«Ελύτης, “Αθλιοι” Ουγκώ, “Αδελφοί Καραμάζοφ”»

Η τελευταία φορά που συγκινήθηκα με μια ολοκληρωμένη αφήγηση ήταν…

Με άγγιξε πολύ η «Αναφορά στον Γκρέκο» του Νίκου Καζαντζάκη. Θαύμασα το πάθος και τη λαχτάρα για ζωή, την αγωνία και τη μεγάλη επιθυμία να αγγίξει την αλήθεια της ύπαρξης, την αναμέτρηση με τον Θεό. Εκτίμησα τη γενναιότητα να ονομάζει τη δυσκολία και την απογοήτευση, αλλά και την αληθινή αγαλλίαση όταν ένιωθε ευγνωμοσύνη για την ίδια την ανθρώπινη υπόσταση.

Αν μπορούσα να γράφω μετά μουσικής θα επέλεγα…

Αγαπώ την ποιοτική μουσική χωρίς λόγια, γιατί μου ελευθερώνει τη σκέψη και το συναίσθημα και συμβάλλει στη δημιουργία του μεταβατικού χώρου – του χώρου που βρίσκεται ανάμεσα στη φαντασία και στην πραγματικότητα για την καλύτερη κατανόηση της πραγματικότητας -, στον χώρο δηλαδή που ανήκει και η λογοτεχνία. Θα μπορούσε να είναι κλασική μουσική, θα μπορούσε να είναι τζαζ, θα μπορούσε να είναι Χατζιδάκις. Ομως αγαπώ και τη μουσική  που παράγει η ίδια η ζωή: παιδικές φωνές που παίζουν με ένταση και ενθουσιασμό, τον ήχο της βροχής, τα βιαστικά βήματα στο πεζοδρόμιο…

Το πιο οδυνηρό στη διαδικασία της συγγραφής…

Οταν καταλαγιάσει η αρχική λαχτάρα της έμπνευσης που ενθουσιάζει και δημιουργεί υψηλές προσδοκίες και αρχίζει η υλοποίηση, η πάλη με τις λέξεις, η αγωνία να αποτυπωθεί στο χαρτί το δυνατό βίωμα και το δυνατό συναίσθημα. Βασανιστικό… και λυτρωτικό όταν τελικά επιτευχθεί.

Τρία βιβλία που θα πρότεινα οπωσδήποτε για μια βιβλιοθήκη Λυκείου θα ήταν…

Θα ξεκινούσα με την ποίηση του Ελύτη γιατί πιστεύω ότι οι μαθητές του Λυκείου θα είναι καλό να εξοικειωθούν με την ποίηση και να δώσουν στη ζωή τους όραμα και χρώμα, δυνατότητα να ονειρεύονται ότι η ζωή δεν είναι μόνο γκρίζα καθημερινότητα. Ο Ελύτης καταφάσκει τη φωτεινή πλευρά της ζωής, υμνεί την Ελλάδα, υποστηρίζει τη μοναδική δύναμη του έρωτα.

Θα συνέχιζα με τους «Αθλίους» του Ουγκώ, καθώς θεωρώ ότι με έναν μοναδικό τρόπο περιγράφουν τη ζωή, τις ανθρώπινες σχέσεις και τις ανθρώπινες ιστορίες όπως ξετυλίγονται μέσα στις ιστορικές συνθήκες, υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα σε καλούς και κακούς ανθρώπους.

Και βέβαια δεν θα μπορούσε να απουσιάζει ο ανατόμος της ψυχής Ντοστογιέφσκι και το αριστούργημα «Αδελφοί Καραμάζοφ».

Η κριτική που αποδέχομαι αφορά…

Θεωρώ πολύτιμη την κριτική που αμφισβητεί για να κατανοήσει, που διαφωνεί αλλά επεξεργάζεται. Πρόκειται για την κριτική που ευνοεί τη συνάντηση του συγγραφέα και του αναγνώστη και εμπλουτίζει και τους δύο, που καλεί σε διάλογο, ευνοεί τη συνεχή εξέλιξη.

Η αυτοκριτική ξεκινάει από…

H αυτοκριτική ξεκινάει από την πρώτη στιγμή, καθώς αναμετριέμαι με τις λέξεις και τα πρόσωπα της ιστορίας μου. Η αυτοκριτική συνδέεται με κάθε αποτυχία, καθώς είναι ο μόνος τρόπος για προσωπική βελτίωση και εξέλιξη. Η αυτοκριτική αντιστοιχεί σε κάθε επιτυχία καθώς πρέπει να σταθεροποιηθεί το καλό αποτέλεσμα και να δημιουργηθεί καινούργιο όραμα και καινούργιο άνοιγμα.

Η αρχή ενός κλασικού βιβλίου που ζηλεύω είναι…

Την εισαγωγή από το ημερολόγιο του Μάρκου Αυρήλιου. Εκείνος, ένας φιλόσοφος αυτοκράτορας, σε ένα αντίσκηνο εκστρατείας, έγραφε – όπως ο ίδιος αναφέρει –  για να δώσει κουράγιο στον εαυτό του και για να δώσει νόημα σε έναν χωρίς νόημα πόλεμο. Θεωρώ ότι ξεκινάει με ιδιαίτερη  έμπνευση: θυμάται, νοσταλγεί τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής του και αποδίδει με έναν μοναδικό τρόπο ό,τι καλύτερο αποκόμισε στη σχέση μαζί τους, τα πολύτιμα που του πρόσφερε ή του δίδαξε ο καθένας.

Οταν ακούω για την «κρίση της λογοτεχνίας» ή τη «λογοτεχνία της κρίσης» σκέφτομαι ότι…

Η λέξη κρίση εμπεριέχει ταυτόχρονα την έννοια του κινδύνου, αλλά και την έννοια της ευκαιρίας.

Στην εποχή της ταχύτητας που ζούμε, όλα απαιτούν να εξελίσσονται γρήγορα. Αντιθέτως το βιβλίο απαιτεί αλλά και συγχρόνως προσφέρει διαφορετικούς ρυθμούς. Αρα σου χαρίζει την πολύτιμη αίσθηση να βρεθείς έξω από τον χρόνο. Αντιστοιχεί στην απάντηση που έδωσε ο μικρός πρίγκιπας του Εξιπερί όταν τον ρώτησαν τι θα κάνει με τον χρόνο που θα εξοικονομήσει με τα χάπια για τη δίψα: «Θα πάω σιγά σιγά σε μια πηγή με δροσερό νερό».

Είναι αλήθεια ότι οι άνθρωποι διαβάζουν λιγότερο λογοτεχνία από παλιά. Ομως είναι επίσης αλήθεια ότι το καλό εκτιμάται και επιθυμούν κάτι να τους αγγίξει και να τους προβληματίσει.

Ενα δυνατό σημείο της λογοτεχνίας είναι ότι περιγράφει την εκάστοτε εποχή και επομένως τη διασώζει.