Φιλελεύθερη δημοκρατία και μεταρρυθμίσεις

Οι επικείμενες εκλογές, στη σκιά του δυστυχήματος των Τεμπών, πέραν της λαϊκής εντολής, θα σηματοδοτήσουν την πορεία της χώρας μέσα σε ένα ιδιαίτερα αβέβαιο διεθνές περιβάλλον.

Εισαγωγικά, πρέπει να επισημάνουμε ότι η Ελλάδα είναι μια χώρα μεταιχμιακή. Ιστορικά, αμφιταλαντεύεται ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Νοοτροπιακά, φαντασιώνεται ότι είναι ο περιούσιος λαός, ενώ συχνά επανέρχεται στο σύνδρομο της ψωροκώσταινας. Πορευόμαστε ως κακομαθημένα παιδιά της Ιστορίας και πολύ συχνά αυτοχειριαζόμαστε με μια φαντασιακή απόδραση από την πραγματικότητα, όπως έγινε στις εκλογές του 2015. Ας ελπίσουμε ότι η οργή από το δυστύχημα των Τεμπών δεν θα μετασχηματιστεί σε αντισυστημική ψήφο.

Κατά συνέπεια, το πρώτο που θα κριθεί στις εκλογές είναι η ελπίδα των μεταρρυθμίσεων προκειμένου να καταπολεμηθεί το βαθύ κράτος. Ανάμεσα στις δύο κύριες πολιτικές δυνάμεις που διεκδικούν την πολιτική εξουσία, ο ΣΥΡΙΖΑ είναι ένα αντιμεταρρυθμιστικό και αναχρονιστικό κόμμα, ενώ η Νέα Δημοκρατία, παρά τις κάποιες ιδιαίτερα θετικές πρωτοβουλίες, με κορυφαία τον ψηφιακό μετασχηματισμό του κράτους, διστάζει, αμφιταλαντεύεται, υποχωρεί, αναβάλει. Επικαλείται το πραγματικό γεγονός ότι στη βάρδια της έτυχαν πανδημίες, πόλεμοι, εξωτερικές απειλές και άλλα πολλά. Ίσως και να έχει δίκιο, αλλά η κλεψύδρα του χρόνου αδειάζει.

Πολλοί υποστηρίζουν ότι η χώρα αυτή δεν είναι μεταρρυθμίσιμη. Στη φαρέτρα τους έχουν μια σειρά από ηχηρά παραδείγματα, όπως οι σιδηρόδρομοι, η Δικαιοσύνη, η προστασία των πανεπιστημιακών χώρων, η αναδιάρθρωση του αγροτικού τομέα. Σε αυτή την πεσιμιστική προσέγγιση θα μπορούσε να αντιτάξει κανείς ότι εν τέλει, ιστορικά, η Ελλάδα πάντοτε κατάφερνε να είναι στο τρένο της ευρωπαϊκής ανάπτυξης, έστω και την τελευταία στιγμή, στην τελευταία θέση του τελευταίου βαγονιού. Μακάρι αυτό να συμβεί και τώρα.

Το δεύτερο που θα κριθεί στις επόμενες εκλογές είναι η διατήρηση του κεκτημένου της φιλελεύθερης δημοκρατίας. Η υποτίμηση του δημοκρατικού κεκτημένου από ένα σημαντικό τμήμα της ελληνικής κοινωνίας είναι διαχρονικό χαρακτηριστικό της Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας. Μετά την κορύφωσή με την αριστεροδέξια λαϊκιστική κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ και ΑΝΕΛ την περίοδο 2015-2019, που υπονόμευσε τη δημοκρατία, παρουσιάζει ορατά σημάδια υποχώρησης. Δεν είναι τυχαίο ότι σε όλες τις δημοσκοπήσεις από τις αρχές του 2016 και μετά ο ΣΥΡΙΖΑ είναι σταθερά στη 2η θέση. Ας προσέξουμε, ο κίνδυνος αντιδημοκρατικής υποτροπής είναι πάντα παρών σε μια χώρα που πορεύεται στην κόψη του ξυραφιού.

Ριζικές μεταρρυθμίσεις και διατήρηση του κεκτημένου της φιλελεύθερης δημοκρατίας, με αταλάντευτο ευρωπαϊκό προσανατολισμό, είναι το διακύβευμα των εκλογών. Υπάρχει όμως ένα βαθύτερο πρόβλημα που δεν λύνεται με τις εκλογές, ένα σαράκι που τρώει το σώμα της χώρας. Είναι οι νοοτροπίες, τα στερεότυπα και οι αντιλήψεις που ηγεμονεύουν στον κόσμο των ιδεών. Αυτά που έχουμε στο μυαλό μας μετασχηματίζονται σε πολιτικές προτιμήσεις και συνακόλουθα σε ψήφο, που πολλές φορές βασίζεται στην άρνηση αντί για τη θετική επιλογή.

Είναι ιδιαίτερα χαρακτηριστικό ότι σε όλες τις μετρήσεις του Pew Research Center για τις αντιλήψεις των Ευρωπαίων πολιτών, η Ελλάδα κατατάσσεται στην κατηγορία των ανατολικοευρωπαϊκών χωρών. Οι υπεύθυνοι του Pew επισημαίνουν ότι «η Ελλάδα έχει στοιχεία και της Δύσης και της Ανατολής».

Όσο θα ηγεμονεύουν στην κοινωνία αυτές οι αντιλήψεις, οι μεταρρυθμίσεις και η εμπέδωση της φιλελεύθερης δημοκρατίας θα είναι σαν το μετέωρο βήμα του πελαργού.