Μια «βιογραφία» {LF}του Γαλλικού Ινστιτούτου

Η ιστορία των ξενόγλωσσων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων στην Ελλάδα μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους είναι ένα μεγάλο ξεχωριστό κεφάλαιο στην εκπαιδευτική ιστορία – αλλά εν πολλοίς άγνωστο. Το κύριο χαρακτηριστικό της τελευταίας ήταν πρώτα ο θρησκευτικός της χαρακτήρας και μετέπειτα ο ξενόγλωσσος. Το δισυπόστατο του χαρακτήρα τους  αποτελούσε πόλο έλξης μιας αναδυόμενης αστικής τάξης που προσπαθούσε να ζήσει ή να μιμηθεί πρότυπα της Δυτικής Ευρώπης, αφού ικανοποιούσε παράλληλα και τη θρησκευτική διάσταση της εκπαίδευσης, αλλά και μια πιο εκσυγχρονιστική που είχε να κάνει κυρίως με τη θέαση της εκπαίδευσης των θηλέων. Τα ξένα εκπαιδευτικά ιδρύματα όλων των βαθμίδων θα χαράξουν μια πολυκύμαντη πορεία από την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση μέχρι και τις αρχαιολογικές αποστολές, αλλά και την περίφημη δήλωση Παπάγου στα μέσα της δεκαετίας του 1930 που θεωρούσε συλλήβδην ότι όλοι οι ξένοι εκπαιδευτικοί οργανισμοί που λειτουργούν στην Ελλάδα διενεργούν κατασκοπική δράση. Αυτή η πορεία μαρτυρά το εύρος, αλλά και τη δυσκολία πρόσληψης και ενσωμάτωσής τους στην ελληνική κοινωνία, η οποία όμως εν τέλει ήταν επιτυχής και με παραγωγικά εκπαιδευτικά αποτελέσματα.

Ετσι από τα προτεσταντικά σχολεία στην πρώτη 50ετία κατά τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, περνάμε στα καθολικά σχολεία γαλλικής προέλευσης, τα οποία συγκροτούν και για έναν περίπου αιώνα μια βαθιά παράδοση γαλλοφωνίας στην Ελλάδα. Τομή σε κάθε περίπτωση σε αυτή την πρώτη 50ετία είναι η ίδρυση της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής το 1846 με την καθοριστική παρέμβαση του τότε πρωθυπουργού Ιωάννη Κωλέττη μετά από μια πρωτοφανή για τα δεδομένα της εποχής χωροταξική ανταλλαγή με τη Μονή των Καπουκίνων Μοναχών στην Πλάκα. Εκτός από τη χωροταξική μετάθεση στο κομμάτι της πόλης που βρισκόταν σε άνοδο, δηλαδή από το δυτικό προς το ανατολικό άκρο της πόλης, η Γαλλική Σχολή Αθηνών γίνεται ένα εμβληματικό τοπόσημο της πόλης και μια βάση συγκρότησης διανοητικής παράδοσης και εμβληματικών ανθρωποδικτύων που την περιβάλλουν.

Το 1915 η Γαλλική Σχολή θα ιδρύσει ένα εκπαιδευτικό παράρτημα που θα συνδεθεί με την οδό Σίνα ( Η Σχολή βρίσκεται στη Διδότου) χαράσσοντας μια αυτόνομη εκπαιδευτική παράδοση και θα συνδεθεί άρρηκτα με τη γαλλοφωνία στην Ελλάδα και όχι μόνο. Την ιστορία αυτού του παραρτήματος,  του Γαλλικού Ινστιτούτου, εξετάζει διεισδυτικά ο ιστορικός και πανεπιστημιακός Νικόλας Μανιτάκης από την ίδρυσή του το 1915 μέχρι το 1961. Τότε αποχωρεί το εμβληματικό δίδυμο των Οκτάβ Μερλιέ – Ροζέ Μιλιέξ, οι οποίοι κατηύθυναν το Ινστιτούτο, συγκρότησαν και διέσωσαν κομμάτι της πολιτισμικής και διανοητικής παράδοσης στην Ελλάδα τόσο σε επίπεδο προσώπων (καράβι «Ματαρόα») όσο και ιδεών.

Η γαλλική παρουσία

Αυτό το κέντρο διδασκόντων της Γαλλικής Γλώσσας, στελεχωμένο από καθηγητές  της δευτεροβάθμιας δημόσιας εκπαίδευσης όπως ήταν αρχικά ο στόχος του, θα πάρει σάρκα και οστά τελικά το 1915, σε μια εποχή όπου η δράση της ξένης κατασκοπευτικής παρουσίας στην Αθήνα έχει πάρει τεράστιες διαστάσεις. Εξάλλου η γαλλική πολιτιστική παρουσία ήταν η πρώτη ξένη που συνδέθηκε τόσο έντονα με την προώθηση πολιτικής ατζέντας στο νεότευκτο ελληνικό κράτος, εκείνης της πολιτικής της στην Ανατολική Μεσόγειο ήδη από τον 19ο αιώνα.

Ο Μανιτάκης καταπιάνεται με το θέμα με μεγάλη επάρκεια, εξαντλώντας γαλλική και ελληνική βιβλιογραφία για το θέμα, εντάσσοντας το Γαλλικό Ινστιτούτο σ’ ένα πλαίσιο ξένων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων που είναι μια ιδιαίτερη κατηγορία, υπογραμμίζοντας το γεγονός ότι το Γαλλικό Ινστιτούτο είναι αυτό που ανοίγει τον δρόμο και για τα υπόλοιπα που θα εμφανιστούν πια στη δεκαετία του 1930.

Η άλλη καινοτομία αυτού του œuvre française (γαλλικού έργου) είναι ότι πήγαζε από τα σπλάγχνα μιας Αρχαιολογικής Σχολής, κάτι που του προσέδιδε μια αυτονομία. Θα είναι η περίοδος μετά τον πόλεμο που το Ινστιτούτο θα συνδεθεί με πανεπιστημιακό ίδρυμα ώστε να μπορέσει και να πιστοποιήσει τα πτυχία γαλλομάθειας.

Η έρευνα του Μανιτάκη πλήρης, με συνεπή χρονική ακολουθία δεν ανιχνεύει μόνο την ιστορία ενός ξένου εκπαιδευτικού θεσμού, αλλά ερευνά τους μαθητές, την κοινωνική και οικονομική προέλευσή τους,  το πρόγραμμα μαθημάτων και τις ανάγκες που κάλυψε αυτός ο  θεσμός από την πρώτη στιγμή ίδρυσής του. Ενα βιβλίο που έρχεται να προστεθεί σε μια πιο ακαδημαϊκή και πιο επιστημονική προσέγγιση των ξένων εκπαιδευτικών θεσμών και ειδικά των γαλλικών τα τελευταία χρόνια αποσπώντας την ανίχνευσή τους από τους αστικούς μύθους ή τις φήμες και εντάσσοντάς τους οργανικά στο αφήγημα της ιστορίας της εκπαίδευσης όπως αυτή συγκροτείται μετά την ίδρυση του ελληνικού κράτους.

{1BSYG}Νικόλας Μανιτάκης{1BSYG}{CR}{2BTIT}Το Γαλλικό Ινστιτούτο {LF}Αθηνών (1915 – 1961){2BTIT}{CR}{3BEKD}Εκδ. Ασίνη, σ.636{3BEKD}{CR}{4BTIM}Τιμή 24,90 ευρ{4BTIM}ώ