Σέρρες, η πόλη μου η παιδική

Την πόλη μου την παιδική

μια νύχτα είδα μαγική

μπροστά μου να φωτίζει.

Απόγευμα και Κυριακή

πυκνή και ήσυχη βροχή

στα φώτα της δακρύζει.

Βιτρίνες έρημες, κλειστές

πλατείες άδειες, σκοτεινές

σιωπή που τις ραγίζει.

Φωνή βραχνή του εκφωνητή

της μπάλας κόλπα και γιατί,

ραδιόφωνο που τρίζει.

Το 1965 οι γονείς μου μετακόμισαν σε μια από τις πρώτες πολυκατοικίες της πόλης των Σερρών. Από το προσφυγικό ισόγειο σπίτι της οδού Κομνηνών, με το πηγάδι και τον περιστερώνα, βρέθηκα σε ένα διαμέρισμα στον τρίτο όροφο, στην οδό Πλαταιών. Απέναντι το ταχυδρομείο, δίπλα ένα τυπογραφείο σκούρο, κοντά του μια αποθήκη ξυλείας τεράστια. Μπροστά της «παρκαρισμένα» καμιά δεκαριά κάρα, που έσερναν επιβλητικά κι ογκώδη «ουγγαρέζικα» άλογα. Κάθε Σαββατοκύριακο η πόλη γέμιζε φαντάρους (της Δεκάτης Μεραρχίας) κι έπαιρνε χρώμα χακί. Στη γειτονιά μου, στον λόφο, λίγο πιο ψηλά ήταν το σχολείο μου, το Εννατο. Εκεί είδα ένα πρωί, 21 Απριλίου του 1967, παρκαρισμένο ένα τανκ. Ακόμα και σήμερα απορώ για τον λόγο. Κάθε απόγευμα έπαιρνα τις παρτιτούρες μου και πήγαινα στο Ωδείο να μελετήσω πιάνο. Δέκα παιδιά στην ίδια αίθουσα – δύο στα πανάρχαια πιάνα, δύο παιδικά βιολιά, ένα ακορντεόν, δύο κιθάρες, ένα μαντολίνο, ένα μπουζούκι κι ένα φλάουτο. Χάβρα, χάος, αλλά έμαθα να ξεχωρίζω το πιάνο μου και να απομονώνω τους υπόλοιπους ήχους. Ελάχιστα παιδιά είχαν δικά τους όργανα εκείνη την εποχή. Κάθε Κυριακή απόγευμα η στρατιωτική μπάντα παιάνιζε στην Πλατεία Ελευθερίας, στην υποστολή της σημαίας. Θυμάμαι τον μαρς ρυθμό της γκρανκάσας και των ταμπούρων. Πιο αργά έπαιρναν φωτιά τα τρανζιστοράκια με αναμεταδόσεις ποδοσφαιρικών ματς και μετά περιμέναμε όλοι την «Αθλητική Κυριακή» (μετά το 1970, όταν πολλαπλασιάστηκαν οι ασπρόμαυρες τηλεοράσεις – «έφταιγε» κι η προσδοκία πως ο Παναθηναϊκός θα προχωρούσε στο Ευρωπαϊκό Κύπελλο Πρωταθλητριών, πράγμα που συνέβη). Μικροπωλητές ερχόντουσαν τακτικά στη γειτονιά – πουλούσαν σάμαλι (ένα είδος ρεβανί), ψητά αβγά (όλη νύχτα σε χαμηλή φωτιά στον φούρνο, σκεπασμένα με κρεμμύδια), ψητά κάστανα. Κάθε απόγευμα μια Τσιγγάνα, η Βασιλική Καρακωστή πουλούσε ραδίκια κι αβγά, τραγουδώντας όπως περπατούσε στον δρόμο «Ραδίκια φρέσκα, καλά ραδίκια» (ρε μι μι μι σι, ρε μι μι μι ρε). Με αυτό το αρχετυπικό πεντάτονο μοτίβο ως λάιτ μοτίφ συνέθεσα πρόσφατα το ορχηστρικό μου έργο «Το τέλος της παιδικής ηλικίας». Ο πατέρας μου επέστρεφε το βράδυ φέρνοντας ψητό κοτόπουλο από το «Υποβρύχιο» ή μπουγάτσα (κρέμα, τυρί, σπανάκι) από τα δύο φημισμένα μπουγατσοπωλεία, το «Ρεκόρ» και το «Ανώτερον», και τα δυο τους ιδιοκτησίας κωνσταντινουπολιτών προσφύγων, ιδρυμένα μετά τη Συνθήκη της Λωζάννης. Στο παλιό διώροφο απέναντι από την πολυκατοικία μας, μια κυρία τραγουδούσε σεφαραδίτικα (εβραϊκά ισπανόφωνα τραγούδια – το συνειδητοποίησα πολύ αργότερα). Ο λυγμός τους έμοιαζε πολύ με τα δικά μας λαϊκά, που διαφήμιζαν τα πρωινά της Κυριακής οι δισκογραφικές εταιρείες.

