Ενα αγόρι στην άκρη της πόλης

Τέλη δεκαετίας του ’60. Δεν τον έχουν βαπτίσει ακόμη τον δρόμο όπου βρίσκεται το πατρικό μου. «Πού μένεις;». «Δίπλα στον Κρητικό» απαντάω. «Ααα, πριν τις Ελιές και τον Κουφό!». «Ναι!». «Κάτω από τους Μ…;». «Κάτω». «Που έχετε το τρίκυκλο…». Το σπίτι (να καίγεσαι το καλοκαίρι και να παγώνεις τον χειμώνα) χτισμένο σε μια μικρή πλαγιά, πάνω από την οδό Πιερίων. Κάτω από αυτήν, ο κάμπος. Νοτιοανατολικό άκρο της πόλης.

Κρητικός

Μας χωρίζει χαμηλό, πρόχειρο σύνορο από πουρόπετρες – απολιθωμένα φύλλα και κλαδιά η σύστασίς των, δέντρα, έντομα και τρύπες σκοτεινές που οδηγούν στα βάθη των αιώνων! Με τρόμο διασχίζω το πέτρινο σκηνικό του χρόνου, κάθε φορά που η μάνα μου με στέλνει με ένα κεφαλομάντιλο στο χέρι, να με ξεματιάξει ο γερο-Κρητικός. Ψιθυρίζοντας ποιος ξέρει τι στα κρητικά, τυλίγει στον γυμνό βραχίονά του, κατά τρόπο που δεν έχω ξαναδεί από τότε, το μαντίλι. Εάν δεν περισσεύει κι έρχεται τσίμα τσίμα, χασμουριέμαι αμέσως και αισθάνομαι καλύτερα!

Τα βράδια ο γέροντας βήχει άσχημα (βράζουν τα στήθια του από το τσίπουρο) και φτύνει στις πουρόπετρες, μαρκάροντας αλλόκοτα μέσα στη νύχτα του χρόνου τα περάσματα.

Κουφός

Ο «Κουφός», ένας αγριωπός (έτσι, τουλάχιστον, νομίζαμε τότε) ηλικιωμένος τουρκόφωνος, γίνεται η αιτία να απομακρυνθώ πρώτη φορά από το σπίτι. Η μπάλα μας πέφτει συνεχώς στα ζαρζαβατικά του. Ενα απόγευμα μας κυνηγάει, φωνάζοντας ποιος ξέρει τι στα τουρκικά. Από την τρομάρα μας δεν σταματάμε να τρέχουμε, παρότι ο διώκτης έχει παύσει προ πολλού την καταδίωξη. Βρίσκομαι τότε σε άγνωστες για μένα περιοχές της πόλης, «κυνηγημένος» την ανακαλύπτω.

Οικογένεια «Μ»

Τρία αδέρφια. Μετά την άφιξή τους από τον Πόντο στήνουν με χίλια βάσανα σπιτικό και στάβλο. Δίπλα τους με τα χρόνια ξεπηδούν τα σπίτια των παιδιών τους.

Στου ενός εκ των τριών γεναρχών τον στάβλο, πάνω ακριβώς από τον χωμάτινο ακόμη δρόμο μας (διά μέσου του οποίου κάθε πρωί κατεβαίνουν στον κάμπο με τα κάρα τους ηλικιωμένοι μπαξεβάνοι μικρασιάτες πρόσφυγες), ο μπίκας ταύρος του και το βαρβάτο άτι του «υποδέχονται» – τη βοηθεία έντονων ποντιακής γλώσσας προσταγών τού επ’ αμοιβή σπερματοχύτη γέροντα ιδιοκτήτη τους – δαμάλες και φοράδες.

Μόλις τελειώνει η δουλειά, ο γέροντας σηκώνει ανακουφισμένος – Φρουουουστ! – τα δεκάδες περιστέρια του.

Παρακολουθούμε με ζήλο περισσό τις αγωνιώδεις προσπάθειες του ιδρωμένου ταύρου και του ξαναμμένου επιβήτορα. Στο κορμί μας, πρωτόγνωρα σκιρτήματα.

Τη Ναυσικά τής Οικογένειας «Μ» την ενθυμείται άραγε κανείς; Παίζαμε στη σημερινή οδό Πόντου και:

«Ναζίκα – α! Ναζίκα – α!»

θρήνοι – σειρήνες οι δικοί της την καλούν μπρος στο ανέψυχο κορμί της να γυρίσει πίσω.

«Ναζίκα – α! Ναζίκα – α!»

Πόσους νερά αιώνες του Ευξείνου διέπλευσε το όνομά σου

για να φτάσει ως εμάς, πριν χαθεί για πάντα;

«Να ζί κα – α! Να ζί κα – α!»

