Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για «Ευρώπη-φρούριο»;

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο (σύνοδος ηγετών της Ευρωπαϊκής Ενωσης – ΕΕ) της ερχόμενης Πέμπτης – Παρασκευής (9-10/2) έχει δύο κρίσιμα για το μέλλον της ΕΕ θέματα στην ατζέντα του :α) την υιοθέτηση του (ατελούς) σχεδίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την «πράσινη βιομηχανία» (χαλάρωση κανόνων κρατικών ενισχύσεων, απάντηση στον αμερικανικό νόμο πράσινων επιδοτήσεων IRA κ.λπ) και β) το Μεταναστευτικό. Και τα δύο προκαλούν ισχυρές εντάσεις ανάμεσα στα κράτη-μέλη με επικρίσεις ότι οι προτεινόμενες λύσεις οδηγούν σε κατακερματισμό της εσωτερικής αγοράς και σε αυτό που η Ενωση απέκλειε για δεκαετίες: την «Ευρώπη-φρούριο» ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά το Μεταναστευτικό. Η συνέπεια των γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Η μετανάστευση επανέρχεται στην ατζέντα καθώς ο αριθμός των εισερχομένων (παράτυπων μεταναστών, αιτούντων άσυλο, προσφύγων κ.ά.) αυξάνεται σημαντικά το τελευταίο διάστημα – καταγράφεται η μεγαλύτερη αύξηση από το 2016 (330.000 αφίξεις παράτυπων μεταναστών το 2022, ετήσια αύξηση 64%). Και μπροστά σε αυτή την κατάσταση η Ενωση πιέζεται από κράτη-μέλη για μέτρα και δράσεις που εμφανώς αναιρούν το αξιακό της περιεχόμενο και την αυτοδιαψεύδουν. Με επικεφαλής την Αυστρία (και συμμετοχή και της Ελλάδας) βλέπουν τη λύση του προβλήματος σε μέτρα που καταλήγουν πράγματι στην «Ευρώπη-φρούριο». Επιδιώκουν ειδικότερα τη γενίκευση της οικοδόμησης τειχών στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ με χρηματοδότησή τους από τον προϋπολογισμό της. Αντιστέκονται σε αυτό μέχρι στιγμής τουλάχιστον η Επιτροπή και πολιτικές δυνάμεις του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Η Ενωση στοχεύει, ως γνωστόν, στην εξάλειψη των συνόρων με τη δημιουργία «ενός χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα – εσωτερική αγορά», όπως λέει η Συνθήκη. Και είναι η πρώτη που χειροκρότησε την πτώση του (απεχθούς) Τείχους του Βερολίνου και άλλων τειχών στο παρελθόν. Επιβάλλεται βέβαια να έχει αποτελεσματική προστασία των εξωτερικών της συνόρων από πραγματικούς εχθρούς (όχι από κατατρεγμένους πρόσφυγες και μετανάστες) σε μια λογική ορθολογικότητας αλλά όχι «φρουρίου». Ο πολλαπλασιασμός των τειχών με την επιδοκιμασία και χρηματοδότηση της Ενωσης προτείνεται κυρίως γιατί η ΕΕ αδυνατεί να θεσπίσει συνεκτική κοινή πολιτική για την αποτελεσματική, δίκαιη και αλληλέγγυα διαχείριση ενός διαχρονικού ευρωπαϊκού προβλήματος, της μετανάστευσης (το Σύμφωνο για τη Μετανάστευση που βρίσκεται στη διαπραγματευτική διαδικασία από το 2020). Περιλαμβανομένης και μιας δίκαιης «πολιτικής επιστροφών» στις χώρες προέλευσης όσων δεν δικαιούνται άσυλο στην Ευρώπη σε μια λογική όμως που θα σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα χωρίς να συνδέει ανόμοια πράγματα, όπως π.χ. «επιστροφές» και εμπόριο, όπως φαίνεται να επιχειρεί τώρα η ΕΕ με την αναστολή λ.χ. του Συστήματος Γενικευμένων Προτιμήσεων (SGP) για τις χώρες εκείνες που αρνούνται να δεχθούν επιστροφές. Μια δυσάρεστη τάση των τελευταίων χρόνων είναι ότι το θέμα «πρόσφυγες – μετανάστες» αντιμετωπίζεται σχεδόν αποκλειστικά και μονοδιάστατα μέσα από την οπτική της ασφάλειας. Οπωσδήποτε η ενίσχυση της ασφάλειας σε όλες της τις εκδοχές της είναι αναγκαία για την ΕΕ ιδιαίτερα σήμερα, μετά την τραγική εμπειρία του πολέμου στην Ουκρανία, αλλά όχι με την αναίρεση του αξιακού περιεχομένου της Ενωσης. Αλλο «η Ευρώπη που προστατεύει» και εντελώς διαφορετικό «η Ευρώπη-φρούριο»…

Ο καθηγητής Π. Κ. Ιωακειμίδης είναι πρώην πρεσβευτής – σύμβουλος του ΥΠΕΞ και μέλος της συμβουλευτικής επιτροπής του ΕΛΙΑΜΕΠ. Από τις εκδόσεις Παπαζήση κυκλοφορεί σε λίγες μέρες το νέο του βιβλίο «Ελλάδα: Ορίζοντας 2030. Οι προκλήσεις Τουρκίας και Ευρώπης».