Πολίτες-κατάσκοποι με κινητά τηλέφωνα

Σε μια σύγχρονη εμπόλεμη ζώνη οποιοσδήποτε διαθέτει έξυπνο κινητό αποτελεί δυνητική πηγή στρατιωτικών πληροφοριών. Από τις πρώτες ημέρες της ρωσικής εισβολής οι ουκρανικές Αρχές δέχονται πληροφορίες από πολίτες. Αυτή η ψηφιακή προσέγγιση κάνει πιο δαπανηρή για τη Ρωσία την κατοχή ουκρανικών εδαφών και δίνει στους Ουκρανούς στις κατεχόμενες περιοχές έναν τρόπο να αντισταθούν. Υπάρχει όμως και μια σκοτεινή πλευρά.

Οπως γράφει ο «Economist», το υπουργείο Ψηφιακού Μετασχηματισμού της Ουκρανίας δημιούργησε το chatbot eVorog (e-Εχθρός) τον Μάρτιο του 2022, μόλις λίγες εβδομάδες μετά την εισβολή της Ρωσίας. Φαίνεται να είναι η πρώτη κυβερνητική τεχνολογία που αναπτύχθηκε στο είδος της. Χρησιμοποιώντας ένα έξυπνο κινητό, το chatbot οδηγεί τους χρήστες μέσω ενός καταλόγου ερωτήσεων για να εξακριβώσει τι είδαν, πού και πότε. Η διεπαφή φιλοξενείται στο Telegram, μια κρυπτογραφημένη πλατφόρμα ανταλλαγής μηνυμάτων, και χρησιμοποιεί μια άλλη κυβερνητική εφαρμογή, την Diia, για να ελέγχει την ταυτότητα όσων υποβάλλουν πληροφορίες. Η λειτουργία δορυφορικής πλοήγησης του τηλεφώνου επιβεβαιώνει την τοποθεσία. Η αξιολόγηση της ποιότητας των πληροφοριών που παρέχονται μέσω του eVorog, με την αντιστοίχισή τους με άλλες πηγές, είναι ζωτικής σημασίας. Θα ήταν σπατάλη να επιτεθεί κανείς σε μια τοποθεσία από την οποία ο εχθρός έχει ήδη αποχωρήσει, ενώ θα ήταν καταστροφικό να χτυπήσει μια τοποθεσία όπου υπάρχουν άμαχοι. Μέχρι τον Δεκέμβριο το eVorog είχε λάβει περισσότερες από 450.000 αναφορές.

Καταγράφουν αεροπλάνα και drones
Μια άλλη εφαρμογή, το eppo, επιτρέπει στους χρήστες να καταγράφουν την πτήση αεροσκαφών και drones. Το Shahed-136, ένα οπλισμένο drone που κατασκευάστηκε από το Ιράν και χρησιμοποιήθηκε από τους Ρώσους για επιθέσεις σε ουκρανικές υποδομές, ταξιδεύει αργά σε χαμηλό ύψος και συχνά εντοπίζεται. Οι πληροφορίες που υποβάλλονται μέσω του eppo βοηθούν τα μαχητικά αεροσκάφη να καταρρίψουν τα drones. Μπορούν επίσης να ειδοποιήσουν τις μονάδες με τα αντιπυραυλικά όπλα.

Οι πληροφορίες των πολιτών έχουν οδηγήσει σε πλήγματα κατά ρωσικών βάσεων σε κατεχόμενα εδάφη, αν και η επιβεβαίωση της χρήσης του από την Ουκρανία εγκυμονεί τον κίνδυνο αντιποίνων κατά αμάχων από τη Ρωσία. Τον Σεπτέμβριο κάτοικοι της πόλης Χερσώνας, η οποία βρισκόταν τότε υπό ρωσικό έλεγχο, χρησιμοποίησαν το eVorog για να αναφέρουν τη θέση μιας αποθήκης όπου αποθηκεύονταν ρωσικά στρατιωτικά οχήματα. Το κτίριο καταστράφηκε από χτύπημα την επόμενη ημέρα.

Οι μεγάλοι κίνδυνοι
Οι άνθρωποι που υποβάλλουν πληροφορίες μέσω του eVorog από τις κατεχόμενες από τη Ρωσία περιοχές αναλαμβάνουν μεγάλους κινδύνους. Η εφαρμογή συμβουλεύει τους χρήστες να διαγράψουν από τα τηλέφωνά τους όλα τα στοιχεία που έχουν ανεβάσει. Οι ψηφιακοί αντάρτες αντιμετωπίζουν πιθανά αντίποινα.

Η πιο αμφιλεγόμενη πτυχή του eVorog είναι ότι επιτρέπει στους Ουκρανούς να καταγγέλλουν συνεργάτες των Ρώσων. Οι προγραμματιστές του χρησιμοποίησαν ως παράδειγμα συνεργασίας μια Ουκρανή που έμεινε έγκυος από ρώσο στρατιώτη, υπονοώντας ότι τα θύματα βιασμού μπορεί να θεωρηθούν προδότες. Ξεσηκώθηκαν πολλές αντιδράσεις και ζήτησαν συγγνώμη. Ο σκοπός της εφαρμογής, είπαν οι αρμόδιοι, είναι «η αναγνώριση του εχθρού, όχι η καταδίκη των πράξεων των Ουκρανών».