Οι ευρωπαίοι {LF}τηλεθεατές προτιμούν… {LF} on demand

Ενα διαρκές σχόλιο όσων προτιμούν να παίρνουν αποστάσεις από την τηλεόραση είναι πως τα τελευταία χρόνια με την έλευση του streaming στην καθημερινότητα των τηλεθεατών, ο παραδοσιακός τρόπος θέασης περιεχομένου έχει υποστεί ανεπανόρθωτες βλάβες, μετρώντας μόνο απώλειες στο κομμάτι της τηλεθέασης. Η υπόθεση αυτή δεν επιβεβαιώνεται από τα στοιχεία που φέρνει στην επιφάνεια η ετήσια μελέτη του Ευρωπαϊκού Οπτικοακουστικού Παρατηρητηρίου, του οργανισμού του Συμβουλίου της Ευρώπης που ερευνά συστηματικά τις εξελίξεις στη βιομηχανία του κινηματογράφου και της τηλεόρασης.

Σύμφωνα λοιπόν με τα ευρήματα της συγκεκριμένης μελέτης, η τηλεόραση στο κομμάτι της τηλεθέασης έχει επανέλθει στα συνηθισμένα επίπεδά της, μετά την απότομη εκτίναξη του ενδιαφέροντος το 2020 λόγω της πανδημίας και των παρατεταμένων λοκντάουν. Συνεκτιμώντας όλα τα δεδομένα ως προς τον χρόνο που περνάνε οι ευρωπαίοι τηλεθεατές μπροστά από τη μικρή τους οθόνη την τελευταία δεκαετία, φαίνεται ότι τα κανάλια της γραμμής τηλεόρασης καταφέρνουν να κρατούν αμείωτο το ενδιαφέρον του κοινού τους, κόντρα σε όποια φήμη κυκλοφορεί πως έχουν χάσει σημαντικό μερίδιό του. Παράδοξο; Κι όμως έχει την εξήγησή του στον τρόπο της μέτρησης των τηλεθεάσεων που παραδοσιακά περιορίζεται στα προγράμματα που παρακολουθούν οι τηλεθεατές σε πραγματικό χρόνο. Σε λιγοστές περιπτώσεις, εταιρείες όπως η Nielsen προσμετρούν στα αποτελέσματά τους περιεχόμενα που οι θεατές έχουν δει μέσω εφαρμογών όπως το catch-up ή έχουν γράψει στη μνήμη του αποκωδικοποιητή τους. Στο μέλλον φαίνεται να υπάρχει η πρόβλεψη της παρακολούθησης εκπομπών, σειρών και ταινιών πέρα από το παραδοσιακό box set, αλλά ακόμα η πραγματικότητα δείχνει ότι το δείγμα των εταιρειών είναι εξαιρετικά περιορισμένο. Αυτό σημαίνει πως δεν χάνει η τηλεόραση το κοινό της αλλά δεν έχει καταφέρει ακόμα να καταγράψει την αλλαγή στις συνήθειές του.

Η ΥΓΕΙΟΝΟΜΙΚΗ ΚΡΙΣΗ. Το μεγάλο παιχνίδι της τηλεθέασης πλέον δεν γίνεται σε πραγματικό χρόνο αλλά σε on demand κατανάλωση περιεχομένου, μια λεπτομέρεια που απαιτεί την προσοχή όλων των ανθρώπων του χώρου. Ακόμα κι έτσι, σύμφωνα με το Παρατηρητήριο, εντοπίζονται κάποια παραδείγματα ανάμεσα στις ευρωπαϊκές χώρες όπου η αφοσίωση του κοινού απέναντι στη μικρή οθόνη έχει αρχίσει να κλονίζεται, όπως στη Σκανδιναβία, το Ηνωμένο Βασίλειο, την Ολλανδία και την Ιρλανδία μεταξύ άλλων. Οι δημόσιοι τηλεοπτικοί οργανισμοί πιστώνονται το 30% της συνολικής τηλεθέασης, ένα νούμερο σημαντικά βελτιωμένο σε σχέση με τα αποτελέσματα των τελευταίων χρόνων. Τη διαφορά έκανε η υγειονομική κρίση όπου η ανάγκη για έγκυρη πληροφόρηση έστρεψε τους τηλεθεατές σε μέσα που ήξεραν πως μπορούν να τους παρέχουν εξακριβωμένες ειδήσεις. Αυτή η εξέλιξη δύναται να συμπαρασύρει γενικότερα την πορεία των δημόσιων τηλεοπτικών οργανισμών σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, αφού το 2021 για πρώτη φορά είδαν τα ποσοστά τους να μεγαλώνουν αντί να περιορίζονται. Φυσικά, οι επιδόσεις των φορέων αυτών διαφέρουν από χώρα σε χώρα, με πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα τη Δανία και την Ισλανδία όπου οι κρατικές συχνότητες ευθύνονται για το 80% της τηλεθέασης, σε αντίθεση με τις χειρότερες επιδόσεις του 6% στη Ρουμανία και τη Βουλγαρία.

ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗ ΣΕ ΛΙΓΑ ΚΑΝΑΛΙΑ. Ενα άλλο χαρακτηριστικό που αναδεικνύει η μελέτη του Παρατηρητηρίου είναι η συγκέντρωση της τηλεθέασης στα χέρια λίγων καναλιών σε κάθε χώρα. Κατά μέσο όρο, οι τέσσερις πρώτοι σταθμοί φέρουν το 70% της τηλεθέασης. Συνήθως, στην τετράδα αυτή συγκαταλέγονται τόσο δημόσιες όσο και ιδιωτικές συχνότητες, βάζοντας στο παιχνίδι της τηλεόρασης πολλούς διαφορετικούς παίκτες σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Εξαίρεση στον κανόνα αυτό αποτελούν οργανισμοί όπως οι WarnerBros Discovery που είναι στο τοπ-4 εννέα χωρών, το RTL Group σε έξι χώρες και η Disney σε πέντε. Αλλα παραδείγματα αφορούν πιο περιφερειακούς παίκτες όπως το PPF (τέσσερις χώρες σε Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη), το Bite Group (τρεις χώρες της Βαλτικής) και το Viaplay (με τρεις χώρες στη Σκανδιναβία). Επίσης, αρκετοί τηλεοπτικοί φορείς που προέρχονται από μεγάλες χώρες με εκτεταμένο κοινό, έχουν επεκταθεί και σε γειτονικές χώρες με τις οποίες μοιράζονται την ίδια γλώσσα όπως το ARD σε Γερμανία, Αυστρία και Ελβετία, και το Bouygues σε Γαλλία, Βέλγιο και Ελβετία.

Η κατάσταση αυτή γίνεται πιο κατανοητή αν δούμε τα στοιχεία για την εμβέλεια των σταθμών στην Ευρώπη. Αυτή τη στιγμή λειτουργούν 9.080 σταθμοί, εκ των οποίων το 85% απευθύνεται στο κοινό της χώρας από την οποία προέρχεται, μόλις το 9% σε κοινό άλλων χωρών και το 6% στο κοινό όλης της Ευρώπης. Οι τοπικοί σταθμοί αποτελούν το 38% της αγοράς. Μόλις το 2% των σταθμών που απευθύνονται στους Ευρωπαίους προέρχονται εκτός της Γηραιάς Ηπείρου και ακόμα χειρότερα, το 0,1% των ευρωπαϊκών σταθμών στοχεύει σε ένα διεθνές κοινό εκτός της ηπείρου.

ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟΥ. Εκτός από καλοί καταναλωτές περιεχομένου on demand οι Ευρωπαίοι αποδεικνύονται πως είναι και καλοί παραγωγοί αφού σύμφωνα με τα ευρήματα του Παρατηρητηρίου που συνέλεξε δεδομένα από 1.023 καταλόγους προγραμμάτων σε 25 χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι ταινίες και οι σειρές που προέρχονται από την ήπειρό μας αντιπροσωπεύουν το 32% όλων των καταλόγων. Το 21% αυτών των προγραμμάτων προήλθαν από την Ευρωπαϊκή Ενωση των 27, τη στιγμή που σχεδόν τα μισά προγράμματα στο video on demand (49%) είχαν αμερικανική σφραγίδα. Αλλες διεθνείς παραγωγές αντιπροσωπεύουν το 19% της συγκεκριμένης αγοράς. Οταν πάλι μιλάμε για την εξαγωγή περιεχομένου, τότε παρατηρούνται κι εδώ διαφορές ανάμεσα στα διαφορετικά μοντέλα video on demand που επιλέγει η κάθε χώρα. Για τις ταινίες, οι τρεις χώρες με τις περισσότερες εξαγωγές είναι η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιταλία, τη στιγμή που η Γαλλία, η Ισπανία και η Γερμανία ειδικεύονται στην εξαγωγή περιεχομένου με συνδρομή. Ως προς τα τηλεοπτικά προγράμματα, on demand εκπομπές και σειρές ταξιδεύουν στο εξωτερικό κυρίως από τη Γερμανία, τη Γαλλία και τη Σουηδία, ενώ έπειτα από συνδρομή τα προγράμματα της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Γερμανίας συγκινούν περισσότερους τηλεθεατές εκτός των χωρών τους.

Η στροφή των τηλεθεατών προς το video on demand σε οικονομικό επίπεδο φαίνεται από το ύψος των κερδών των οργανισμών που παράγουν συγκεκριμένες τέτοιες προτάσεις. Μετά την απώλεια 7 δισεκατομμυρίων ευρώ το 2020 λόγω της κρίσης του κορωνοϊού, ο κλάδος επανέκαμψε, κερδίζοντας επιπλέον 10 δισεκατομμύρια ευρώ και κλείνοντας σε συνολικό τζίρο 123 δισεκατομμυρίων ευρώ. Ακολουθώντας την ίδια πορεία και η διαφήμιση ανέκαμψε στα επίπεδα του 2019, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της συνδρομητικής τηλεόρασης αφού οι κρατικές επιχορηγήσεις διακόπηκαν.