Κοινωνικό θρίλερ από το Τρινιντάντ

Θα μπορούσε να ονομαστεί κοινωνικό θρίλερ ή ακόμα οικογενειακό δράμα. Με τη δεύτερη έννοια, το βιβλίο της πρωτοεμφανιζόμενης Κλερ Ανταμ από το Τρινιντάντ της Καραϊβικής μάς εισάγει σε ηθικά διλήμματα και δύσκολες επιλογές αντλημένες από το οπλοστάσιο της κλασικής ρεαλιστικής λογοτεχνίας. Ταυτόχρονα όμως είναι και ένα εξαιρετικά μοντέρνο μυθιστόρημα, τόσο μέσα από τεχνικές πολλαπλής εστίασης και εναλλαγές οπτικής γωνίας όσο και ως προς τα μέσα που χρησιμοποιεί: σύγχρονη γλώσσα, καταιγιστικούς ρυθμούς, δράση που σε αρπάζει από τον λαιμό.

Η οικογένεια που περιγράφεται εδώ τα φέρνει βόλτα με σχετική δυσκολία σε ένα ημιαγροτικό περιβάλλον, σχετικά μακριά από την πρωτεύουσα του νησιού Πορτ οφ Σπέιν. Ο πατέρας, ο Κλάιντ, δουλεύει στην πετροχημική βιομηχανία που θάλλει στο νησί, κάνει τις επισκευές στο σπίτι, φροντίζει για όλα, προστατεύει την οικογένειά του από ληστές και συμμορίες που λυμαίνονται τη χώρα. Κυρίως όμως κάνει ό,τι μπορεί για να σπουδάσει με υποτροφία στην Αμερική τον έναν από τους δίδυμους γιους του, τον Πίτερ, που έχει εμφανίσει από νωρίς χαρακτηριστικά ιδιοφυΐας. Στόχος είναι να πάει σε καλό καθολικό σχολείο [παρά το ότι η οικογένεια είναι ινδουιστικής προέλευσης, όπως και η πλειοψηφία του πληθυσμού στη νησιωτική αυτή χώρα των λεγόμενων Δυτικών Ινδιών]. Ο άλλος δίδυμος, ο Πολ, είναι ένα καλό, ονειροπόλο παιδί που περιγράφεται από τον περίγυρο ως «καθυστερημένο» λόγω προβλημάτων κατά τη γέννα. Στην πραγματικότητα ωστόσο, καθώς η συγγραφέας μας καθοδηγεί στον εσώτερο ψυχισμό του Πολ, αναδεικνύονται ιδιαίτερες ευαισθησίες, ποιητική αντίληψη των πραγμάτων, αγάπη για τη φύση, αλλά και προβλήματα που στις μέρες μας περιγράφονται άλλοτε ως «ειδικές ανάγκες», άλλοτε απλώς ως δυσλεξία ή – σε μια προσπάθεια ωραιοποίησης των πραγμάτων – ως «ειδικές ικανότητες». Ο Πολ είναι ο ήπιος αμνός που στην ανάγκη θα θυσιαστεί στον βωμό της επιτυχίας του Πίτερ – και κατ’ επέκταση όλης της οικογένειας.

Η μητέρα, από τη μεριά της, ασχολείται με τα οικιακά και με την ευρύτερη φαμίλια. Συχνά τις Κυριακές παρελαύνουν ολημερίς από το σπίτι τους αδέλφια, συννυφάδες, συμπεθέρες και ξαδέλφια σε μια κουραστική προσπάθεια διατήρησης των δεσμών αλληλοϋποστήριξης, γνωστών και στα καθ’ ημάς, που παρέχουν δουλειά, νομική βοήθεια και οικονομική ενίσχυση όπου δει. Στην οικογένεια υπάρχουν εξαιρετικά επιτυχημένα παρακλάδια, όπως π.χ. ένας αδελφός ανώτερος δικαστικός που η ζωή του απειλείται από τη μαφία του νησιού. Επίσης ένας άκληρος θείος, γιατρός, που τους φροντίζει με μεγάλη συνέπεια και πεθαίνοντας τους αφήνει ως κληρονομιά ρευστό ικανό, στα μάτια του πατέρα, να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του Πίτερ. Μάταια η μητέρα προσπαθεί να πείσει τον Κλάιντ να επενδύσει λίγα χρήματα για τις κατεπείγουσες επισκευές στο σπίτι ή έστω για μια βιβλιοθήκη που είναι απαραίτητη όσο τα παιδιά μεγαλώνουν. Τα χρήματα θα πάνε για τις σπουδές του Πίτερ, με έναν φανατισμό και μια μονομέρεια που συναντάται πολύ συχνά στις «αναπτυσσόμενες κοινωνίες».

Η συγγραφέας ανήκει σε μια σχετικά προνομιακή κοινωνική κατηγορία και έκανε πολύ καλές σπουδές Φυσικής στις ΗΠΑ πριν μετακομίσει με την οικογένειά της στην Αγγλία. Ξέρει συνεπώς πολύ καλά αυτή τη φανατική προσκόλληση στα γράμματα, ασχέτως πρακτικών αποτελεσμάτων στον πραγματικό βίο. Στο βιβλίο, οι προσπάθειες του πατέρα θα καρποφορήσουν ως προς το πρότυπο σχολείο στο οποίο καταφέρνει να εισαχθούν τα παιδιά και εκεί θα προκύψει ένας άλλος πρωταγωνιστής, ο ιρλανδικής καταγωγής πατήρ Κάβανο που θα πάρει υπό την προστασία του τον 13χρονο πλέον Πολ, προσφέροντάς του αυτοβούλως ενισχυτική διδασκαλία, παρέα και καθοδήγηση. Η Ανταμ μας μετακινεί επιδέξια στην πολυεθνική κοινωνία της χώρας της, που έχει φυσικά [όπως περίπου παντού] ως πρότυπο και ιδεατό της τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά όπου επικρατούν τα παραδοσιακά νοτιοαμερικανικά χαρακτηριστικά του άνισου πλουτισμού, του ελλιπούς εκδημοκρατισμού, της διαφθοράς των Αρχών και της ίδιας της αστυνομίας, εντέλει της κληρονομιάς ενός ασταθούς ιστορικά παρελθόντος.

