Τουρκία: τι πρέπει να γίνει;

Με τους σεισμούς στην Τουρκία αναβίωσαν ξανά οι προσδοκίες για κάποια βελτίωση των διμερών σχέσεων αλλά εκφράστηκαν και επιφυλάξεις λόγω των απογοητευτικών εμπειριών του παρελθόντος. Η ελπίδα θα πρέπει πάντα να καλλιεργείται και οι προσπάθειες να συνεχίζονται, αλλά το βασικότερο, και η συγκυρία να λαμβάνεται υπόψη.

Η Τουρκία για πρώτη φορά στην ιστορία της έχει τόσο αρνητικές σχέσεις με τόσες πολλές χώρες: με τις γειτονικές όπως Αρμενία, Ιράκ, Συρία, Κύπρο, Ισραήλ, Αίγυπτο και γενικότερα με τη Δύση, όπως ΗΠΑ, Γαλλία, Φινλανδία, Σουηδία και με οργανώσεις όπως το ΝΑΤΟ και η ΕΕ. Τι πιθανότητες έχει η Ελλάδα να είναι η χώρα που θα βελτιώσει τις σχέσεις της με την Τουρκία;

Αυτό που άλλαξε στην Τουρκία – και αυτό αντανακλάται στις σχέσεις Ελλάδας-Τουρκίας – είναι ότι η πολιτική έντασης μετατράπηκε σε καθεστώς επιβίωσης για τον Ρ.Τ. Ερντογάν: Ενδέχεται η μη-λύση και όχι το «εθνικό συμφέρον» να είναι το ζητούμενο για την άλλη πλευρά. Για πρώτη φορά βλέπουμε δεκάδες τούρκους αναλυτές να αναγνωρίζουν το δίκιο της ελληνικής πλευράς, ενώ μόλις δέκα χρόνια πριν δεν υπήρχε ούτε ένας! Αυτό είναι μια επιπλέον ένδειξη της μεγάλης αλλαγής. Η επίλυση των διμερών διαφορών απαιτεί υποχωρητικότητα και συμβιβασμούς, κάτι που δεν διαφαίνεται σε κανένα πολιτικό ή κοινωνικό χώρο της Τουρκίας τα τελευταία χρόνια.

Σήμερα δεν επαναλαμβάνονται ούτε το Νταβός του 1988 ούτε οι σεισμοί του 1999. Ζούμε την εποχή που στη γειτονική χώρα καλλιεργείται η θεωρία των Ευρασιατών, δηλαδή το όραμα μιας Μεγάλης Τουρκίας που έχει νέες επιδιώξεις. Αυτή η πολιτική ισχύος και εκφοβισμού μπορεί βεβαίως και να εγκαταλειφθεί λόγω των πιέσεων, των οικονομικών δυσχερειών, της αλλαγής ισορροπίας δυνάμεων στο Αιγαίο, αλλά και λόγω εσωτερικών αδιεξόδων μέσα στη χώρα. Αλλά αυτήν τη στιγμή, προεκλογικά, η ένταση φαίνεται να είναι ένα βασικό εργαλείο για τον  Ρ.Τ. Ερντογάν.

Η Ελλάδα θα πρέπει να επιδιώξει τον διάλογο, τη μείωση της έντασης και να ενθαρρύνει τη συνεννόηση. Με ρεαλισμό και με συγκρατημένες προσδοκίες. Αλλά δεν θα πρέπει να δώσει λανθασμένα μηνύματα προς την Τουρκία. Για να γίνει «σεβαστή» θα πρέπει να αναγνωριστεί ως μια χώρα ικανή να αμυνθεί  όταν θα χρειαστεί. Είναι γνωστό πώς συμπεριφέρεται ο Ερντογάν σε «αδύναμες» χώρες – Αρμενία, Ιράκ, Συρία, Κύπρος. Οσο πιο αδύναμη μια χώρα τόσο έρμαιο είναι στις διαθέσεις του! Θα πρέπει επίσης η Ελλάδα να συμπορευτεί ως μέλος του δυτικού κόσμου και μέσα σε αυτά τα συμμαχικά πλαίσια, με κοινές αξίες και επιδιώξεις.

Στην εποχή που διεξάγεται ένας πόλεμος κατά του επιθετικού Πούτιν δεν πρέπει να δοθεί η εντύπωση μιας υποχωρητικότητας κατευνασμού. Αυτό θα εκληφθεί ως αποτελεσματικότητα του εκβιασμού. Τουναντίον η στρατιωτική θωράκιση – όταν προκύπτει ως αμυντική αναγκαιότητα και όχι λόγω παράνοιας και μεγαλομανίας – λειτουργεί  αποτρεπτικά και ήδη έτσι μπορούμε να ερμηνεύσουμε τις πρόσφατες κινήσεις «καλής θέλησης» από τη μετασεισμική Τουρκία.

Δεν θα πρέπει επίσης η Ελλάδα να αποποιηθεί εκ των προτέρων τα επιχειρήματά της όσο και αν ορισμένα από αυτά σαφώς δεν ευσταθούν. Αυτά θα αποτελέσουν «τις υποχωρήσεις» που θα γίνουν στη διάρκεια κάποιου μελλοντικού παζαριού. Η Τουρκία έχει και αυτή πολλά παράλογα αιτήματα.

Τελικά, και αυτό είναι το σημαντικότερο, στην προεκλογική περίοδο που έχει εισέλθει η Ελλάδα, προτάσεις και υποδείξεις και ειδικά κάθε κριτική στην ελληνική κυβέρνηση λειτουργούν και αξιοποιούνται πολιτικά. Και τελικά δεν αποδίδουν γιατί εκλαμβάνονται ως μια άμεση πολιτική επιχειρηματολογία μέρος μιας εκλογικής καμπάνιας και όχι ως σχέδια μιας εθνικής στρατηγικής.

Ο Ηρακλής Μήλλας είναι πολιτικός επιστήμονας, πολιτικός μηχανικός και μεταφραστής