Ολος ο Αριστοτέλης σε μια πλατφόρμα

Σε μια εποχή που η κλασική παιδεία επαναπροσδιορίζεται, στην Ελλάδα βρίσκεται στο τελικό στάδιο επεξεργασίας η δημιουργία μιας ψηφιακής πλατφόρμας που θα περιέχει το σύνολο των έργων του Αριστοτέλη με τίτλο «Αριστοτελιστές – Το Συνεργατικό Corpus+ του Αριστοτέλη». Οι εκδόσεις Νήσος όπως και η Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου συμμετέχουν ενεργά στο εγχείρημα, οπότε ζητήσαμε από την εκδότρια Πόλα Καπόλα να περιγράψει την προσπάθεια.

Πώς προέκυψε η ψηφιακή πλατφόρμα που θα περιλαμβάνει το σύνολο του αριστοτελικού έργου και ποιες οι δυνατότητες αυτού του καινοτόμου σχεδίου;

Η πλατφόρμα δημιουργήθηκε με σκοπό να γνωρίσουν και να αξιοποιήσουν οι χρήστες το έργο του Αριστοτέλη. Απευθύνεται τόσο στους ειδικούς επιστήμονες και ερευνητές όσο και στο ευρύ κοινό, σπουδαστές, εκπαιδευτικούς και γενικώς ενδιαφερομένους. Θα περιλαμβάνει το αρχαίο κείμενο του αριστοτελικού corpus καθώς και τη νεοελληνική μετάφραση. Στις μεταφράσεις θα προσαρτώνται μια σειρά ερμηνευτικές και μεταφραστικές σημειώσεις ακολουθώντας τη λογική της έντυπης έκδοσης. Θα προσφέρονται επίσης και links με ξενόγλωσσες έγκυρες μεταφράσεις των αριστοτελικών πραγματειών. Στις λειτουργίες της πλατφόρμας συμπεριλαμβάνεται επίσης και ένα πλήρες λεξικό αριστοτελικών εννοιών, έργων και ονομάτων, εργαστήρια μετάφρασης και πρόσληψης του αριστοτελικού έργου και φόρουμ. Η μεγάλη καινοτομία της πλατφόρμας έγκειται στο ότι θα λειτουργεί ως ένα κοινωνικά δικτυωμένο συνεργατικό περιβάλλον, όπου οι χρήστες θα μπορούν να συνδιαμορφώνουν το υλικό της πλατφόρμας συμμετέχοντας δημιουργικά σε αυτή. Το όλο έργο έχει σχεδιαστεί ως μια μορφή «ανοιχτής καινοτομίας». Ετσι το περιεχόμενο της πλατφόρμας δεν θα είναι στατικό αλλά θα ανανεώνεται διαρκώς. Ο χρήστης θα μπορεί επίσης να διαμορφώσει το δικό του βιβλίο αντλώντας από το αποθετήριο αποσπασμάτων εντός της πλατφόρμας, να προσθέσει, να αφαιρέσει, να τα ταξινομήσει κατά το δοκούν και να επιλέξει την εξαγωγή του υλικού ως e-book.

Οι εκδόσεις Νήσος έχουν αναλάβει τη σύσταση της αριστοτελικής βιβλιοθήκης. Ποια τα κύρια χαρακτηριστικά αυτής της προσπάθειας;

Η μετάφραση και ο σχολιασμός του συνόλου του έργου του Αριστοτέλη ήταν μια πρωτοβουλία του Γεράσιμου Κουζέλη, ομότιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, και είναι κοινό έργο με την Εταιρεία Μελέτης των Επιστημών του Ανθρώπου. Βρίσκεται δε υπό την επιστημονική επιμέλεια του Βασίλη Κάλφα, ομότιμου καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, και του Παντελή Μπασάκου, ομότιμου καθηγητή στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Η αφετηρία αυτού του έργου ήταν η συνειδητοποίηση ότι ενώ το σύνολο του έργου του Αριστοτέλη είναι μεταφρασμένο σε πολλές γλώσσες, δεν υπάρχει πλήρως μεταφρασμένο στα νέα ελληνικά, με επιστημονικά κριτήρια. Ο κάθε τόμος εκδίδεται με την ευθύνη ενός ειδικού μελετητή, ο οποίος αναλαμβάνει τη μετάφραση, τον σχολιασμό, την εισαγωγή και τη σύνοψη της επιχειρηματολογίας κάθε κεφαλαίου. Οι τόμοι περιλαμβάνουν επίσης γλωσσάρι, βιβλιογραφία και ευρετήριο ονομάτων και αρχαίων χωρίων. Η ουσιώδης διαφορά από άλλες προσπάθειες είναι ότι οι μεταφραστές συγκροτούν ένα διαρκές επιστημονικό σεμινάριο το οποίο συνεδριάζει τακτικά, όπου συζητούνται ενότητες και χωρία του αριστοτελικού έργου και παρουσιάζουν τη δουλειά τους. Οι συνεδρίες αυτού του σεμιναρίου θα προσφέρονται στους εγγεγραμμένους χρήστες της πλατφόρμας «Αριστοτελιστές».

