Η «παγίδα» των τεχνολογικών επενδύσεων: προσδοκίες {LF}και επιφυλάξεις

Οι πρόσφατες εξαγγελίες για τις επενδύσεις των ξένων τεχνολογικών κολοσσών συνοδεύτηκαν από αισιόδοξες προβλέψεις για τη μείωση της ανεργίας και τη μείωση του περίφημου ελληνικού brain drain. Με το παρόν σημείωμα, θα επισημάνουμε την ανάγκη μιας συγκρατημένης στάσης απέναντι σε αυτού του είδους τις υψηλές προσδοκίες για λόγους που άπτονται τόσο της ελληνικής όσο και της διεθνούς πραγματικότητας.

Καταρχάς, οι επιφυλάξεις για την ικανότητα τέτοιων επενδύσεων να αλλάξουν το ελληνικό εργασιακό τοπίο εδράζονται στο ότι θα πραγματοποιηθούν σε μια αγορά εργασίας που βρίσκεται σε φάση ταχείας απορρύθμισης και στερείται ανταγωνιστικότητας στον τομέα των ψηφιακών τεχνολογιών. Αρκεί να αναφέρουμε ότι η προστασία των εργαζομένων στην Ελλάδα από συλλογικές συμβάσεις εργασίας είναι εξαιρετικά περιορισμένη καθώς καλύπτεται μόνο το 25% του συνόλου. Σύμφωνα με τη σχετική ευρωπαϊκή νομοθεσία, η Ελλάδα υποχρεούται να αυξήσει το ποσοστό κάλυψης των συλλογικών συμβάσεων κατά 54,2 ποσοστιαίες μονάδες. Eπιπρόσθετα, η υψηλή νεανική ανεργία έχει εκμηδενίσει την όποια διαπραγματευτική ισχύ των εργαζομένων ενώ σε μισθολογικό επίπεδο, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 28η θέση ανάμεσα σε 30 χώρες του ΟΟΣΑ σύμφωνα με έρευνα της William Russel. Αρκετά χαμηλά βρίσκεται η Ελλάδα και στις συνολικές συνθήκες εργασίας συμπεριλαμβανομένων των ωρών εργασίας, των μισθολογικών ανισοτήτων και του υψηλού βαθμού επισφάλειας.

Επομένως, πέρα από το ότι οι αποφάσεις συγκεκριμένων μεγάλων εταιρειών να επενδύσουν και να εγκατασταθούν στην Ελλάδα συνδέονται όχι μόνο με γενναιόδωρα φορολογικά κίνητρα αλλά και με το χαμηλό μισθολογικό κόστος εργασίας, το εργατικό δυναμικό θα κληθεί να προσφέρει τις υπηρεσίες του σε ένα περιβάλλον που διακρίνεται από ιδιαίτερη πλέον ανασφάλεια. Στο τεχνολογικό πεδίο, η ανασφάλεια αυτή επιτείνεται από το γεγονός ότι η αγορά εργασίας στον τομέα της τεχνολογίας έχει πλέον αποκτήσει χαρακτηριστικά κινούμενης άμμου, καθώς κάθε εβδομάδα πλέον σημειώνονται μαζικές απολύσεις. Πριν από λίγες μέρες η Alphabet, μητρική της Google, αποφάσισε να περικόψει περίπου 12.000 θέσεις εργασίας ενώ η ΙΒΜ παρά τα θετικά της αποτελέσματα προχώρησε στην απόλυση 3.900 εργαζομένων. Η Microsoft πρόσφατα κατήργησε 10.000 θέσεις εργασίας που ακολούθησαν τις 18.000 απολύσεις από την Amazon και τις σοβαρές περικοπές προσωπικού σε Spotify, Salesforce, Twitter, Meta, Stripe και Lyft. Σημειωτέον ότι οι περικοπές αυτές επηρεάζουν ιδιαίτερα τα τοπικά και περιφερειακά γραφεία των κολοσσών αυτών.

Θα μπορούσαν οι ξένες αυτές επενδύσεις να αναβαθμίσουν το υπάρχον παραγωγικό μοντέλο και το ίδιο το εργασιακό τοπίο στη χώρα μας με βάση τα παραπάνω δεδομένα; Eάν κρίνουμε από τα ιδιαίτερα κριτήρια βάσει των οποίων λειτουργούν αυτοί οι τεχνολογικοί κολοσσοί, τη μείωση των δαπανών στο cloud computing σε συνδυασμό με το ότι η ελληνική αγορά ειδικών τεχνολογίας παραμένει ρηχή, θα πρέπει να παραμείνουμε προσώρας ιδιαίτερα επιφυλακτικοί. Υπό το πρίσμα μάλιστα πρόσφατων ερευνών που καταδεικνύουν τις χαμηλές – για τα δεδομένα της ευρύτερης ομάδας των Moderate Innovators στην οποία ανήκει η χώρα μας – επιδόσεις της Ελλάδας σε θέματα καινοτομίας (EU Regional innovation scoreboard), η σύσταση ενός Εθνικού Συμβουλίου επενδύσεων βιώσιμης καινοτομίας και η διεκδίκηση αντισταθμιστικών οφελών για κάθε συγκεκριμένη τεχνολογική «απόβαση» θα μπορούσαν να θέσουν τις βάσεις για μια διαφορετική θεώρηση και αξιοποίηση αυτών των ιδιωτικών επενδύσεων προκειμένου να ενισχυθεί ουσιαστικά η εγχώρια τεχνολογική υποδομή και να δημιουργηθούν συνθήκες πραγματικής διάχυσης της τεχνολογικής γνώσης.

O Δρ. Μιχάλης Kρητικός είναι ερευνητής του ΕΛΙΑΜΕΠ και επίκουρος καθηγητής σε θέματα Τεχνητής Νοημοσύνης και Ψηφιακής Μετάβασης στη Σχολή Διακυβέρνησης του Ελεύθερου Πανεπιστημίου των Βρυξελλών.