Οπλο ενηλικίωσης και επίδειξης «ανδρισμού»

Η συμμετοχή ανηλίκων σε εγκληματικές ενέργειες με τη χρήση αιχμηρών αντικειμένων είναι ένα ακόμα ανησυχητικό στοιχείο που προκύπτει από την ενδελεχή ανάλυση των δεδομένων της Γενικής Αστυνομικής Διεύθυνσης Αττικής. Ειδικότερα, από τις 61 ομάδες δραστών (μεμονωμένοι ή σε συμμορίες), στις 23 συμμετέχουν ανήλικοι – είτε ως αποκλειστικοί δράστες, είτε ως συνεργοί.

Για τη χρήση μαχαιριών στο πλαίσιο «συμμοριών ανηλίκων» ο Στράτος Μαυροειδάκος, γενικός γραμματέας του Σωματείου Ειδικών Φρουρών της ΕΛ.ΑΣ., τονίζει: «Οι συνάδελφοί μου της ομάδας ΔΙΑΣ κατάσχουν σε καθημερινή βάση αιχμηρά αντικείμενα στο πλαίσιο ελέγχων ανηλίκων μετά από συμπλοκές, ενώ συχνά τα βρίσκουν και πεταμένα στο σημείο, καθώς οι νεαροί τα απορρίπτουν». Αλλωστε, τα μαχαίρια παίζουν βασικό ρόλο στη δομή των «άγουρων» συμμοριών. «Για να γίνει κάποιος αρχηγός ή να έχει ηγετικό ρόλο, πρέπει πρώτα να έχει μαχαιρώσει κάποιον αντίπαλο», συνεχίζει ο Στράτος Μαυροειδάκος.

Νεανική παραβατικότητα

«Το μαχαίρι, πέραν του γεγονότος ότι το βρίσκει κάποιος εύκολα, αποτελεί και το “όπλο της ενηλικίωσης”», εξηγεί ο Γιάννης Πανούσης, καθηγητής Εγκληματολογίας στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρώην αναπληρωτής υπουργός Εσωτερικών, αρμόδιος για θέματα Προστασίας του Πολίτη. «Αντίθετα, το περίστροφο είναι δυσεύρετο για έναν νεαρό χωρίς διασυνδέσεις και στην πραγματικότητα συμβολίζει το πέρασμα στην εγκληματική δραστηριότητα γιατί η χρήση του παύει να είναι παιχνίδι μικροεξουσίας. Με το μαχαίρι -παλαιότερα με τον σουγιά – διαμορφώνεται η ψυχολογία του εν γενέσει κι εξελίξει “ανδρισμού”», συμπληρώνει και διευκρινίζει πως «με το μαχαίρι στην τσέπη ο νεαρός αισθάνεται ασφαλής ως προς ενδεχόμενες επιθέσεις στον δρόμο από άλλες ομάδες, αλλά και υπερηφάνεια/μαγκιά, αφού μπορεί να το επιδεικνύει ως τσαμπουκά ή ακόμα και για να κάνει φιγούρα στα κορίτσια».

«Αν και δεν διαθέτουμε αντιπροσωπευτική εικόνα για τον αριθμό των ανηλίκων που εμπλέκονται στη χώρα μας σε εγκλήματα με χρήση μαχαιριών, η διεθνής βιβλιογραφία εξηγεί τη συμμετοχή των εφήβων κυρίως ως μια μορφή επιβεβαίωσης ενός κακώς νοούμενου “ανδρισμού” που αναπαράγεται μέσα από τη μετάδοση αντίστοιχων προτύπων. Τέτοια εγκλήματα είναι κυρίως οι σωματικές βλάβες, ο βιασμός και η ληστεία», υπογραμμίζει από την πλευρά της η καθηγήτρια Εγκληματολογίας και διευθύντρια του Εργαστηρίου Αστεακής Εγκληματολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου, Χριστίνα Ζαραφωνίτου.

Ούτε η νεανική παραβατικότητα αποτελεί, βέβαια, ένα καινούργιο φαινόμενο, αλλά τα τελευταία χρόνια παρατηρείται κλιμάκωση στο είδος της. «Η νεανική παραβατικότητα (13-17 ετών) κυμαινόταν στο 7% το 2000 και έπεσε στο 4,5% το 2020, αλλά στα επιμέρους σκληρά εγκλήματα, τα οποία χαρακτηρίζονται και ως εγκλήματα βίας, ο δείκτης της εγκληματικότητας παρουσιάζεται αυξημένος», υπογραμμίζει η Αγγελική Καρδαρά, τακτική επιστημονική συνεργάτιδα του Κέντρου Μελέτης του Εγκλήματος και συγγραφέας του βιβλίου «Νέοι παγιδευμένοι στα παιχνίδια της βίας: Εγκλήματα με δράστες και θύματα νέους». «Συγκεκριμένα, το 2020 καταγράφηκαν 16 ανθρωποκτονίες με πρόθεση έναντι επτά το 2000, 32 βιασμοί έναντι έξι, 486 ληστείες έναντι 62, 440 περιπτώσεις ναρκωτικών έναντι 330», εξηγεί.

