Το δίλημμα {LF}του αντιλαϊκισμού

Επειτα από έναν χρόνο διακοπτόμενων διαπραγματεύσεων, έξι αντιπολιτευόμενα κόμματα της Τουρκίας ενώθηκαν επιτέλους πίσω από έναν προεδρικό υποψήφιο στις εκλογές του Μαΐου, με την ελπίδα να τερματίσουν την ολοένα και πιο απολυταρχική και κατασταλτική εικοσαετή διακυβέρνηση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν. Το επονομαζόμενο Τραπέζι των Εξι συνέκλινε στον Κεμάλ Κιλιτσντάρογλου, τον επικεφαλής του σοσιαλδημοκρατικού και κοσμικού Ρεπουμπλικανικού Λαϊκού Κόμματος (CHP), αφού πρώτα έκανε στην άκρη νεότερους, πιο χαρισματικούς διεκδικητές όπως ο επίσης προερχόμενος από το CHP δήμαρχος της Κωνσταντινούπολης.

Οταν ένα απολυταρχικό καθεστώς νοθεύει το δημοκρατικό παιχνίδι, είναι κοινή λογική ότι τα αντιπολιτευόμενα κόμματα πρέπει να ενώσουν τις δυνάμεις τους αν θέλουν να έχουν την οποιαδήποτε ελπίδα. Ομως το πιο δύσκολο κομμάτι έρχεται μετά την απόφαση να ενωθούν.

Σημαντικές πρόσφατες μελέτες πολιτικών επιστημών δείχνουν πως δεν αγνοούν ή αδιαφορούν όλοι όσοι ψηφίζουν απολυταρχικούς λαϊκιστές ηγέτες για το πώς υπονομεύουν τη δημοκρατία (για να μην αναφέρουμε τη διαφθορά, ακόμα ένα σήμα κατατεθέν των λαϊκιστικών κυβερνήσεων). Οταν όμως έρχονται αντιμέτωποι με μια λογική εμείς-εναντίον-αυτών και μια αντιπολιτευόμενη συμμαχία, οι απώτερες προθέσεις της οποίας είναι αβέβαιες, μπορεί και πάλι να επιλέξουν εκείνο που θεωρούν ως το μικρότερο κακό.

Επιπλέον, τα ενωμένα αντιπολιτευόμενα κόμματα τείνουν να καταλήγουν σε υποψήφιους που μοιάζουν πολύ με το πρόσωπο στο οποίο εναντιώνονται, απλώς φαίνονται πιο δημοκράτες. Την περασμένη χρονιά, η αντιπολιτευόμενη συμμαχία της Ουγγαρίας συμφώνησε να στηρίξει έναν συντηρητικό καθολικό δήμαρχο, στην προσπάθειά της να εκδιώξει τον απερχόμενο, ακροδεξιό, λαϊκιστή πρωθυπουργό, τον Βίκτορ Ορμπαν. Αντίστοιχα, διαδοχικές ισραηλινές αντιπολιτευόμενες συμμαχίες έχουν επιχειρήσει να νικήσουν τον πρωθυπουργό Μπενιαμίν Νετανιάχου προωθώντας σκληρούς κεντροδεξιούς υποψήφιους, όπως ο απόστρατος στρατηγός Μπένι Γκαντζ. Η κοινή ιδέα μοιάζει να είναι ότι η αποκατάσταση της δημοκρατίας υπηρετείται καλύτερα από μεγάλους σε ηλικία άνδρες. Λειτούργησε για τους Δημοκρατικούς στις ΗΠΑ το 2020 και για τη Δυτική Ευρώπη μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν πατερναλιστικές φιγούρες όπως ο Κόνραντ Αντενάουερ και ο Σαρλ ντε Γκολ κυριάρχησαν στη γερμανική και τη γαλλική πολιτική αντίστοιχα.

Παρόμοιες στρατηγικές, ωστόσο, συχνά αποτυγχάνουν, είτε διότι κάνουν την αντιπολίτευση να δείχνει ότι απλώς αντιδρά είτε (λιγότερο προφανώς) διότι στέλνουν ηττοπαθή μηνύματα ότι οι πολιτικές παράμετροι που έχουν θεσπίσει οι κυβερνώντες λαϊκιστές έχουν γίνει η νέα κανονικότητα.

Ακόμα και αν καταφέρουν οι αντιλαϊκιστές να ενωθούν ενάντια σε έναν κοινό αντίπαλο, η αλλαγή των παραμέτρων της πολιτικής είναι ένα πολύ πιο δύσκολο έργο. Παρότι η ιδεολογική ετερογένεια μπορεί να μπει στην άκρη στο όνομα της νίκης επί ενός απερχόμενου λαϊκιστή, όλοι γνωρίζουν πως θα επιστρέψει δριμύτερη άπαξ και επιτευχθεί αυτό, και αυτή η κοινή γνώση αφήνει τους ψηφοφόρους να αμφιβάλλουν για το πώς θα κυβερνούσε στην πραγματικότητα η συμμαχία.

Για να επικρατήσουν, οι αντιπολιτευόμενοι ηγέτες θα πρέπει να επιδείξουν ένα υποτιμημένο πολιτικό ταλέντο: να θέσουν τους όρους των εκλογών, αντί απλώς να αντιδρούν στην άλλη πλευρά. Δεν μπορούν απλώς να θεωρούν ότι η διαφθορά θα ανατρέψει το κυβερνών κόμμα. Πρέπει επίσης να τονίσουν τι έχει πάει στραβά και να βρουν ισχυρά σύμβολα – όχι απλώς έγγραφα πολιτικής που προέκυψαν μέσα από βασανιστικές διαπραγματεύσεις – που να δίνουν μια ιδέα τού πώς θα έμοιαζε ένα διαφορετικό μέλλον. Για την τουρκική αντιπολίτευση, ο πρόσφατος σεισμός – και οι αποτυχίες του καθεστώτος πριν και μετά την καταστροφή – θα είναι ένα προφανές σημείο αναφοράς στον δρόμο προς τις εκλογές. Ομως η υπόδειξη ενός διαφορετικού μέλλοντος είναι μια πιο απαιτητική πρόκληση.

Ο Γιαν – Βέρνερ Μιούλερ είναι καθηγητής Πολιτικής στο Πανεπιστήμιο του Πρίνστον και συγγραφέας