Ενα μουσείο εξωστρεφές, με δυναμική ματιά προς το μέλλον

Το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ιδρύθηκε στην πρωτεύουσα του νεοσύστατου κράτους το 1866, σε οικόπεδο, δωρεά, της Ελένης Τοσίτσα. Τα αρχιτεκτονικά του σχέδια υπογράφονται από τους Ludwing Lage, Παναγή Κάλκο και Ερνέστο Τσίλλερ. Το κτίριο, εμβαδού 16.230 τ.μ., είναι χαρακτηρισμένο μνημείο και προστατεύεται από την αρχαιολογική νομοθεσία. Τα 10.000 τ.μ. αποτελούν τους εκθεσιακούς χώρους, στους οποίους παρουσιάζονται περίπου 11.000 αντικείμενα, από το σύνολο των περίπου 179.000 που φυλάσσονται στις αποθήκες.

Το Εθνικό Αρχαιολογικό είναι το μεγαλύτερο μουσείο της χώρας μας και το σημαντικότερο διεθνώς στο είδος του, καθώς φιλοξενεί δεκάδες χιλιάδες μοναδικά αριστουργηματικά έργα. Αυτός ο πλούτος και αυτή η ποιότητα, όμως, απαιτούν άλλες συνθήκες έκθεσης. Σήμερα, εκθέματα και επισκέπτες ασφυκτιούν. Λόγω του περιορισμένου χώρου, το ΕΑΜ δεν πληροί τις προδιαγραφές ενός σύγχρονου μουσείου. Γι’ αυτό, άλλωστε, ήδη από το 2001 νομοθετήθηκε και η εν υπογείω επέκταση του μουσείου, στον χώρο του προκηπίου. Παράλληλα, μέσω της επέκτασης του μουσείου, προσφέρεται μια μοναδική δυνατότητα αστικής ανάπλασης και αναγέννησης της συγκεκριμένης περιοχής της Αθήνας και του άξονα της Πατησίων, που συνδέει την Ομόνοια με το Πεδίον του Αρεως και τη Φωκίωνος Νέγρη.

Καθώς το έργο της επέκτασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου συμπεριελήφθη από τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη στα εμβληματικά έργα της κυβέρνησής του, το υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού, από το 2019, δρομολόγησε όλες τις διαδικασίες επιλογής των μελετητών, που μπορούν να εκτελέσουν ένα έργο οραματικό για τον πολιτισμό και την Αθήνα, ενώ θεσμοθέτησε νέο διοικητικό καθεστώς για τα μεγάλα δημόσια μουσεία της χώρας – προφανώς και για το ΕΑΜ – με τη μετατροπή τους από υπηρεσίες του υπουργείου Πολιτισμού σε ανεξάρτητους δημόσιους οργανισμούς, ως Νομικά Πρόσωπα Δημοσίου Δικαίου.

Η Διεθνής Πολυεπιστημονική Επιτροπή Αξιολόγησης των προτάσεων των συμπράξεων ελληνικών και ξένων αρχιτεκτονικών γραφείων, που συγκροτήθηκε από το ΥΠΠΟΑ, ολοκλήρωσε το έργο της, τον Δεκέμβριο 2022, επιλέγοντας ομόφωνα, έπειτα από ενδελεχή και διεξοδική εξέταση των υποψηφιοτήτων, την πρόταση των αρχιτεκτονικών γραφείων David Chipperfield Architects και Αλέξανδρου Ν. Τομπάζη ΑΕ.

Η συγκεκριμένη πρόταση εικονοποιεί το όραμα, δημιουργεί ένα μοναδικό τοπόσημο στον αστικό ιστό, είναι βαθιά ανθρωποκεντρική. Η επέκταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου συμβάλλει ουσιαστικά στην αναγέννηση της ευρύτερης περιοχής του ιστορικού κέντρου της Αθήνας. Προβάλλει την εθνική διάσταση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, το οποίο συνδέει με το παγκόσμιο γίγνεσθαι. Δημιουργείται ένα μουσείο εξωστρεφές, σε διαρκή διάλογο με την κοινωνία, με δυναμική ματιά προς το μέλλον. Στον χώρο, κάτω από το σημερινό προκήπιο και πάνω από το επίπεδο της Πατησίων, δημιουργείται η υπόσκαφη επέκταση, εμβαδού περίπου 20.000 τ.μ., οργανικά συνδεδεμένη με το υφιστάμενο κτίριο – μνημείο, χωρίς όμως να το ανταγωνίζεται, ενώ αξιοποιείται απολύτως ο φυσικός φωτισμός, όπως άλλωστε είχε τεθεί και στις προδιαγραφές που είχε θέσει το ΥΠΠΟΑ. Η είσοδος στο μουσείο τοποθετείται επί της οδού Πατησίων.

Το μουσείο επικοινωνεί με την πόλη, καθώς τα εκθέματά του είναι ορατά και από τους περαστικούς. Η εσωτερική αυλή αποτελεί τόπο συνάντησης των πολιτών με τους επισκέπτες του μουσείου, έναν χώρο διαλόγου και ψυχαγωγίας. Παράλληλα, ο κήπος διατηρείται πάνω στο κέλυφος της επέκτασης, ενισχύεται και αναμορφώνεται, ώστε να είναι προσβάσιμος και ανοιχτός από όλες τις πλευρές του οικοδομικού τετραγώνου, όχι μόνο στους επισκέπτες του μουσείου, αλλά και στην ίδια την πόλη. Σύμφωνα με τον David Chipperfield, η βασική ιδέα στον σχεδιασμό του Νέου Αρχαιολογικού Μουσείου είναι ότι «ένα μουσείο εκτός από σύνολο εκθεμάτων αποτελεί και έναν κοινωνικό χώρο. Και καθώς ο τουρισμός μεγεθύνεται, ένα ερώτημα είναι το πώς ένα μουσείο – ειδικά εκείνο που φιλοξενεί συλλογές εθνικής πολιτιστικής κληρονομιάς – θα εξισορροπήσει την ελκυστικότητά του για τους επισκέπτες αλλά και για τους πολίτες».

Προ ημερών, ο εμπνευστής του σχεδίου της αναβάθμισης και επέκτασης του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου τιμήθηκε για το συνολικό του έργο με το βραβείο Pritzker 2023, το οποίο θεωρείται το αντίστοιχο «Νομπέλ» της αρχιτεκτονικής. Τεράστια τιμή και δικαίωση για τον ίδιο, αλλά… και για την Αθήνα.

Η Λίνα Μενδώνη είναι υπουργός Πολιτισμού και Αθλητισμού