Πάντως, παρά τις αυξημένες αναφορές για τη συμμετοχή ανηλίκων στο σκληρό έγκλημα, το φαινόμενο παραμένει υποκαταγεγραμμένο. «Οι συμπλοκές μεταξύ ανηλίκων είναι πολύ περισσότερες από αυτές που καταγράφονται στα στατιστικά που δημοσιεύει η Αστυνομία. Ως και εννέα στις 10 περιπτώσεις δεν καταγγέλλονται καν», επισημαίνει ο γενικός γραμματέας του Σωματείου Ειδικών Φρουρών της ΕΛ.ΑΣ. Στράτος Μαυροειδάκος.

Οι αιτίες πίσω από την αύξηση της συμμετοχής ανηλίκων στο λεγόμενο σκληρό έγκλημα ποικίλουν. Το ζήτημα είναι πολυπαραγοντικό, καταλήγει η Αγγελική Καρδαρά: «Η εξελικτική πορεία του φαινομένου της νεανικής παραβατικότητας σχετίζεται με σοβαρότατα κοινωνικά ζητήματα (δυσλειτουργίες στο οικογενειακό περιβάλλον, κακή σχέση με σχολείο, χρήση ουσιών, έλλειψη στόχων) που πρέπει να αντιμετωπιστούν μέσω της επέκτασης της κοινωνικής μέριμνας και πρόνοιας, της υποστήριξης σε πολλαπλά επίπεδα των οικογενειών, της ενίσχυσης του ρόλου του σχολείου, της ανάκτησης της εμπιστοσύνης των νέων σε πρόσωπα-θεσμούς και αναμφίβολα της απόκτησης στόχων και προοπτικής για το μέλλον».

Αύξηση στα εγκλήματα με χρήση μαχαιριού σε Βρετανία, Γαλλία

Η αύξηση που παρατηρείται στα εγκλήματα με χρήση μαχαιριού τα τελευταία χρόνια δεν είναι ελληνικό φαινόμενο. Στο Ηνωμένο Βασίλειο έχει προχωρήσει σε βάθος η έρευνά του, με τη στατιστική αρχή της χώρας και την Αστυνομία να προχωρούν σε ενδελεχή καταγραφή. Τα εγκλήματα με μαχαίρι βρέθηκαν στο απόγειό τους το 2019, αγγίζοντας τα 52.000 σε Αγγλία και Ουαλία, με την εξαίρεση της ευρύτερης περιοχής του Μάντσεστερ. Το 2021, ο συνολικός αριθμός των περιστατικών υπολογίστηκε λίγο πάνω από 45.000.

Στο Λονδίνο

Το Λονδίνο βρίσκεται, αναμενόμενα, στην κορυφή του καταλόγου των πόλεων με τις περισσότερες καταγραφές εγκλημάτων με μαχαίρι. Συγκεκριμένα, από τον Οκτώβριο του 2021 μέχρι και τον Ιούνιο του 2022, η Μητροπολιτική Αστυνομία κατέγραψε περισσότερα από 11.000 εγκλήματα με χρήση μαχαιριού, αριθμός που αντιστοιχεί σε 40 περιστατικά ημερησίως. Από τις 679 ανθρωποκτονίες που διερεύνησαν οι Αρχές κατά την ίδια περίοδο σε Αγγλία και Ουαλία, οι 258 (38%) οφείλονταν στη χρήση μαχαιριού.

Η συζήτηση για τα εγκλήματα με τη χρήση μαχαιριού έχει αναζωπυρωθεί και στη Γαλλία με αφορμή πρόσφατα περιστατικά, όπως μια τριπλή ανθρωποκτονία που έλαβε χώρα στην πόλη Ανζέ τον περασμένο Ιούλιο. Η γερουσιάστρια των Ρεπουμπλικανών Βαλερί Μπουαγιέ δήλωσε τότε ότι στη Γαλλία λαμβάνουν χώρα «120 επιθέσεις με μαχαίρι ημερησίως». Ωστόσο, ο αριθμός αυτός προέκυψε από μια έρευνα που διεξήχθη κατά το διάστημα 2015-2017 και δεν έδινε απόλυτους αριθμούς, αλλά ποσοστά, προκαλώντας αντιδράσεις και ερωτήματα σχετικά με τον πραγματικό αριθμό τους.