Αντιμέτωποι με {LF}τη σαρωτική δύναμη της φύσης

Δυνατοί σεισμοί που γκρεμίζουν ολόκληρες πόλεις και θάβουν χιλιάδες ανθρώπους κάτω από τα χαλάσματά τους. Κυκλώνες που ξεσπούν την καταστροφική τους μανία στο πέρασμά τους. Αιφνίδιες πλημμύρες και τσουνάμι που πνίγουν στη λάσπη πολίτες και περιουσίες. Πυρκαγιές που μετατρέπουν σε στάχτη τους τελευταίους πνεύμονες πρασίνου. Μολυσματικές ασθένειες που παίρνουν τη μορφή πανδημίας και στερούν εκατομμύρια ζωές. Τα τελευταία χρόνια ό,τι θεωρούσαμε απίθανο ή το τοποθετούσαμε στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας, συνέβη. Μια λεπτή γραμμή δείχνει πλέον να εμποδίζει τις θεωρίες καταστροφής από το να περάσουν στην πράξη. Aραγε, πόσο προετοιμασμένοι είμαστε για το χειρότερο σενάριο; Στην ερώτηση αυτή φιλοδοξεί να απαντήσει το «Disaster Theories», η νέα σειρά ντοκιμαντέρ των Antenna Studios που είναι διαθέσιμη μέσω της πλατφόρμας ANT1+.

Ο Βασίλης Μπισμπίκης αναλαμβάνει τον ρόλο του αφηγητή στη σειρά αυτή, όπου καθημερινοί άνθρωποι που βίωσαν τη σαρωτική δύναμη της φύσης καταθέτουν την εμπειρία τους. Ακόμα, 27 έλληνες επιστήμονες καταθέτουν τις σκέψεις και τις ανησυχίες τους για τους υπαρκτούς κινδύνους της σημερινής εποχής, αναλύοντας την εξέλιξη των ακραίων φαινομένων και στην Ελλάδα και παίρνοντας θέση για το τι θα πρέπει να αναμένουμε στο προσεχές μέλλον. Αλλωστε, το «Disaster Theories» αναδεικνύει τόσο την επιστημονική μελέτη όσο και την προετοιμασία της πολιτείας για την αντιμετώπιση των φαινομένων, μη παραλείποντας την προσωπική σκοπιά της ανθρώπινης απώλειας και της εικόνας καταστροφής της επόμενης ημέρας.

ΟΙ ΣΕΙΣΜΟΙ. To πρώτο επεισόδιο της σειράς είναι αφιερωμένο στους σεισμούς. Και πώς θα μπορούσε να μην ξεκινήσει το ρεπορτάζ από εκεί όταν η χώρα μας κατέχει την 6η θέση στην παγκόσμια κατάταξη των σεισμογενών περιοχών. Το περιβόητο «ελληνικό τόξο» δίνει ισχυρούς σεισμούς και τσουνάμι που έχουν αφήσει ανεξίτηλο το αποτύπωμά τους, ενώ τα ενεργά ηφαίστεια «σιωπούν» απειλητικά. «Η Ελλάδα δεν είναι ασεισμική, όπως είναι η Αφρική, κάποια στιγμή μαζεύεται η ενέργεια και κάποια στιγμή θα έχουμε ένα μεγάλο γεγονός. Απεύχομαι να είναι πάνω από 6, μακάρι να είναι της τάξης του 6 και κάτω, γιατί πρέπει να γίνει κάποιος σεισμός αυτή της τάξης μεγέθους για να εκτονωθεί η ενέργεια. Μακάρι να γίνει στη θάλασσα και μακριά από τα οικιστικά κέντρα, γιατί άμα γίνει στη θάλασσα, γλιτώνουμε, εάν γίνει στην ξηρά, θα έχουμε θέμα», αναφέρει ο Ακης Τσελέντης, καθηγητής Σεισμολογίας και διευθυντής του Γεωδυναμικού Ινστιτούτου Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών.

