Η μικροϊστορία της οικογένειας Παπατσώνη

Για να εισχωρήσει στο σύμπαν της Ελληνικής Επανάστασης -ανεξάντλητο, όπως απέδειξαν και οι πρόσφατες εργασίες για την επετειακή χρονιά του 2021 -, ο Γεώργιος Σπ. Αργυροηλιόπουλος επέλεξε τη «μέθοδο του μικροσκόπιου» και όχι τον μεγεθυντικό φακό. Εστίασε συγκεκριμένα στην οικογένεια Παπατσώνη, από τις ισχυρές προυχοντικές της Μεσσηνίας στα τέλη του 18ου αιώνα και τον 19ο αιώνα. Οπως περιγράφει με δεκάδες λεπτομέρειες στη μονογραφία του (ιδιωτική έκδοση, την οποία έθεσε υπόψη μας, argyroil1966@gmail.com), ιδρυτής της ήταν ο παπα-Δημήτρης Τσώνης (εξού και Παπατσώνης), προεστός της επαρχίας Εμπλακίων. Εκείνον διαδέχτηκε ο γιος του Αναγνώστης Ανδρέας και τον τελευταίο οι γιοι του Δημήτριος, Παναγιώτης και Ιωάννης, οι οποίοι συμμετείχαν στην Επανάσταση ως οπλαρχηγοί και πολιτικοί. Ο Δημήτριος μάλιστα σκοτώθηκε στη μάχη των Τρικόρφων της Τρίπολης κατά του Ιμπραήμ (Ιούνιος 1825).

Αφού περιγράφει με αδρές γραμμές τον κόσμο της προεπαναστατικής Ελλάδας στο εισαγωγικό κομμάτι ο συγγραφέας ξεκινά την επιλεκτική χρήση των πηγών περιγράφοντας πλέον τη μικροϊστορία των Παπατσώνηδων. Γράφει, για παράδειγμα, για τον πατριάρχη της οικογένειας: «Από τον Οκτώβριο του 1805 ο παπα-Δημήτρης Παπατσώνης βρισκόταν στην Τρίπολη για υποθέσεις της επαρχίας του… Πέθανε σις 24 Δεκεμβρίου 1806. Κηδεύτηκε την επόμενη μέρα 25 Δεκεμβρίου 1806 στον Αγιο Δημήτριο Τρίπολης με προυχοντικές τιμές που του απέδωσε ο πασάς της Τρίπολης. Ο εγγονός του Παναγιώτης Παπατσώνης στα απομνημονεύματά του αναφέρει το κείμενο της διαθήκης του παππού του, στο οποίο αναφέρονται και οι δοσοληψίες και χρηματικές συναλλαγές που είχε εξαιτίας της ιδιότητάς του ως προεστός της επαρχίας Εμπλακίων». Στην ύστερη περίοδο της οικογένειας φτάνει ως τον Ιωάννη Παπατσώνη, ο οποίος εκλέγεται βουλευτής Μεσσήνης το 1847 και διορίζεται υπασπιστής του Οθωνα (1852 – 1857). Για να έχουμε μια τάξη μεγέθους, ο δισέγγονός του Οθωνας Παπατσώνης γεννήθηκε το 1916 και έφυγε από τη ζωή το 2016.

Η μονογραφία συνοδεύεται από εκτεταμένη χρήση απομνημονευμάτων και σημαντικών τίτλων βιβλιογραφίας – ανάμεσά τους έργα του κορυφαίου Μιχαήλ Σακελλαρίου, η «Ιστορία» του Σπυρίδωνα Τρικούπη και του Τζορτζ Φίνλεϊ, το μνημειώδες έργο του Φωτάκου.