Σάτιρα

Οι υπερασπιστές του «Charlie Hebdo» θυμήθηκαν ότι οι σκιτσογράφοι του έχουν ξανασκιτσάρει με αφορμή έναν καταστροφικό σεισμό – ή, όπως θα το έθεταν όσοι τιτιβίζουν εναντίον του, έχουν ξαναπροκαλέσει ένα σεισμόπληκτο έθνος. Το 2016, ενώ στην Ιταλία μετρούσαν χαμένες ζωές και ζημιές, είχε δημοσιεύσει ένα σκίτσο για τον «σεισμό α λα ιταλικά». Σ’ αυτό μια αιμόφυρτη φιγούρα ήταν «σάλτσα ντομάτας», μια άλλη «πένες ογκρατέν» κι οι καταπλακωμένες από κτίρια «λαζάνια». Οπότε, οι φαν του περιοδικού απορρίπτουν τις κατηγορίες περί αντιισλαμικής εμμονής. Για την ιστορία, στις τότε αντιδράσεις το «Charlie Hebdo» είχε απαντήσει «Ιταλοί, δεν χτίζουμε εμείς τα σπίτια σας, αλλά η Μαφία». Η γελοιογραφία με τα συντρίμμια του σεισμού στην Τουρκία και τη λεζάντα «δεν χρειάστηκε καν να σταλούν τανκς», όμως, δεν θύμωσε μόνο τους μουσουλμάνους. Γιατί οι εικόνες των εγκλωβισμένων στα χαλάσματα μικρών παιδιών, των τυλιγμένων σε κουβέρτες πτωμάτων στα πάρκινγκ και τα γήπεδα, οι ιστορίες των συγγενών που αναζητούν εκεί τους νεκρούς τους δεν είναι από αυτές που εκβιάζουν το συναίσθημα.

Στόχος
Είναι από εκείνες που βλέποντας ή ακούγοντάς τες νιώθει κανείς αμέσως έναν κόμπο στον λαιμό, ό,τι εθνικότητα κι αν έχει, είτε πιστεύει σε κάποιον θεό, είτε όχι. Το γαλλικό περιοδικό έχει υπενθυμίσει πολλές φορές στις δυτικές κοινωνίες ότι η σάτιρα δεν έχει όρια, πως γράφεται και ζωγραφίζεται για να τις κάνει να γελάνε με τις κατεστημένες αντιλήψεις ή όσα θεωρούν ιερά και όσια. Σύμφωνοι. Ο σκοπός της είναι να ενοχλεί – κι έτσι, τελικά, να δημιουργεί σε όλους αμφιβολίες για το πόσο στέρεες είναι οι βεβαιότητες που φτιάχνουν τις πεποιθήσεις τους. Τίποτα από τα παραπάνω, ωστόσο, δεν αναιρεί το γεγονός πως υπάρχει καλή και κακή σάτιρα, πετυχημένη και αποτυχημένη. Δεν είναι κάθε σκίτσο του «Charlie Hebdo» ικανό να κινητοποιήσει τους ανθρώπους σε μια καμπάνια υπέρ της ελευθερίας του λόγου, όπως τότε που αναφωνούσαν στα σόσιαλ μίντια «je suis Charlie». Η πετυχημένη σάτιρα προβοκάρει τους μουλάδες του Ιράν – ή όσους σκέφτονται όπως αυτοί. Η αποτυχημένη, σαν το σκίτσο για τον σεισμό στην Τουρκία, δεν μπορεί καν να εντοπίσει τον αληθινό της στόχο – τον ηγέτη που αποδείχθηκε απροετοίμαστος, για παράδειγμα.