Αθάνατο ερώτημα ζωής…

Το εξωτικό σου όνομα με οδήγησε πρώτη φορά στου Κάτω Κόσμου τα λημέρια.

Ελιές

Οταν χιονίζει, ο Κρητικός απλώνει βρόχια στις Ελιές, σκορπίζει σποράκια και περιμένει (αμίλητος δίπλα του συνωμοτώ κατά των πτερωτών), τραβάει την κατάλληλη στιγμή το σκοινί – μαρμαρώνουν «τα κοτσυφάκια τα λάλα», κι ένα σακάτικο ο γερο-Κρητικός το εκπαιδεύει: στη Δημοτική Αγορά σαλιώνει το ράμφος του και το αμολάει, κι αυτό επιστρέφει στις άχρονες πουρόπετρες, στη μυρωδιά του γέροντα! Ομως μια ημέρα ο απίθανος Σακάτης προσγειώνει το μον-ακριβό του πόδι στο στόμα του γάτου, και χάνει ο γέροντας τα στοιχήματα. Το ’74 ο χωροφύλαξ από τις Ελιές καλεί τον πατέρα μου: «Φύλλο πορείας. Να παρουσιαστεί» – Πάλι καλά! Συχνά ερχόταν η αστυνομία. Ιδιες μέρες, στις Ελιές η κυρα-Δάφνη αποχαιρετάει τον γιο της. Φιλάει το χέρι της και χάνεται αυτός στην Πιερίων. Η μάνα σπάει με μανία κλαδιά και φύλλα μιας συκιάς.

Πιερίων

Η κυρα-Τίγκα φορούσε μαύρα μια ζωή. Στις 12 Ιουλίου 1971 ο Γυμνασιάρχης Θ. Π. σκοτώνεται κάτω απ’ το σπίτι της. Αυτή τον βγάζει από το αυτοκίνητό του.

Με ένα τόσο δα ξύλινο σαν κιβούρι κουτάκι σφιχτά στην αγκαλιά της κάνει στη γειτονιά ενέσεις. Αφιλοκερδώς. «Με τα γαμπριάτικα έφυγε για το μέτωπο. Είχα έναν άντρα εγώ…» λέει και ξαναλέει για τον Αδάμο της που χάθηκε στην Αλβανία.

Το ίδιο διάστημα, στο ύψος της στάσης Φόρος, δύο άγνωστες λέξεις κάνουν την εμφάνισή τους: «Ταχογράφοι – Ταχύμετρα». Μμμμ! Αλλος ένας Μάγος στη γειτονιά. Για να μας γνωρίσει πώς ο χρόνος τρέχει και δεν περιμένει κανέναν;

Κάμπος

– Βαριά, παλαιά βαγόνια διασχίζουν το απέραντο ροδακινί χαλί του κάμπου, πότε για Σαλονίκη κατεβαίνοντας, πότε ανεβαίνοντας για Φλώρινα ή Κοζάνη. Εκεί τα πρώτα μεροκάματα.

– Ηλικιωμένοι μικρασιάτες πρόσφυγες επιστρέφουν κατά το σούρουπο από τους μπαξέδες. Σταματούν στο πλάτωμα του ανωφερούς δρόμου μας, να ξαποστάσουν. Μου προσφέρουν τζερνίκια. Τα τρώω καθισμένος στην προεξέχουσα ουρά των κάρων τους. Ροσινάντες – Αλογα και Δον Κιχώτες – Οδηγοί, το ταξίδι επιστροφής στη Δουλτσινέα – Μικρασία δεν θα τελειώσει ποτέ.

Βέροια. Βαρύς χειμώνας του ’63. Εγκατάσταση στην τότε ανώνυμη ακόμη «Κωνσταντίνου Παλαιολόγου», ν. «20» – σήμερα, «16»! Καλά, πώς έγινε «16» το «20»; «Αδειάζει ο τόπος!» απαντά ο τελευταίος τεθλιμμένος Παλαιολόγος. «Αραιού!», καταπώς έλεγε μια συχωρεμένη γειτόνισσα. Ανθρωποι και Ανθρωποι, «Αραιού!» – ακούσματα, λέξεις και γλώσσες των κατατρεγμένων, αλάνες, δέντρα, άλογα βαρβάτα, ταύροι και κοτσυφάκια… – δρομολόγια τρένων και χέρια εργατών μέσα στον κάμπο, «Αραιού!».

Ο Γιάννης Καισαρίδης είναι συγγραφέας. Τελευταίο βιβλίο του: «Ωρες αιώρες» (εκδόσεις Κέδρος)