Μεσογειακή διατροφή και καρδιαγγειακή υγεία

Ο όρος «μεσογειακή διατροφή» επινοήθηκε από τον Ancel Keys, στην προσπάθειά του να αποκρυσταλλώσει τις ωφέλιμες διατροφικές συνήθειες των λαών που διέμεναν στις ελαιοπαραγωγικές περιοχές γύρω από τη Μεσόγειο Θάλασσα στις αρχές της δεκαετίας του ’60. Το μοντέλο αυτό στηριζόταν κατά βάση στην κατανάλωση μιας ποικιλίας τροφίμων φυτικής προέλευσης, όπως φρούτων, λαχανικών, σιτηρών, όσπριων, σπόρων και ξηρών καρπών, με ιδιαίτερα σημαντική την παρουσία του ελαιολάδου, ως κύρια πηγή προστιθέμενου λίπους, ενώ οι ποσότητες του κόκκινου κρέατος ήταν περιορισμένες. Εκτοτε, οι παραδοσιακές διατροφικές συνήθειες των λαών της Μεσογείου, και κυρίως των Ελλήνων της Κρήτης, μελετήθηκαν εκτενώς και έχει αποδειχθεί ότι η υψηλή προσκόλληση στη μεσογειακή διατροφή σχετίζεται με μειωμένη πιθανότητα εμφάνισης ποικίλων χρόνιων νοσημάτων, όπως τα καρδιαγγειακά. Γι’ αυτό, η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή ανακηρύχθηκε το 2010 από την UNESCO ως άυλο πολιτιστικό αγαθό της ανθρωπότητας.

Οσον αφορά στα καρδιαγγειακά νοσήματα, η υιοθέτηση της μεσογειακής διατροφής μειώνει περίπου κατά 30% τον κίνδυνο για νοσηρότητα από στεφανιαία νόσο, καρδιακή ανεπάρκεια, έμφραγμα του μυοκαρδίου και ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ, ταυτόχρονα, μειώνει κατά το ίδιο ποσοστό και τον κίνδυνο για θάνατο από κάποιο καρδιαγγειακό νόσημα. Σε άτομα με ήδη εγκατεστημένη καρδιαγγειακή νόσο, η μεσογειακή διατροφή βελτιώνει την επιβίωση, μειώνοντας τον κίνδυνο θνησιμότητας κατά 15%. Οι ωφέλιμες επιδράσεις στην καρδιαγγειακή υγεία αποδίδονται στη μοναδική ποικιλία των τροφίμων και των βιοδραστικών συστατικών που περιέχει η μεσογειακή διατροφή, τα οποία δρουν συνεργικά και μειώνουν τους δείκτες της φλεγμονής και του οξειδωτικού στρες. Για παράδειγμα, αναφορικά με το ελαιόλαδο, που αποτελεί τρόφιμο-κλειδί, για κάθε επιπλέον 25g που καταναλώνονται ανά ημέρα (~2 κουταλιές της σούπας), ο κίνδυνος εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων μειώνεται κατά 16%.

Παρόλο που τα οφέλη της μεσογειακής διατροφής είναι εδραιωμένα, τα επιδημιολογικά δεδομένα δείχνουν μια σταδιακή απομάκρυνση των μεσογειακών λαών από το παραδοσιακό αυτό διατροφικό πρότυπο. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη, μέσα σε μια δεκαετία, περίπου το ήμισυ των ενήλικων Ελλήνων απομακρύνθηκε από τη μεσογειακή διατροφή και μόνο το 20% διατήρησε υψηλή προσκόλληση σε αυτή. Η εκ νέου προώθηση της μεσογειακής διατροφής, η οποία αποτελεί μια σημαντική κληρονομιά, πρέπει να είναι βασική προτεραιότητα των πολιτικών υγείας για να παύσουν τα καρδιαγγειακά νοσήματα να είναι η πρώτη αιτία θανάτου τόσο στη χώρα μας όσο και παγκοσμίως.

Ο Κώστας Τσιούφης είναι καθηγητής Καρδιολογίας ΕΚΠΑ – Α’ Πανεπιστημιακή Καρδιολογική Κλινική στο «Ιπποκράτειο» Αθηνών