«Με ανησυχούν περιοχές οι οποίες για πολύ καιρό δεν έχουν δώσει σεισμικότητα, για 20, 30, 40 χρόνια, και νομίζει η πολιτεία και ο κόσμος ότι τελειώσαμε με τους σεισμούς, μα δεν τελειώσαμε», τονίζει ο καθηγητής, επιμένοντας στη σημασία της πρόληψης από την πλευρά της πολιτείας. «Δεν την ακούει την επιστημονική κοινότητα η πολιτεία γιατί υπάρχουν μεγάλα συμφέροντα, τα οποία συμφέροντα είναι πάνω από τους επιστήμονες. Θα πω ένα παράδειγμα με το μεγάλο αεροδρόμιο του Ηρακλείου, το οποίο (έχει χτιστεί) χτίζεται πάνω σε μια συστοιχία ενεργών ρηγμάτων. Καταλαβαίνετε τι έχει να γίνει όταν ολοκληρωθεί αυτό το αεροδρόμιο. Εάν έχουμε μια μικρή ταλάντωση πάνω στον αεροδιάδρομο και πέφτει ένα μεγάλο Boeing εκεί πέρα, θα το κόψει σαν καρότο με τις ρόδες του».

Τις αναμνήσεις του από τον σεισμό της Αθήνας του 1999 ανασύρει μπροστά στην κάμερα ο Γιώργος Καυκάς, ανθυποπυραγός της 1ης ΕΜΑΚ, που τον είδαμε πρόσφατα να δίνει μάχη στην Τουρκία για να απεγκλωβίσει πολίτες από τα χαλάσματα. «Ο σεισμός με βρήκε σε ένα οικόπεδο που έχουμε εκεί, στο σπίτι απ’ έξω μαζί με τον σκύλο. Μόλις είχαμε γυρίσει από τη βράβευση από το υπουργείο Εξωτερικών για τον σεισμό της Τουρκίας». Ενας από τους ανθρώπους που διέσωσαν στον σεισμό της Πάρνηθας ήταν και ο νεαρός τότε Τζανής Πολυκανδριώτης, ο οποίος βρέθηκε θαμμένος κάτω από τα ερείπια του σπιτιού του. «Ξαφνικά, από εκεί που ήμασταν στον δεύτερο όροφο, βρεθήκαμε καταγής, ξαπλωμένοι, σκοτάδι… Λέω στην αδερφή μου, τη μεγάλη, “τι γίνεται, τι έχει γίνει;”, μου λέει “σεισμός”», λέει στο ντοκιμαντέρ ο ίδιος για εκείνες τις στιγμές.

ΟΙ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΟΙ ΚΥΚΛΩΝΕΣ. Το δεύτερο επεισόδιο στηρίζεται στους μεσογειακούς κυκλώνες με τις καταστροφικές πλημμύρες που σαρώνουν πλέον κάθε χρόνο την Ελλάδα μαζί με ανεμοστρόβιλους, ακραίες βροχοπτώσεις και κύματα ψύχους. Το πιο πρόσφατο θλιβερό φαινόμενο θεομηνίας ήταν οι πλημμύρες στη Μάνδρα το 2017, οι οποίες στέρησαν τη ζωή σε 24 συμπολίτες μας. «Στη Μάνδρα αποτυπώνεται η πορεία της ελληνικής κοινωνίας τα τελευταία 70 χρόνια, από το 1950 και μετά, όπου δεν υπάρχει και δεν υπήρξε πολεοδομικός σχεδιασμός, χωροταξικός σχεδιασμός, δεν υπήρχε ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο για το τι κάνουμε, πώς το κάνουμε, δεν υπήρχαν ελεγκτικοί μηχανισμοί, δεν υπήρχε σχεδιασμός και παράλληλα υπήρχε η αυθαιρεσία», υποστηρίζει ο Ευθύμης Λέκκας, καθηγητής Γεωλογίας και Διαχείρισης Φυσικών Καταστροφών και πρόεδρος ΟΑΣΠ. Η Βάσω Κοτρώνη, μετεωρολόγος, διευθύντρια Ερευνών Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, κρούει, παράλληλα, τον κώδωνα του κινδύνου. «Αν ξαναπέσει τέτοιο ύψος βροχής, η Μάνδρα θα ξαναπλημμυρίσει». Από τα επεισόδια δεν λείπουν οι φωνές που συνδέουν την εκδήλωση ακραίων φαινομένων με την κλιματική αλλαγή, βλέποντας τις προεκτάσεις της σε πολλούς διαφορετικούς τομείς της σύγχρονης πραγματικότητας. «Η κλιματική αλλαγή είναι η πρώτη φορά που απειλεί αυτό το πολιτισμικό αποτύπωμα του ανθρώπου στον πλανήτη μας. Γιατί; Διότι είτε συνταράσσει συθέμελα τα θεμέλια κατασκευών ή τα απειλεί με τους ισχυρότατους ανέμους ή τα απειλεί με διάβρωση ή τα απειλεί με συνέργεια σεισμού και καταιγίδας. Θα μπορούσε η κλιματική αλλαγή να απειλήσει ακόμα και την Ακρόπολη με μια συνεχή υποβάθμιση του ιερού βράχου», δηλώνει ο ακαδημαϊκός Χρήστος Ζερεφός, βάζοντας ένα ακόμα θέμα στο τραπέζι των συζητήσεων.

