Πρέπει να αποδείξουμε στον Πούτιν ότι κάνει λάθος

Η εικόνα ήταν εντυπωσιακή: ο ηγέτης μιας χώρας που βρίσκεται σε πόλεμο να απευθύνεται στο βρετανικό έθνος σε μια ιστορική αίθουσα, με τις ακτίνες του ηλιακού φωτός από βιτρό να τον στεφανώνουν. Και όμως, κάτι δεν πήγαινε καλά με αυτή την εικόνα. Ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι δεν πήγε να διατρανώσει την αποφασιστικότητα του λαού του να συνεχίσει τον δύσκολο αγώνα αλλά βρέθηκε στο Γουέστμινστερ για να διασφαλίσει ότι οι Βρετανοί και οι Ευρωπαίοι δεν θα εγκαταλείψουν έναν αγώνα που τους κοστίζει πολύ λιγότερο.

Το επίσημο αίτημά του αφορούσε μαχητικά αεροπλάνα – «Δώστε μας φτερά» είπε – αλλά είχε έναν ευρύτερο σκοπό. Το αστραπιαίο ταξίδι του στο Λονδίνο, το Παρίσι και τις Βρυξέλλες είχε ως στόχο να διασφαλίσει ότι η Δύση δεν θα γίνει ανυπόμονη, ότι καθώς πλησιάζει η πρώτη επέτειος της εισβολής του Βλαντίμιρ Πούτιν στην Ουκρανία δεν θα αρχίσει να κοιτάζει το ρολόι της – αναζητώντας μια πρόωρη διέξοδο.

Οι Ουκρανοί είναι εκείνοι που υποφέρουν, εκείνοι που παίρνουν μέρος στις μάχες, που βρίσκονται στα χαρακώματα και τα υπόγεια καταφύγια κατά μήκος ενός μετώπου που εκτείνεται σε μήκος 1.500 χιλιομέτρων – και όμως, ο φόβος της ησυχίας στο δυτικό μέτωπο είναι αυτό που απασχολεί τον Ζελένσκι. Μπορείτε να καταλάβετε γιατί. Ομολογουμένως, οι εκκλήσεις προς το Κίεβο να συμφωνήσει σε άμεση κατάπαυση του πυρός και να διαπραγματευθεί με τη Μόσχα δεν είναι πολλές αυτή τη στιγμή. Δεν λείπουν πάντως και εκείνοι που υπενθυμίζουν στον Ζελένσκι ότι όλες οι συγκρούσεις καταλήγουν τελικά σε συνομιλίες και γι’ αυτό θα πρέπει να αρχίσει να σκέφτεται ρεαλιστικά τώρα – ανάμεσά τους και ο πρώην υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χένρι Κίσινγκερ.

Αυτή τη στιγμή δεν υπάρχουν οι συνθήκες για να διαπραγματευθούν οι δύο πλευρές. Οπως έγραψε πρόσφατα ο Τζόναθαν Πάουελ, ο οποίος έπαιξε κρίσιμο ρόλο στη διαμεσολάβηση για τη συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής, η οποία συμπληρώνει 25 χρόνια αυτή την άνοιξη: «Οι επιτυχείς ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις απαιτούν συνήθως τόσο ένα αμοιβαία επιζήμιο αδιέξοδο (μια συγκεκριμένη έννοια στη διπλωματία) όσο και ηγεσία και στις δύο πλευρές που είναι έτοιμη να αναλάβει πολιτικά ρίσκα για την ειρήνη. Καμία από τις δύο προϋποθέσεις δεν υφίσταται επί του παρόντος», στην περίπτωση της Ουκρανίας. Στη Βόρεια Ιρλανδία, ούτε η βρετανική κυβέρνηση ούτε ο ΙRA μπορούσαν να δουν έναν δρόμο προς τη στρατιωτική νίκη: ήταν αυτό το αδιέξοδο που έκανε δυνατές τις διαπραγματεύσεις. Αλλά, τονίζει ο Πάουελ, «τόσο η Ουκρανία όσο και η Ρωσία εξακολουθούν να πιστεύουν ότι μπορούν να επιτύχουν τους στόχους τους στρατιωτικά».

Αυτό που περιπλέκει περαιτέρω τα πράγματα είναι ο Πούτιν. Δεν είναι σαφές ότι η πρακτική του καρότου και του μαστίγιου  λειτουργεί μαζί του. Εάν η Ουκρανία και οι δυτικοί σύμμαχοί της αποκλιμακώσουν, η προηγούμενη συμπεριφορά του Πούτιν υποδηλώνει ότι θα το θεωρήσει αυτό αδυναμία και θα πιέσει περισσότερο. Αλλά αν το Κίεβο και οι υποστηρικτές του κλιμακώσουν, η εμπειρία υποδηλώνει μια πανομοιότυπη αντίδραση: θα αισθανόταν υποχρεωμένος να φανεί ισχυρός και να ανταποδώσει τα χτυπήματα. Ούτε ο τεράστιος αριθμός των θυμάτων από τη δική του πλευρά μετράει ως οποιοδήποτε είδος πίεσης για τον Πούτιν: δεδομένης της καταστολής κάθε εσωτερικής διαφωνίας στο εσωτερικό της Ρωσίας, η δημόσια θλίψη δύσκολα λαμβάνεται υπόψη. Δεν τον νοιάζει που συνεχίζει να στέλνει τους νεαρούς συμπατριώτες του στην κρεατομηχανή.

Η δικτατορία του Πούτιν εντός των συνόρων της Ρωσίας και η επανειλημμένη εδαφική του επέκταση πέραν αυτών – είτε στη Γεωργία το 2008, είτε στην Κριμαία το 2014, είτε στην υπόλοιπη Ουκρανία το 2022 – υποδηλώνουν έναν άνθρωπο αποφασισμένο να αναβιώσει τα φαντάσματα που στοίχειωσαν την Ευρώπη στα μέσα του περασμένου αιώνα. Ποντάρει στο ότι μπορεί να απορροφήσει περισσότερο θάνατο και καταστροφή από ό,τι εμείς, ότι το αντέχουμε λιγότερο, ακόμα και όταν δεν είναι οι δικοί μας άνθρωποι που πεθαίνουν. Πιστεύει ότι έχει μεγαλύτερη δύναμη και μεγαλύτερη υπομονή. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι η μοίρα της Ευρώπης εξαρτάται από την απόδειξη του λάθους του.