Τα κόμματα σε κρίση. {LF}Η δημοκρατία;

Χαρακτηριστικό των κομματικών συστημάτων στη σημερινή εποχή είναι ότι τα πολιτικά κόμματα τελούν υπό διαρκή και πολύπλευρη κρίση. Κρίση εμπιστοσύνης, στον βαθμό που δεξιώνονται αρνητικές στάσεις από την πλευρά των πολιτών, και κρίση εκπροσώπησης καθώς θεωρείται ότι βρίσκονται μακριά από τις ανάγκες και τις διεκδικήσεις της κοινωνίας. Η θεωρία του κόμματος του καρτέλ έχει δείξει ότι τουλάχιστον τα κόμματα του δεσπόζοντος ρεύματος λειτουργούν καταρχήν ως μηχανισμοί νομιμοποίησης της στρατηγικής του κράτους στην κοινωνία, ιδίως σε περιόδους βαθιάς και διάχυτης κοινωνικής δυσαρέσκειας, νομιμοποίηση που προκύπτει κυρίως διαμέσου των εκλογών. Τα κόμματα επιτυγχάνουν συγκυριακές πλειοψηφίες και μειοψηφίες και λαμβάνουν εντολή για να κυβερνήσουν ή να αντιπολιτευθούν, προσπαθώντας να αποφύγουν την αναγκαία λογοδοσία στην κομματική τους βάση ή τους πολίτες. Λίγο πολύ, η επικράτηση ενός τεχνοκρατικού πρωτείου στην άσκηση πολιτικής και στη συγκρότηση κομματικών προγραμμάτων αποκενώνει την κομματική πολιτική από την κάποτε επιβεβλημένη και οργανωμένη αναφορά σε κάποια κοινωνική βάση ή συμμαχία. Τα κόμματα ως φορείς μιας εμπορευματοποιημένης εκδοχής της πολιτικής διαθέτουν όλο και περισσότερους πόρους για μια εκλεπτυσμένη και δαπανηρή πολιτική επικοινωνία, αντιμετωπίζοντας τους ψηφοφόρους περισσότερο ως καταναλωτές μεταβαλλόμενων πολιτικών προϊόντων παρά ως ενεργούς δημοκρατικούς πολίτες.

Λόγω ιστορικής εξέλιξης, αλλά και κανονιστικής θεμελίωσης των φιλελεύθερων-δημοκρατικών πολιτικών συστημάτων, τα πολιτικά κόμματα θεωρήθηκαν βασικές παράμετροι για τη σταθερή λειτουργία των τελευταίων, ως επί το πλείστον λόγω του διαμεσολαβητικού τους ρόλου στη σχέση κράτους και κοινωνίας. Η κρίση των κομμάτων είναι, επομένως, μια μετωνυμία της κρίσης της πολιτικής και της κρίσης της δημοκρατίας. Ο βαθμός στον οποίο τα πολιτικά κόμματα μπορούν και επιτελούν την κρίσιμη λειτουργία της οργάνωσης των αιτημάτων τμημάτων της κοινωνίας σε πολιτικές στρατηγικές είναι καθοριστικός για τη νομιμοποίηση των δημοκρατικών διευθετήσεων. Στο πλαίσιο αυτό, η αναζωογόνηση της κοινωνικής γείωσης των κομμάτων, αναμφίβολα επίδικο της εσωτερικής τους δημοκρατίας, είναι ένα καθήκον που χαρακτηρίζει την οργανωτική τους πορεία και έχει σαφή επίδραση στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν την παρέμβασή τους στις εκλογές.

Για τα ελληνικά πολιτικά κόμματα η συνθήκη που αντιμετωπίζουν από το 2009 είναι η συμπύκνωση κρίσεων, που οδήγησε σε ριζική αλλαγή συσχετισμών. Η κομματική πολιτική εντός ενός πλαισίου χρεοκοπίας και προγραμμάτων διάσωσης, που περιόρισε έτι περαιτέρω τον χώρο για την άσκηση πολιτικής, έπρεπε να προτάξει την υπευθυνότητα της κυβερνητικής διαχείρισης, υποβαθμίζοντας ή ακόμη και ματαιώνοντας την κοινωνική δυναμική που εκδηλώθηκε σε διαφορετικές φάσεις. Δεν είναι τυχαίο ότι τα κόμματα του δεσπόζοντος ρεύματος συγκλίνουν πια σε οργανωτικό επίπεδο και ενσωματώνουν, λιγότερο ή περισσότερο, τους περιορισμούς της «διακυβέρνησης» στην προγραμματική τους σκευή. Στη συνάφεια αυτή, φαίνεται πως οι επερχόμενες εκλογές δεν θα αποτελέσουν έναυσμα για μια διαφορετικού τύπου συσχέτιση των κομμάτων με την κοινωνία, με την κρίση εμπιστοσύνης να παραμένει εδραία πραγματικότητα στο κομματικό σύστημα – ιδίως μετά το τρομακτικό δυστύχημα στα Τέμπη. Το επίδικο της ενδυνάμωσης των κοινωνικών δεσμών των κομμάτων θα πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, γιατί αφορά τη μακροπρόθεσμη επιβίωση της καθ’ ημάς κομματικής δημοκρατίας.