Γίνεται συζήτηση για την υποχώρηση του κριτικού λόγου. Ποια η σχέση µας µε τον θεωρητικό προβληµατισµό στην εποχή του Διαδικτύου;

Το Διαδίκτυο και κυρίως η εξάπλωση των μέσων μαζικής δικτύωσης έχουν επιβάλει αλλαγές στην αναγνωστική εμπειρία και την παραγωγή λόγου. Η «τοποθέτηση» με τη μορφή σχολίου γίνεται σε οριοθετημένο χώρο, π.χ. οι 140 χαρακτήρες του Τwitter, χώρος που συνήθως δεν επαρκεί για τη στοιχειοθέτηση ενός επιχειρήματος. Αλλά και εκεί όπου δεν υπάρχει περιορισμός στις λέξεις βλέπουμε ότι τα εκτενέστερα κείμενα δεν είναι «δημοφιλή» γιατί ως αναγνώστες των σόσιαλ δεν μπορούμε να διαβάζουμε μεγάλα κείμενα. Επιπλέον η ταχύτητα της απόκρισης δεν

επιτρέπει να πάρει κανείς την απαιτούμενη απόσταση από τα πράγματα. Παράγουμε μια σειρά από αφορισμούς χωρίς να διαθέτουμε τον χώρο και τον χρόνο για να συζητήσουμε ουσιαστικά. Οι συζητήσεις στα σόσιαλ σπανίως έχουν τα χαρακτηριστικά κριτικού λόγου, κυρίως ανταλλάσσουμε τσιτάτα και τα πολλά «λάικ» τα κερδίζει η πιο γρήγορη και πνευματώδης απάντηση. Η πανταχού παρουσία των μέσων (και όχι μόνο των σόσιαλ) επιβάλλει και τη θεματολογία, η οποία είναι συνδεδεμένη με την καθημερινότητα και επομένως αλλάζει πολύ γρήγορα ώστε να μπορούμε να εμβαθύνουμε σε αυτή.

Οι εκδόσεις σας ειδικεύονται στο πολιτικό, φιλοσοφικό δοκίµιο. Βλέπουµε πως αρκετοί νέοι σήµερα στρέφονται εκεί. Ποιες οι απαιτήσεις του βιβλίου αυτού σήµερα;    

Πράγματι παρατηρήθηκε (επι)στροφή στο δοκίμιο κατά την πρόσφατη οικονομική ύφεση και έπειτα. Νομίζω ότι με τις μεγάλες αλλαγές που έχουν συντελεστεί στη ζωή μας τα τελευταία χρόνια με τις συνεχόμενες κρίσεις αισθανόμαστε την ανάγκη να βρούμε τα εργαλεία για να ερμηνεύσουμε, να κατανοήσουμε αυτό που συμβαίνει και τελικά να βρούμε τη θέση μας μέσα σε αυτό. Πολύ περισσότερο δε για τους νέους ανθρώπους που αντιμετωπίζουν αφόρητα πιεστικά ζητήματα. Το σύγχρονο δοκίμιο επαναδιατυπώνει τα διαχρονικά ερωτήματα αντλώντας από τα

ζητήματα του καιρού του. Για έναν εκδοτικό οίκο τα δοκίμια δεν είναι πολυτέλεια που απευθύνεται σε λίγους αλλά απαραίτητη προϋπόθεση για τη λειτουργία της δημόσιας σφαίρας στην οποία δραστηριοποιείται.