Δυσαρέσκεια, μεταμέλειες και παιχνίδια εντυπώσεων

Αν το Brexit ήταν τρένο, θα ήταν σίγουρα το Eurostar, το οποίο συνδέει το Λονδίνο με τις Βρυξέλλες, το Παρίσι και το Αμστερνταμ, διατρέχοντας καθημερινά τη σήραγγα της Μάγχης. Η είδηση αυτής της εβδομάδας ότι οι συρμοί της υπερταχείας ταξιδεύουν μισοάδειοι (οι κενές θέσεις υπερβαίνουν το 30%), εξαιτίας καθυστερήσεων οι οποίες σχετίζονται με τους ελέγχους που έφερε το Brexit, συνέπεσε με τη δημοσίευση δημοσκοπήσεων που καταδεικνύουν ότι οι Βρετανοί έχουν αλλάξει γνώμη για την έξοδο της χώρας τους από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Το ποσοστό όσων πιστεύουν ότι το Brexit ήταν «καλό» είναι αντίστοιχο εκείνου των βαγονιών του τρένου που αναχωρούν άδεια από τον σταθμό Σεντ Πάνκρας: 32%.

Την προσεχή Τρίτη συμπληρώνονται τρία χρόνια από την ημέρα που η Βρετανία εγκατέλειψε τυπικά την ευρωπαϊκή οικογένεια (η ουσιαστική αποχώρηση συντελέστηκε έντεκα μήνες αργότερα, με τη λήξη της λεγόμενης μεταβατικής περιόδου). Επειτα από 47 χρόνια έγγαμου βίου, το διαζύγιο – που αποφασίστηκε στο βαθιά διχαστικό δημοψήφισμα του 2016 – συνοδεύτηκε από τις ιαχές συγγενών του γαμπρού (δηλαδή των αρχι-Brexiteers) περί «ανάκτησης της ελευθερίας του». Μήπως όμως ο πρώην σύζυγος έχει αρχίσει να κάνει δεύτερες σκέψεις; Σε όλες τις δημοσκοπήσεις αποτυπώνεται ότι οι περισσότεροι κάτοικοι της Γηραιάς Αλβιώνος (57% σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα) θεωρούν ότι η έξοδος από την ΕΕ ήταν λάθος. Το 65%, μάλιστα, δηλώνει ότι πρέπει να διεξαχθεί νέο δημοψήφισμα. Ορισμένα μέσα ενημέρωσης έσπευσαν να βαφτίσουν την τάση αυτή «Regrexit» (ή «Bregret»), επιχειρώντας να περικλείσουν σε έναν όρο τα συναισθήματα του μάλλον «μεταμελημένου συζύγου». Είναι προφανές ότι οι Βρετανοί δεν είναι ευχαριστημένοι με το Brexit, κατά κύριο λόγο εξαιτίας των μείζονων οικονομικών και γραφειοκρατικών προβλημάτων που αυτό προκάλεσε, έχοντας, παράλληλα, διαπιστώσει ότι τα παχιά λόγια των Brexiteers περί μιας ισχυρής, διεθνούς και σε διαρκή άνθηση Βρετανίας δεν μετουσιώνονται – τουλάχιστον για την ώρα – σε πράξη. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι η πλειοψηφία όσων έριξαν «Leave» στην κάλπη έχουν μετανιώσει για την απόφασή τους. Αρκετοί ερωτώμενοι στις δημοσκοπήσεις είναι άνθρωποι που το 2016 είτε δεν είχαν δικαίωμα ψήφου είτε δεν είχαν πάει να ψηφίσουν. Το κλίμα δυσαρέσκειας, όμως, είναι υπαρκτό και οφείλεται, εν πολλοίς, στην παντελή έλλειψη σχεδίου για τη μετά Brexit εποχή. «Σε καμία εκδοχή του, από την πρώτη στιγμή που αναδείχθηκε σε πιθανό πολιτικό προορισμό για τη χώρα – πολύ πριν από την προκήρυξη του δημοψηφίσματος – έως σήμερα, το σχέδιο για το Brexit δεν ευθυγραμμίστηκε με την ανάγκη για πολιτικό ορθολογισμό» εξηγεί στα «ΝΕΑ» ο καθηγητής Δημήτρης Γιαννουλόπουλος, διευθυντής της Νομικής Σχολής στο Πανεπιστήμιο Goldsmiths του Λονδίνου. «Στην ουσία, δεν υπήρξε ποτέ σχέδιο για το πώς ακριβώς θα μπορούσε να υπερκεραστεί η πληθώρα εμποδίων που θα ανέκυπταν σε όλα τα επίπεδα: από το εμπόριο και την οικονομία έως το δίκαιο, την κοινωνία και τον πολιτισμό. Οι αέναες διαπραγματεύσεις για το πρωτόκολλο της Βόρειας Ιρλανδίας, η γραφειοκρατία και το υψηλό οικονομικό κόστος που έχουν πλήξει τις εισαγωγές και τις εξαγωγές, η συντριπτική μείωση του αριθμού των φοιτητών από την ΕΕ και η εξαιρετικά δύσκολη, πλέον, πρόσβαση σε διευρωπαϊκά ερευνητικά προγράμματα και προγράμματα τύπου «Εράσμους» αποδεικνύουν του λόγου το αληθές» τονίζει ο Γιαννουλόπουλος, ο οποίος διευθύνει την ακαδημαϊκή δεξαμενή σκέψης Britain in Europe.