ΟΙ ΠΥΡΚΑΓΙΕΣ. Στα επόμενα επεισόδια, στο στόχαστρο μπαίνουν οι δασικές πυρκαγιές, οι οποίες κάθε καλοκαίρι μαίνονται στην Ελλάδα, στοιχίζοντας ζωές, περιουσίες και εκτάσεις πρασίνου, όπως έγινε στο Μάτι το 2018. «Οταν φτάσαμε στο Μάτι, νομίζω ότι η μόνη περιγραφή που μπορώ να δώσω είναι ότι μπήκα σε μια πόλη, σε ένα μέρος όπου γύρναγαν ταινία με ζόμπι. Ακριβώς έτσι το βίωσα εκείνη την ώρα. Νεκροί παντού, κόσμος να περιπλανιέται, να ψάχνει να βρει τους αγνοούμενους, πολύς κόσμος στις παραλίες, στη θάλασσα κάτω», θυμάται ο Γιώργος Καυκάς, ο ανθυποπυραγός της 1ης ΕΜΑΚ που ήταν παρών κι εκεί τις πρώτες στιγμές μετά την πυρκαγιά.

ΟΙ ΠΑΝΔΗΜΙΕΣ. Προχωρώντας η έρευνα, φτάνει αναπόφευκτα στην πανδημία του κορωνοϊού που ακόμα βασανίζει τον πλανήτη. «Η πανδημία είναι κρίση, είναι υγειονομική κρίση. Είναι παρόμοια με τις υπόλοιπες κρίσεις, με τους σεισμούς, τις καταστροφές, τις πλημμύρες, το τσουνάμι», επισημαίνει ο Χαράλαμπος Γώγος, καθηγητής Παθολογίας και μέλος της Επιτροπής Εμπειρογνωμόνων του υπουργείου Υγείας για τον COVID-19. «Σίγουρα έχουμε μπει σε νέα εποχή και περιμένουμε ότι οι πανδημίες θα είναι πιο συχνές», υπερθεματίζει ο Γιώργος Χρούσος, ομότιμος καθηγητής Παιδιατρικής και Ενδοκρινολογίας.

Η ΠΥΡΗΝΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ. Το κερασάκι στην τούρτα των σύγχρονων καταστροφών μοιάζει να είναι η πυρηνική απειλή, με την οποία φλερτάρει ολόκληρος ο κόσμος. «Από τη στιγμή που υπάρχουν πυρηνικά όπλα, έχουν κατασκευαστεί για να χρησιμοποιηθούν. Λένε “δεν θα κάνω πρώτος χρήση”, αλλά μετά βάζουν την υποσημείωση “αν κινδυνέψω, θα κάνω, για αυτό τα έχω, για deterrance, για αποτροπή, για δεύτερη χρήση”», σημειώνει ο Παντελής Οικονόμου, πρώην επιθεωρητής Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας, για να τον συμπληρώσει ο Κώστας Γρίβας, αναπληρωτής καθηγητής Γεωπολιτικής και Νέων Στρατιωτικών Τεχνολογιών: «Τα πυρηνικά όπλα ξαναμπαίνουν στο παιχνίδι, μπορεί, αν όχι να χρησιμοποιηθούν άμεσα, να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο στρατηγικών εκβιασμού του αντιπάλου, όποτε ο πυρηνικός κίνδυνος ξαναέρχεται».