Αντιστέκεται, πράγματι, η ρωσική οικονομία παρά τον πόλεμο και τις κυρώσεις;

Σχεδόν έναν χρόνο πριν, τόσο η αμερικανίδα όσο και αρκετοί ευρωπαίοι υπουργοί Οικονομικών διαβεβαίωναν πως η ρωσική οικονομία θα κατέρρεε. Μια προοπτική που το Κρεμλίνο δημοσίως απέρριπτε αλλά στα παρασκήνια έπαιρνε στα σοβαρά: τον Μάιο του 2022, το ρωσικό υπουργείο Οικονομικών προέβλεπε, σύμφωνα με το Bloomberg,  πτώση του ΑΕΠ της τάξης του 12% στη διάρκεια της χρονιάς. Τα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα ωστόσο στα τέλη Ιανουαρίου το ΔΝΤ προκαλούν έκπληξη: παρά τον πόλεμο και τις πρωτοφανείς διεθνείς κυρώσεις, η ρωσική οικονομία αντιστέκεται. Το 2022 το ΑΕΠ συρρικνώθηκε κατά μόλις 2,2%. Και οι προβλέψεις για τις δύο ακόλουθες χρονιές δεν δείχνουν ανησυχητικές για τον Βλαντίμιρ Πούτιν: η χώρα του αναμένεται να αναπτυχθεί κατά 0,3% το 2023 και 2,1% το 2024, περισσότερο από ό,τι η ευρωζώνη και οι ΗΠΑ! «Πώς μπορεί να κάναμε τόσο μεγάλο λάθος;» αναρωτιέται στο γαλλικό περιοδικό «L’Obs» ο Πασκάλ Ρισέ. Ο ίδιος ωστόσο επισημαίνει πως η εικόνα είναι παραπλανητική.

Η κινητήρια δύναμη
Ναι, το εμπάργκο στο πετρέλαιο δεν εμπόδισε τη Ρωσία να εξάγει το αργό της σε άλλους πελάτες, κυρίως στην Ασία. Η παραγωγή φυσικού αερίου βέβαια μειώθηκε, όμως η εκτόξευση των τιμών της ενέργειας αντιστάθμισε τη μείωση των εξαγωγών. Και η Μόσχα βρήκε νέους εταίρους για τις εισαγωγές και τις εξαγωγές της. Τα στοιχεία του ΔΝΤ, ωστόσο, πρέπει να τα αντιμετωπίζουμε με επιφύλαξη. Κατ’ αρχάς, σε περίοδο πολέμου, η τέχνη των οικονομικών προβλέψεων είναι περίπου εξίσου χρήσιμη με τα κιάλια εν μέσω νυχτερινής καταιγίδας. Αλλά και η εκτίμηση για το 2022 είναι προβληματική. Βασίζεται στα ρωσικά δεδομένα, τα οποία μπορεί να θεωρήσει κανείς μετά βεβαιότητας, εν μέσω του πολέμου, ψευδή ή ελλιπή. Για παράδειγμα, το ποσοστό της ανεργίας, το οποίο εμφανίζεται να είναι χαμηλότερο του 4%, κρύβει τον μεγάλο αριθμό των Ρώσων που έχουν τεθεί σε αργία χωρίς αποδοχές, όπως φυσικά και τους εκατοντάδες χιλιάδες Ρώσους που εγκατέλειψαν τη χώρα προκειμένου να αποφύγουν την επιστράτευση.

Πάνω απ’ όλα όμως, η αντίσταση της οικονομίας βασίζεται σε μια πολύ ιδιαίτερη κινητήρια δύναμη: τον πόλεμο. Το 2022 η πολεμική βιομηχανία της Ρωσίας δούλευε στο 100%. Οπως όμως σημειώνει ο Πασκάλ Ρισέ, αν κατασκευάσεις ένα άρμα μάχης το οποίο διαλύεται μερικές ημέρες αργότερα από έναν ουκρανικό πύραυλο έχεις αυξήσει το ΑΕΠ… αλλά όχι πραγματικά την οικονομική πρόοδο. Αφαιρώντας από το παζλ τον πολεμικό εξοπλισμό, το ρωσικό ΑΕΠ γίνεται σαφώς λιγότερο «ανθεκτικό» από ό,τι φαίνεται.

Η χρονική υστέρηση
Δεν πρέπει όμως να ξεχνάμε και τη χρονική υστέρηση με την οποία λειτουργούν οι κυρώσεις. Σύμφωνα με την έκφραση της Αγκάτ Ντεμαρέ, από την Intelligence Unit του Economist, πρόκειται για ένα «αργό δηλητήριο». Το 2022, απέναντι στην ανεπάρκεια ορισμένων προϊόντων (κυρίως ημι-αγωγών), οι Ρώσοι κατάφεραν να τα βγάλουν πέρα στηριζόμενοι σε άλλους προμηθευτές όπως η Κίνα ή η Ινδία, ή περνώντας από ενδιάμεσους φίλους (οι αρμενικές εισαγωγές έξυπνων κινητών τηλεφώνων, για παράδειγμα, δεκαπλασιάστηκαν…). Κατέφυγαν επίσης σε μαστορέματα: μέχρι και εξαρτήματα πλυντηρίων βρέθηκαν σε πυραύλους που έπεσαν στην Ουκρανία. Η αυτοκινητοβιομηχανία κατασκευάζει οχήματα χωρίς ABS, αερόσακους ή καταλύτες, μια πτώση της ποιότητας που δεν εμφανίζεται στο ΑΕΠ. Και η Aeroflot αποσυναρμολογεί αεροσκάφη ώστε να επισκευάσει άλλα. Αλλά αυτό το σύστημα είναι, προφανώς, πεπερασμένο. Με δεκάδες χιλιάδες εργαζομένους νεκρούς στο μέτωπο, εκατοντάδες χιλιάδες (ανάμεσά τους και πολλούς μηχανικούς, τεχνικούς…) εξόριστους, μια παραγωγή αυτοκινήτων ακρωτηριασμένη κατά 80%, μια πολιτική αεροπορία σε μεγάλο βαθμό καθηλωμένη στο έδαφος καθώς και μια ιδιαίτερα περίπλοκη πρόσβαση σε ημιαγωγούς, η εικόνα της ρωσικής οικονομίας – καταλήγει ο Πασκάλ Ρισέ – είναι κάθε άλλο παρά ευοίωνη.