Το 77% των βρετανικών επιχειρήσεων που συναλλάσσονται με χώρες της ΕΕ υποστηρίζουν ότι το Brexit – και η συνακόλουθη εμπορική συμφωνία μεταξύ Λονδίνου και Βρυξελλών – έχει βλάψει τη δραστηριότητά τους: επέφερε γραφειοκρατικές διατυπώσεις, χρονοβόρους ελέγχους και υψηλότερα κόστη. Στην παρούσα φάση, το εκρηκτικό κοκτέιλ της πανδημίας, του πολέμου στην Ουκρανία και της ενεργειακής κρίσης καθιστά δύσκολη την αποτίμηση του οικονομικού αντικτύπου του Brexit. Ωστόσο, οι περισσότεροι οικονομολόγοι ομονοούν ότι η έξοδος έκανε τα πράγματα χειρότερα: το Ηνωμένο Βασίλειο είναι η μόνη μεγάλη χώρα της Δύσης με ΑΕΠ κάτω από τα προ πανδημίας επίπεδα, οι εξαγωγές προβλέπεται ότι θα μειωθούν από 739 δισ. στερλίνες πέρυσι σε 707 δισεκατομμύρια του χρόνου, ενώ κλάδοι όπως η εστίαση και η φιλοξενία αντιμετωπίζουν ελλείψεις εργατικού δυναμικού, καθώς οι εν λόγω θέσεις καλύπτονταν σε μεγάλο βαθμό από Ευρωπαίους.

«Αντί για λελογισμένες προσπάθειες να αντιμετωπιστούν οι προκλήσεις αυτές, η κυβέρνηση εξακολουθεί να αρέσκεται σε παιχνίδια εντυπώσεων. Δεν μπορεί να υπάρξει πιο ξεκάθαρη απόδειξη από το νομοσχέδιο που πέρασε το κοινοβούλιο, σε πρώτη φάση, την περασμένη εβδομάδα, το οποίο αποσκοπεί να καταργήσει το σύνολο των ευρωπαϊκών νομοθετημάτων των οποίων η διατήρηση, νωρίτερα στη διαδικασία του Brexit, είχε κριθεί εκ των ων ουκ άνευ για την ομαλή λειτουργία της χώρας σε κρίσιμους τομείς, όπως το εργατικό δίκαιο ή το περιβάλλον. Πέρα, δηλαδή, από τα εντονότατα προβλήματα που ήδη αντιμετωπίζει η χώρα ως απότοκα του Brexit, κινδυνεύει πλέον να βρεθεί σε ένα πρακτικά άκρως επικίνδυνο νομικό κενό» παρατηρεί ο καθηγητής Γιαννουλόπουλος.

Αν, όμως, αναρωτιέστε εάν όλα αυτά φέρνουν κοντά την επανένταξη στην ΕΕ, η απάντηση είναι κατηγορηματικά όχι. Τουλάχιστον όχι ακόμη. Το ενδεχόμενο δεύτερου δημοψηφίσματος απορρίπτεται τόσο από τους Τόρις όσο και από τους Εργατικούς του Κιρ Στάρμερ (έως πριν από τρία χρόνια ένθερμου υποστηρικτή του Rejoin), ενώ το Brexit – παρά τη δυσαρέσκεια πολιτών και (κυρίως) επιχειρηματιών – δεν αποτελεί πλέον προτεραιότητα: σε έρευνα της Ipsos τον περασμένο μήνα μόνο το 10% το χαρακτήρισε «το πιο σημαντικό ζήτημα που αντιμετωπίζει η χώρα», σε σύγκριση με 66% το 2019.