Πόλεμος, πολιτική και φιλόσοφοι

Είναι πασίγνωστο το γνωστό ευφυολόγημα του Ζορζ Κλεμανσό: «ο πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να την εμπιστευθούμε στους στρατιωτικούς». Δεν πρέπει, δηλαδή, να έχουν οι στρατιωτικοί, αλλά οι πολιτικοί, την ευθύνη για τις μεγάλες αποφάσεις σε έναν πόλεμο: την έναρξή του, τη συνέχιση, κλιμάκωση, αποκλιμάκωση και τη λήξη του. Σε έναν πόλεμο η στρατιωτική ηγεσία είναι υπεύθυνη για τις επιχειρήσεις που διεξάγονται όταν γίνεται πόλεμος, τη στρατηγική που ακολουθείται, αλλά τον τελικό καθοδηγητικό ρόλο τον έχει η πολιτική ηγεσία.

Ομως, ορισμένοι διανοούμενοι δεν φαίνεται να αναγνωρίζουν τον καθοδηγητικό αυτό ρόλο στους πολιτικούς. Για αυτούς τους διανοούμενους, ένας πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να μην καθοδηγείται από τους ίδιους. Ο σπουδαίος γερμανός φιλόσοφος Γιούργκεν Χάμπερμας σε πρόσφατο άρθρο του δηλώνει ότι η Δύση οφείλει να διαπραγματευθεί με τη Ρωσία για να σταματήσει ο πόλεμος, ότι «πρέπει να γίνουν διαπραγματεύσεις την κατάλληλη στιγμή ώστε να αποτραπεί μια επιμήκυνση του πολέμου, που θα κοστίσει ακόμη περισσότερες ανθρώπινες ζωές και καταστροφή» και ότι «δεν είναι απαραίτητο να νικήσει η Ουκρανία σ’ αυτόν τον πόλεμο». Ο Χάμπερμας πιστεύει ότι όσο παρατείνεται ο πόλεμος μεγαλώνει η πιθανότητα να τα παίξει όλα για όλα ο Πούτιν, προβαίνοντας στο απονενοημένο πυρηνικό διάβημα. Οπως λέει ο ίδιος, μιλάει στο όνομα του ρεαλισμού και όχι του ιδεαλισμού. Σε αντίθεση με άλλες πνευματικές προσωπικότητες στη Γερμανία – όπως είναι ο Αλεξάντερ Κλούγκε και η Αλίς Σβάρτσερ μεταξύ άλλων -, προτείνει την παύση εξαγωγής όπλων στην Ουκρανία και τη διεξαγωγή διαπραγματεύσεων τώρα όσο είναι ακόμα καιρός.

Ο ουκρανός υφυπουργός Εξωτερικών Αντριι Μέλνικ απάντησε με tweet στις δηλώσεις του Χάμπερμας, κατηγορώντας τον ότι εξυπηρετεί τον Πούτιν και ότι είναι ντροπή για τη γερμανική φιλοσοφία. Είναι ασφαλώς υπερβολικά έντονη η αντίδραση του Μέλνικ, όμως ας μην παραβλέπουμε ότι η Ουκρανία έχει υποστεί μια στρατιωτική επίθεση από μια χώρα που δεν αναγνωρίζει καν την εθνική της υπόσταση, ότι διεξάγει έναν αγώνα επιβίωσης, ότι την ευθύνη διεξαγωγής αυτού του αγώνα την έχει η πολιτική ηγεσία της, η οποία έχει ανάγκη στήριξης από τη Δύση και όχι από καθέδρας προτροπές διεξαγωγής διαπραγματεύσεων εκ μέρους ειρηνιστών διανοουμένων. Και στη μεταπολεμική Γερμανία ο ειρηνισμός επικράτησε ως ιδεολογία με σύνθημα «ποτέ πια πόλεμος». Αυτό το κλίμα άρχισε να αλλάζει με την εισβολή των Ρώσων στην Ουκρανία. Ο Χάμπερμας – όπως και πολλοί άλλοι διανοούμενοι – εμφορούνται από αυτό το ειρηνιστικό φρόνημα. Και δυσφορούν με τη μετατροπή πολλών γερμανών ειρηνιστών σε υποστηρικτές του πολέμου στην Ουκρανία.

Κατά τον Χάμπερμας, πρέπει να επικρατεί ένα «μεταηρωικό πνεύμα» στις νοοτροπίες. Οι τοπικοί πόλεμοι πρέπει γρήγορα να «συμμαζεύονται» όταν ξεσπάνε στην Ευρώπη για να αποφευχθεί η κλιμάκωσή τους. Παραβλέπει, όμως, ότι ο πόλεμος στην Ουκρανία δεν είναι ένας «τοπικός» πόλεμος, αλλά ένας πόλεμος που έχει εξαπολύσει ο Πούτιν με όλο το αυταρχικό σύστημα που τον στηρίζει εναντίον των αξιών της Δύσης. Δείχνουν οι εισβολείς την απόλυτη περιφρόνησή τους σε αρχές δικαίου και σε ανθρωπισμό. Επιπλέον, εφόσον ισχυρίζεται ο Χάμπερμας ότι προτείνει διαπραγμάτευση στο όνομα του ρεαλισμού, ας λάβει υπόψη του ότι η διαλλακτικότητα την οποία πρεσβεύει είναι αναγκαία όχι πριν από τη διαπραγμάτευση, αλλά όταν αυτή γίνει. Πριν γίνει και για να πεισθεί ο Πούτιν να γίνει, χρειάζεται η Ουκρανία εκ μέρους της Δύσης πολιτική, οικονομική και στρατιωτική στήριξη. Η πρόσφατη αιφνιδιαστική επίσκεψη του αμερικανού προέδρου στο Κίεβο δείχνει ότι αυτή τη στήριξη θα την έχει.

Ο Δημήτρης Δημητράκος είναι ομότιμος καθηγητής Πολιτικής Φιλοσοφίας
στο Τμήμα Μεθοδολογίας, Ιστορίας και Θεωρίας της Επιστήμης
στο Πανεπιστήμιο Αθηνών