Στο γαλατικό χωριό

Γαλλική η ατμόσφαιρα σήμερα, έπειτα από τρία «Γλωσσίδια» στα οποία θίγονταν ή/και σαρκάζονταν κακώς κείμενα του δημόσιου (με την ευρύτατη δυνατή έννοια του όρου) βίου μας.

Και πρώτα το πασίγνωστο τρίπτυχο του 1789, Liberté, Egalité, Fraternité, ένα από τα ατού του οποίου (με όρους επικοινωνίας, θα λέγαμε ίσως σήμερα) ήταν βέβαια και το ομοιοκατάληκτο των τριών αξιακά φορτισμένων λέξεων. Στην ελληνική απόδοση του τρίπτυχου έχει γίνει προσπάθεια να σωθεί ό,τι είναι δυνατόν από το ομοιοκατάληκτο, εξού και Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα. Ομως, στα ελληνικά η λέξη Αδελφότητα μπορεί να κάνει ρίμα με την Ισότητα, αλλά δεν παραπέμπει σε ό,τι εννοεί η λέξη Fraternité (στα συμφραζόμενα του τρίπτυχου, τουλάχιστον). Παραπέμπει μάλλον σε ομίλους σωματεία, κ.λπ., όπως η Αδελφότητα των [εν Αθήναις] Τηνίων, η Ιερά Αγιοταφική Αδελφότητα, η Αδελφότητα Δημητσανιτών, κ.ο.κ. Ελληνική λέξη αντίστοιχη της Fraternité είναι η Αδελφοσύνη (μεταξύ πολιτών αλλά και λαών). Ή, αν θέλουμε να είμαστε πιο κοντά στη σύγχρονη πολιτική ορολογία, η Αλληλεγγύη. Καλή είναι η ομοιοκαταληξία, ναι, πράγματι, «το χρονίως κοινολεκτούμενο απολανθάνεται», αλλά δεν βλάπτει και να ξέρουμε «τι ήθελε να πει ο ποιητής».

Και μιας και περί Γαλλικής Επανάστασης ο λόγος, σε παλαιότερες μεταφράσεις από τα γαλλικά γίνεται λόγος για την περίοδο της Επανόρθωσης. Η αναφορά είναι προφανώς στη Réstoration, την οποία σχεδόν αυτονόητα αποκαλούμε εδώ και πολλά χρόνια Παλινόρθωση [των Βουρβόνων]. Ισως η παλαιότερη μετάφραση να μην ήταν εντελώς απαλλαγμένη ιδεολογικών προεκτάσεων. Για κάποιους, η περίοδος που είχε προηγηθεί, από το 1789 έως το 1815, ήταν απλώς μια παρένθεση, μια κακή ανάμνηση, μια ιστορική «ανωμαλία», ένα σφάλμα τελικά, το οποίο διορθώθηκε. Επανορθώθηκε, κατά κάποιον τρόπο, εξού και Επανόρθωση.

Και για να φύγουμε από τα ιστορικά και να πάμε και λίγο στα καθημερινά. Το κομοδίνο που όλοι ξέρουμε (από το ιταλικό comodino) είναι υποκοριστικό της κομόντας (γαλλικά: commode). Αυτό είναι μάλλον προφανές. Αυτό που δεν είναι προφανές είναι ότι το ουσιαστικό commode (γαλλικά=το έπιπλο όπου φυλάσσονται κάθε είδους ρούχα) προέρχεται από το επίθετο commode (=βολικός, πρακτικός, κόμοδος). Η commode ως έπιπλο ήρθε να αντικαταστήσει εν πολλοίς το μπαούλο, το σεντούκι, το cassone των Ιταλών. Οφείλει το όνομά της λοιπόν στο ότι ήταν πολύ πιο βολική, πολύ πιο πρακτική απ’ ό,τι ο πρόδρομός της, καθώς είχε συρτάρια. Ετσι, δεν χρειαζόταν πλέον να βγάζεις όλα τα ρούχα για να βρεις αυτό που έψαχνες και που ίσως βρισκόταν κάτω κάτω.

Επιδόρπιο

Ο Ναπολέων Β’, γιος του Ναπολέοντα Βοναπάρτη και της Μαρίας Λουίζας, γεννήθηκε το 1811 και πέθανε το 1832 από φυματίωση. Αν και από γεννησιμιού του έφερε τον βαρύγδουπο τίτλο Βασιλιάς της Ρώμης, και αργότερα Δούκας του Ράιχσταντ, είναι ίσως πιο γνωστός με το προσωνύμιο Ο Αετιδεύς (L’ Aiglon), δηλαδή Ο Γιος του Αετού, το οποίο οφείλει στο φερώνυμο έμμετρο θεατρικό έργο του Εντμόν Ροστάν, γραμμένο το 1900. Τον ρόλο του Αετιδέα στην πρώτη παράσταση του έργου έπαιζε η θρυλική Σάρα Μπερνάρ.