Στην πατρίδα των παιδικών αισθημάτων

Τα κομμάτια του παζλ σχηματίζουν έναν άτλαντα: στην Ασία υπάρχει μια Ινδή, στην Αφρική ένας Αφρικανός και πάνω στον υπόλοιπο κόσμο ένας Ελληνας, ντυμένος τσολιάς. Αυτή η εικόνα κέντρισε το ενδιαφέρον του εικαστικού Μιχάλη Μανουσάκη για να αποκτήσει αυτό το παιχνίδι του 1889, όταν το εντόπισε στο Διαδίκτυο και να προσθέσει ένα ακόμη κομμάτι στη μεγάλη συλλογή του. «Είναι συγκινητικό. Ηθελαν την Ελλάδα; Ηθελαν κάτι από την Ελλάδα και έδωσαν τόσο χώρο δημιουργώντας το παιχνίδι; Ολος ο υπόλοιπος κόσμος είναι η Ελλάδα;» αναρωτιέται επιχειρώντας να εξηγήσει το σκεπτικό που υπήρχε πίσω από τη δημιουργία του συγκεκριμένου παιχνιδιού.

Ενα κομμάτι της συλλογής του εκτίθεται από το περασμένο Σάββατο στη Δημοτική Πινακοθήκη των Χανίων υπό τον τίτλο «Ο τόπος του κάποτε – Ηρωες στα σκουπίδια». Μια έκθεση, η τέταρτη κατά σειρά, που όπως παρατήρησε ο δήμαρχος Χανίων Παναγιώτης Σημαντηράκης μπορεί να «λειτουργήσει ως ένα “παράθυρο” σε μια πραγματικότητα, όταν η παιδική ηλικία ήταν συνυφασμένη με το παιχνίδι και την αθωότητα, χωρίς τις “Σειρήνες” της οθόνης, του Διαδικτύου και των μέσων κοινωνικής δικτύωσης».

Περισσότερα από 150 παιχνίδια, από το 1821 έως το 1960, παλιά αναγνωστικά, παιδικά βιβλία, φωτογραφίες και βινύλια που συγκεντρώνει ο ζωγράφος τα τελευταία 25 χρόνια, έγιναν μέρος μικρών ή μεγαλύτερων εγκαταστάσεων στα τρία επίπεδα της Πινακοθήκης για να αφηγηθούν την ιστορία τους. Ολα τεκμήρια του παρελθόντος που κρύβουν όπως είπε ο Μ. Μανουσάκης την «ιστορία των ανθρώπων πριν από μένα – την ευμάρεια, την ταπείνωση αλλά και την αγωνία για ελευθερία. Αυτά είναι που μπολιάζουν τις σκέψεις μου για σχέδια ευοίωνα!».

Η έκθεση αποτελείται από τρεις ενότητες. Η πρώτη αφορά τον «ανεξίτηλο τόπο του ανθρώπου», όπως τον αποκαλεί ο καλλιτέχνης, δηλαδή την παιδική ηλικία, η οποία συντίθεται μέσα από σπάνια παιχνίδια. Στο ισόγειο ο επισκέπτης θα δει «τεκμήρια της μαγείας των παιδικών χρόνων, αναγνωστικά που πρώτα αυτά χάραζαν τον ορθό λόγο στη σκέψη των Ελλήνων, όπως και ξενόγλωσσα, για ταξίδια στον κόσμο, παραμυθένια». Από αυτά τα πολύτιμα θραύσματα της αθωότητας ο συλλέκτης ξεχωρίζει τους αρχαίους πολεμιστές οι οποίοι είναι φτιαγμένοι από τον Αλέξανδρο Αλεξανδράκη. «Ο γνωστός ζωγράφος της εποποιίας του 1940 έφτιαχνε παιχνίδια από τον οποίο έχω αρκετά». Το πιο σημαντικό για τον Μιχάλη Μανουσάκη είναι το καράβι της δεκαετίας του ’50, με το όνομα ADEA: Αλέξανδρος, Δημήτρης, Ελένη, Αλεξάνδρα – το όνομά του, των παιδιών του και της γυναίκας του. Εχει κάνει το αναγνωστικό της Ε’ Δημοτικού όταν πήγαινα σχολείο. Είμαι φορτισμένος με αυτό το υλικό το οποίο ξαφνικά το βλέπω μπροστά μου».

Φωτογραφικά στιγμιότυπα
Σπάνιες στιγμές που απαθανάτισαν μέσα από τα κλικ τους σπουδαίοι φωτογράφοι καταλαμβάνουν τον πρώτο όροφο του χώρου. Η ιστορία του παιδιού από το 1850 ως το 1860 «από τους σημαντικούς φωτογράφους: Βαθής, Μωραΐτης, Διαμαντόπουλος, Boissona, Ρωμαΐδης, Γεωργαλάς, Nelly’s και πολλών άλλων και ανώνυμων επίσης, λαϊκών, που κράτησαν, με ταπεινά μέσα όλη την ατμόσφαιρα του τόπου μας». Μια τέτοια φωτογραφία, του 1960, που γράφει «στον φίλο μου Μιχάλη με αγάπη» εντόπισε στο Μοναστηράκι και έχει ξεχωριστή θέση γι’ αυτόν στη συλλογή του, απεικονίζει τον ήρωα τον παιδικών του χρόνων, ποδοσφαιριστή της ΑΕΚ Κώστα Νεστορίδη. «Ο παιδικός μου θρύλος, που δεν τον είδα ποτέ να παίζει μπάλα, αλλά ούτε και τον έχω συναντήσει ποτέ προσωπικά. Τη φωτογραφία την αγόρασα από το Μοναστηράκι 10 ευρώ».

Ενθυμήματα από την 25η Μαρτίου για το 1821 φιλοξενούνται στον δεύτερο όροφο της Πινακοθήκης. «Σχολική γιορτή που μπόλιασε με περηφάνια την καρδιά μας και μας έκανε να νιώθουμε σπουδαίοι διατηρώντας έναν κόμπο στον λαιμό με το άκουσμα του εθνικού μας ύμνου» λέει ο γνωστός ζωγράφος. Στο βάθος της αίθουσας μια γιγάντια προβολή μέσα από την οποία αχνοφαίνεται το πρόσωπο της Σαβίνας Γιαννάτου να τραγουδά το μοιρολόι που θρηνεί για την άλωση της Κωνσταντινούπολης «Γιατί πουλί μ’ δεν κελαηδείς». Μια αναμόχλευση κι αυτό της μνήμης όπως τα παιχνίδια που κατοικούνται από τη νοσταλγία και ανοίγουν τα παράθυρα των ονείρων και της ελπίδας.