Το σωσίβιο της Λαογραφίας

Στα κατάλοιπα του φιλολόγου πατέρα μου βρήκα και αρκετούς Καζαμίες, ήδη του 1930 και μετά. Μεγάλωσα στην ελληνική επαρχία, σε μικρές και μεγάλες πόλεις της Ρούμελης, και είχα την τύχη να έχω ένα ευρύ φάσμα οικονομικό, κοινωνικό, μορφωτικό και, βέβαια, ηλικιακό συγγενών και γειτόνων, ιδιαίτερα τα χρόνια της Κατοχής και του Εμφυλίου, με τον πατέρα εξόριστο για λίγο και ύστερα απολυμένο από την εκπαίδευση, αλλά μας συντηρούσε, κάνοντας ιδιαίτερα μαθήματα. Από τα μαθήματά του εκείνα πέρασαν τουλάχιστον δέκα νέοι που εξελίχθηκαν σε πανεπιστημιακούς δασκάλους.

Ξαναγυρίζω στο θέμα μου, αλλά θα έπρεπε να συνδεθούν τα δύο, αφού ο πατέρας μου, με βαθιά κλασική γνώση, τιμούσε τον λαϊκό πολιτισμό, ενώ και μία από τις εκδηλώσεις της εποχής ήταν και οι Καζαμίες με ποικίλη ύλη από ιστορικές επετείους έως ποικιλίες καλλιεργειών, βιβλία και περιοδικά, εκδρομές, αναφορές σε παγκόσμια γεγονότα, ημερολόγια περασμένων εποχών, γιορτές αγίων, λαϊκές αγορές, που συνήθως γίνονταν στην επαρχία σε μεγάλες θρησκευτικές εορτές. Δεν έλειπαν κατάλογοι συλλόγων και ενώσεων, πνευματικά σωματεία, αθλητικά σωματεία, εκδρομικά και τουριστικές εξορμήσεις. Ακόμα και σε σελίδες χρηματιστηρίου υπήρχαν αντιστοιχίες της δραχμής με ξένα νομίσματα, αλλά και πόστα με εναλλακτήρια νομισμάτων. Ηταν, εξάλλου, η εποχή που συγγενείς, κυρίως στην Αμερική, έβαζαν μέσα στον φάκελο της αλληλογραφίας και χαρτονομίσματα των 20, των 50, των 100 δολαρίων που έπρεπε να τα εξαργυρώσει κανείς, διότι τότε κανείς στην αγορά δεν δεχόταν ξένο νόμισμα.

Εχω συνηθίσει τους αιφνιδιασμούς που μας επιφυλάσσει συχνά ο Καθηγητής Λαογραφίας Μηνάς Αλεξιάδης. Συμπέσαμε μαζί κάποια χρόνια στο Πανεπιστήμιο, αλλά τον γνώριζα κι από πριν, λόγω της εκτίμησης που έτρεφε γι’ αυτόν ο φίλος, έξοχος Καθηγητής Λαογραφίας Μιχάλης Μερακλής που υπηρετήσαμε μαζί χρόνια καλά στη Σχολή Μωραΐτη. Ο Αλεξιάδης, και ο Καθηγητής Λαογραφίας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου Αριστείδης Δουλαβέρας κυκλοφόρησαν από τις Εκδόσεις ΓΡΗΓΟΡΗ (και ο εκδότης υπήρξε σύγχρονος πανεπιστημιακός) το 2022, μετέχοντες στα 200 χρόνια από την Ελληνική Επανάσταση, μια αναφορά στον τρόπο που πέρασαν τα γεγονότα του Γένους από τις λαϊκές εκδόσεις του Καζαμία του 2021 («Ελληνική Επανάσταση του 1821 και Καζαμίες του 2021»). Η έκπληξη, εν πρώτοις, ήταν ο αριθμός των λαϊκών αυτών παραδοσιακών εκδόσεων. Απίστευτο! Το 2021 κυκλοφόρησαν στην ελληνική αγορά 17 (δεκαεπτά!) Καζαμίες σε εκατοντάδες χιλιάδες αντίτυπα! Εκδοτικός πακτωλός.

Οι συγγραφείς της έρευνας και μελέτης και έξοχης παρουσίασης εντόπισαν σε αυτές τις εκδόσεις, λόγω της επετείου των 200 ετών από την Ελληνική Επανάσταση, όσα κείμενα αναφέρονται σε αυτήν. Οι συστηματικοί συγγραφείς χώρισαν τα περιεχόμενα των κειμένων για την Επανάσταση σε άρθρα για την προεπαναστατική περίοδο (π.χ. Κρυφό Σχολειό, Ορλωφικά, Ρήγας, Κυρά Φροσύνη), σε κείμενα με γεγονότα της Επανάστασης (από τις διακηρύξεις μέχρι τον Καποδίστρια, από τη Μαντώ Μαυρογένους ως την Μπουμπουλίνα) και σε κείμενα με τη μοίρα της Επανάστασης στα χρόνια του Οθωνα και τους πρωτομάστορες του ρουσφετιού.

Οπως και σε παλαιότερες εποχές για τη διάδοση της λαϊκής κουλτούρας αποκαλύπτεται πως και η σημερινή Ελλάδα, και κυρίως τα λαϊκά στρώματα με ελλιπή εκπαίδευση, αισθάνονται την ανάγκη να οπλιστούν και με γνώση της ιστορίας και με τεκμήρια υπερηφάνειας για τις αμπάριζες πατριωτισμού! Οι δύο αυτοί αξιόλογοι Καθηγητές Λαογραφίας δεν γινόταν να μην αναφερθούν στα 100 χρόνια από τον θάνατο του ιδρυτή της Λαογραφίας, μιας επιστήμης που ο Νικόλαος Πολίτης, όχι μόνο την εγκαινίασε, αλλά και τη βάφτισε Λαογραφία (στην Ευρώπη ονομάζεται Φολκλόρ και Φολκσκούντε = τέχνη, επιστήμη για τον λαό) («Νικόλαος Γ. Πολίτης: Ο ιδρυτής και θεµελιωτής της Ελληνικής Λαογραφίας, 1921 – 2021»).

Δεν υπάρχει σήμερα ούτε ένας Ελληνας που να μην έχει περπατήσει πάνω στους δρόμους λαϊκής δημιουργίας που διέσωσε, ταξινόμησε, εξέδωσε και μελέτησε ο Ν. Γ. Πολίτης. Η συλλογή των δημοτικών τραγουδιών, των παραδόσεων και των λαϊκών εορτών και των ελληνικών παραμυθιών που μας έχουν προικίσει ως έθνος και λαό. Είναι πολύτιμο για τον Νικόλαο Πολίτη που οι δύο πανεπιστημιακοί δάσκαλοι τον τιμούν με μια έκδοση αξιολόγησης και ευγνωμοσύνης για την προσφορά του στο Γένος.

Στα απαίσιά μας ναυάγια πάντα θα μας σώζει το σωσίβιο της λαϊκής δημιουργίας, της λαϊκής ηθικής._