού λογισμικού, με την αναφορά που περιέχεται σε γνωμοδότηση του Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου για ενδεχόμενη ποινική ευθύνη, με βάση άλλη πρόσφατη διάταξη, και των μελών της ΑΔΑΕ και με την πρωτόγνωρα απρεπή επίθεση κατά του προέδρου της από μέλη της κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας και μερίδα του Τύπου. Προσωπικά θεωρώ ότι η διάταξη αυτή δεν θα μου στερούσε το δικαίωμα, αλλά και δεν θα αναιρούσε την υποχρέωσή μου να χορηγήσω πληροφορίες σε όργανα της Πολιτείας που δικαιούνται να τις ζητήσουν στο πλαίσιο άσκησης των αρμοδιοτήτων τους, όπως οι εισαγγελικές και δικαστικές αρχές ή οι αρμόδιες επιτροπές ή άλλα όργανα της Βουλής. Οπως δεν με εμποδίζει η σχεδόν ταυτόσημη διάταξη του νόμου για την ΑΠΔ (ν. 4624/2019, άρθρο 16), σύμφωνα με την οποία μέλη της Αρχής που γνωστοποιούν προσωπικά δεδομένα προσιτά σε αυτά λόγω της υπηρεσίας τους, τιμωρούνται με φυλάκιση μέχρι δύο ετών (και υπό ορισμένες προϋποθέσεις μέχρι τεσσάρων ετών) και με χρηματική ποινή. Οι διατάξεις αυτές, όπως και οι όμοιες των παραπάνω προγενέστερων νόμων, αναφέρονται προφανώς σε παράνομη παροχή πληροφοριών.

Και ένα άλλο σημαντικό ζήτημα που αφορά ειδικά την ΑΠΔ. Σύμφωνα με τον Κανονισμό της ΕΕ 2016/679 (Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων), το κράτος έχει υποχρέωση να διασφαλίζει αφενός ότι η εποπτική αρχή προστασίας δεδομένων διαθέτει τους απαραίτητους πόρους και τις αναγκαίες υποδομές για την αποτελεσματική άσκηση των εξουσιών της, και αφετέρου ότι επιλέγει και διαθέτει δικούς της υπαλλήλους που τελούν υπό τη δική της διοίκηση. Οι προϋποθέσεις αυτές δεν πληρούνται στην Ελλάδα. Προς την κατεύθυνση της εν μέρει συμμόρφωσης προς την υποχρέωση αυτή της Πολιτείας θα οδηγούσε η θέσπιση και για την ΑΠΔ ρυθμίσεων, όπως αυτές που προβλέπονται στο υπό ψήφιση σχέδιο νόμου. Με τα ισχύοντα νομικά και πραγματικά δεδομένα παραμένει ανοικτό το ενδεχόμενο να κινηθεί διαδικασία παράβασης ενώπιον της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ο Κώστας Μενουδάκος είναι πρόεδρος της Αρχής Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα, επίτιμος πρόεδρος ΣτΕ