Την πόλη μου την παιδική

μια νύχτα είδα μαγική

μπροστά μου να γιορτάζει.

Στο σπίτι άναψε το φως

ξυπνά ο μικρός μου αδερφός

κι η μάνα μου του τάζει.

Η μπάντα παίζει δυνατά

φαντάροι τρέχουν στα στενά

κρυφό τους καίει μαράζι.

Στις στέγες χιόνι και καπνιά

σχολείο, Αρχαία στις εννιά

Δευτέρα που χαράζει.

Στο ηλεκτρόφωνο της θείας μου άκουσα πρώτη φορά πως «Ο ταχυδρόμος πέθανε». Ημουν εννιά χρονών. Αρχισα να τρέμω, λες κι είχα κρυώσει. Στο έπιπλο πικάπ – μπαράκι του θείου μου ακούγαμε (σε χαμηλή ένταση – χούντα γαρ…) «Το άξιον εστί». Η φωνή του Κατράκη και οι «νέοι που τους έλεγαν αλήτες»… Μαζί ακούγαμε Ουγγρικούς Χορούς του Μπραμς (ο Πέμπτος ήταν η αδυναμία μου, κουνούσα τα χέρια μου παίζοντας τον μαέστρο), τη Συμφωνία του Νέου Κόσμου του Ντβόρζακ, τον Μολδάβα του Σμέτανα, το Πέερ Γκιντ του Γκριγκ. Κι άλλα, ένα σωρό. Ακούγαμε τα μεσημέρια και ραδιο-Παρίσι, ακούγαμε και Ντόιτσε Βέλε, θυμάμαι ακόμα τη φωνή που σώπασαν οι τρομοκράτες αργότερα, επί Μεταπολίτευσης. Στο γυμνάσιο ήμασταν μόνο αγόρια, τα κορίτσια πήγαιναν σε άλλο γυμνάσιο και φορούσαν μπλε ποδιές. Στο γήπεδο του Πανσερραϊκού γινόταν της τρελής όταν φιλοξενούσε μεγάλες ομάδες (ΠΑΟΚ, Ολυμπιακό, Παναθηναϊκό, ΑΕΚ) – «παίζαμε» στην Α’ Εθνική τότε. Οταν ήρθε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής να μιλήσει το 1975 προεκλογικά, γέμισε η οδός Μεραρχίας μεγάφωνα που έπαιζαν μουσικές. Στην οδό Μεραρχίας, όπου γινόταν η «βόλτα»: πάνω – κάτω, πάνω – κάτω. Κι αριστερά και δεξιά ζαχαροπλαστεία με σεράνο και σοκολατίνα. Στις γιορτές των Χριστουγέννων, της Πρωτοχρονιάς και των Φώτων, σε όλο το κέντρο της πόλης ακούγονταν ζουρνάδες, κλαρίνα, τσαμπούνες. Και στο παζάρι της Τρίτης οι μικροπωλητές διαφήμιζαν την πραμάτεια τους τραγουδώντας τις μελωδίες από λαϊκά σουξέ. Το σχολείο είχε μάθημα έξι μέρες την εβδομάδα και τις Κυριακές το πρωί ο εκκλησιασμός ήταν υποχρεωτικός (ανυπομονούσα να μπω στη Μητρόπολη για να ακούσω τον δεξιό ψάλτη της που με μάγευε). Η πόλη είχε πολλά σινεμά, χειμερινά και θερινά. Μετά το 1977 πολλαπλασιάστηκαν τα δισκοπωλεία, οι καφετέριες και οι ταβέρνες. Το 1978 μπήκα στη Νομική κι έφυγα για Θεσσαλονίκη. Λένε πως καλλιτέχνης γίνεσαι με το υλικό της παιδικής και της εφηβικής σου ζωής.

Κι εγώ που έψαχνα να βρω

τον παιδικό μου θησαυρό

στου δρόμου το κουβάρι,

ταξίδεψα παιδί μικρό

μα βρήκα κόντρα τον καιρό

και κάλπικο το ζάρι.

Κι εγώ που έψαχνα να βρω

τον παιδικό μου θησαυρό

στου δρόμου το κουβάρι,

στην ίδια πόλη τριγυρνώ

την πρώτη αγάπη μου ζητώ

να βρω ποιος μου ‘χει πάρει.

Κι εγώ που έψαχνα να βρω

του κόσμου τον κριτή

στην πόλη ετούτη τη μικρή

τον βρήκα ποιητή.

Ο Γιώργος Ανδρέου είναι συνθέτης, στιχουργός και συγγραφέας, καλλιτεχνικός διευθυντής του ΔΗΠΕΘΕ Σερρών