Ας σημειώσουμε εν παρενθέσει ότι το Τρινιντάντ και Τομπάγκο, όπως είναι το πλήρες όνομα της χώρας, πέρασε για αιώνες από τα χέρια Ισπανών, Ολλανδών, Πορτογάλων, Γάλλων και εντέλει Αγγλων μέχρι να πάρει την ανεξαρτησία του το 1961. Η ιστορική αυτή πορεία έχει αφήσει πολυποίκιλα ίχνη, σημαντικότερο των οποίων είναι η εμφύτευση στα νησιά ινδών κούληδων για να δουλέψουν στις φυτείες, οι οποίοι μετεξελίχθηκαν στην κυρίαρχη τάξη της χώρας, όπως έγινε και σε πολλές άλλες νησιωτικές χώρες στις Δυτικές Ινδίες. Αυτή όλη η προϊστορία του πράγματος, χωρίς να περιγράφεται αναλυτικά από τη συγγραφέα, υποστρώνει την αφήγηση και της προσδίδει αλατοπίπερο, ίσως και εξωτισμό.

Ηθικά διλήμματα

Ωστόσο, αυτό που κάνει το βιβλίο ευκολοδιάβαστο είναι η αγωνία και τα ηθικά διλήμματα που επιδέξια εισβάλλουν στην αφήγηση. Το κακό αρχίζει από έναν ανταγωνιστικό μεγάλο αδελφό της μητέρας, που έχει γραφείο μεταφορών αλλά εξυπηρετεί επίσης μαφιόζικα δίκτυα λαθρεμπορίας καυσίμων και διακίνησης ναρκωτικών. Ζηλιάρης και μισαλλόδοξος, δεν μπορεί να το χωνέψει ότι το ρευστό του αποθανόντος θείου δεν ισομοιράστηκε. Ετσι μπαίνει σε μια κομπίνα όπου το σπίτι ληστεύεται, χωρίς όμως να βρεθεί τίποτα καθώς τα χρήματα έχουν μετατραπεί σε δολάρια και κατατεθεί στην Αγγλία. Αργότερα θα γίνει το χειρότερο. Απάγεται από την ίδια συμμορία ο μικρός Πολ και από εκεί αρχίζει το μεγάλο οικογενειακό δράμα της αναζήτησης των ενόχων, της απεγνωσμένης συγκέντρωσης χρημάτων για να αντιμετωπιστεί ο εκβιασμός, της εκποίησης της περιουσίας τους κ.ο.κ. Και όλα τούτα χωρίς να τίθεται καν υπό συζήτηση το τραπεζικό κομπόδεμα. Αυτό προορίζεται για τις σπουδές του Πίτερ και μόνο για αυτές.

Δεν μπορώ να προχωρήσω αναλυτικότερα στα ίδια τα γεγονότα για να μη σας στερήσω την απόλαυση της ανάγνωσης. Ωστόσο το βιβλίο καταφέρνει να σε βάλει στη θέση του πατέρα, να σε αναγκάσει να βρεις τη δική σου λύση, να αναρωτηθείς ως προς το καθεστώς της θεσμοθετημένης βίας σε κοινωνίες που δεν είναι μόνο σπαρμένες με φοινικόδεντρα, λευκές παραλίες, μιγάδες και καρύδες, όπως θέλουν τα τουριστικά φυλλάδια, αλλά και για τη φύση της βίας και της διαφθοράς στην ίδια σου τη χώρα. Παρά την κοιλιά που κάνει η αφήγηση προς το μέσον, όταν περιγράφονται καταλεπτώς οι οικογενειακές σχέσεις, κατά τα άλλα αξίζει τον κόπο, καθώς αναδεικνύει παμπάλαια, βιβλικά διλήμματα σε εντελώς σύγχρονο πλαίσιο. Η εντρύφηση στο μυαλό του απαχθέντος «καθυστερημένου» Πολ δίνεται εξαιρετικά, αν και θα ήθελα αντίστοιχη εμβάθυνση ως προς τον ψυχισμό του άλλου γιου, του «Χρυσού παιδιού» του τίτλου. Στα πολλά υπέρ του βιβλίου είναι το ότι σε εμβαπτίζει στις συντεταγμένες μιας άλλης κοινωνίας, που δεν έχουμε ιδέα για αυτήν. Κι όμως, η χώρα έχει ένα από τα καλύτερα νοτιοαμερικανικά καρναβάλια και, το κυριότερο, μας έχει δώσει έναν τουλάχιστον σπουδαίο συγγραφέα [και δικαίως νομπελίστα το 2001], τον Β.Σ. Νάιπολ, που εκδιδόταν παλιότερα από την Ωκεανίδα. Πολύ στρωτή και επιδέξια η μετάφραση του Δημήτρη Μαύρου.

{1BSYG}Κλερ Ανταμ{1BSYG}{CR}{2BTIT}Χρυσό παιδί{2BTIT}{CR}{3BEKD}Μτφ. Δημήτρης Μαύρος{CR}Εκδ. Gutenberg, σελ. 34{3BEKD}5