Eduard van Beinum: Οι πλήρεις ηχογραφήσεις στην Decca και τη Philips, 43 CD

Ενας μαέστρος που έφυγε νωρίς, αλλά που το σημάδι του δεν έσβησε ποτέ: ο Ολλανδός Eduard van Beinum «επιστρέφει» με μία έκδοση των απάντων του στην Decca και τη Philips, κάτι που σημαίνει τα εξής τρία σημαντικά: Πρώτον, ότι εδώ περιλαμβάνεται το σύνολο σχεδόν της δισκογραφίας που άφησε πίσω του. Δεύτερον, ότι η ορχήστρα του είναι, ως επί το πλείστον, εκτός από ορισμένες (επίσης εξαιρετικές) ηχογραφήσεις ιδίως στο Λονδίνο, η θρυλική Κονσερτγκεμπάου του Αμστερνταμ σε μία από τις (όχι σπάνιες βέβαια για αυτήν) περιόδους μεγάλης ακμής της. Και, τρίτον, ότι οτιδήποτε περιέχεται σε αυτή την έκδοση που ενώνει για πρώτη φορά όλη αυτή τη δισκογραφία σε μία ενότητα, ανήκει στην πρώτη γραμμή της ιστορίας της δισκογραφίας: πρόκειται για κάτι που έπρεπε να έχει υπάρξει εδώ και πολύ καιρό, αλλά, τουλάχιστον, ήρθε επιτέλους η στιγμή του.

Πραγματικά μπροστά από την εποχή του, ο van Beinum δεν θα μπορούσε να είναι πιο «αντίθετος» μαέστρος από τον Μένγκελμπεργκ, τον «δικτάτορα» της Κονσερτγκεμπάου ως δεύτερος του οποίου υπηρέτησε μέχρι το 1945, οπότε και εκείνος «εξαφανίστηκε» στην Ελβετία για να γλιτώσει, καθώς υπήρξε φανατικός ναζιστής σε μία χώρα που υπέφερε από τη γερμανική κατοχή. Μέγας ρομαντικός μαέστρος ο Μένγκελμπεργκ, αποτελεί ένα είδος μυστηρίου πώς ταίριαξε με έναν πρωταθλητή της «νέας αντικειμενικότητας» σαν τον van Beinum, ο οποίος και ανέλαβε αμέσως μετά την Ορχήστρα, περνώντας τη σε μία νέα εποχή. Ομως αυτή δεν κράτησε όσο θα μπορούσε να ελπίζει κανείς, καθώς στα τέλη της δεκαετίας του ’50 έφυγε από τη ζωή την ώρα της πρόβας σε ένα από τα πιο αγαπημένα του έργα, στο οποίο άφησε πίσω του όχι μία, αλλά τέσσερις ηχογραφήσεις: την Πρώτη Συμφωνία του Μπραμς: το έργο που ίσως είχε διευθύνει και ηχογραφήσει περισσότερο από κάθε άλλο. Δεν ήταν όμως μόνον η Πρώτη Συμφωνία: ολόκληρος ο κύκλος Μπραμς του van Beinum είναι υποδειγματικός και πρωτοπόρος, εξαιρετικά καλά ηχογραφημένος και ασφαλώς συνιστά σημείο αναφοράς στη δισκογραφία.

Παρ’ όλα αυτά, ο van Beinum πρέπει μάλλον να συνδεθεί ακόμα περισσότερο με τον συνθέτη που ο Μπραμς αντιπαθούσε περισσότερο από κάθε άλλον: τον Μπρούκνερ, οι ερμηνείες του στις τελευταίες συμφωνίες του οποίου αποτελούν σφραγίδες για τα κολοσσιαία αυτά έργα – και ευτυχώς η Philips πρόλαβε να εντάξει κάποιες στον κατάλογό της ξεκινώντας αντίστροφα, από τις τελευταίες.

Πέραν των παραπάνω, ο Μάλερ, αλλά και ο Χάιντν, ο Μότσαρτ και ο Μπαχ βρίσκονται ανάμεσα στους κύριους συνθέτες που απαρτίζουν το ρεπερτόριό του. Κοινός παρονομαστής των ερμηνειών του σε όλους αυτούς, είναι η αφοσίωσή του στο μουσικό κείμενο και η αποχή από κάθε είδους ερμηνευτική ακρότητα που ήταν τόσο συνηθισμένη στον μεταρομαντικό μουσικό κόσμο. Ο ήχος και οι ευελιξίες της Ορχήστρας του είναι συναρπαστικές, όμως, δεν είναι το κέντρο του κόσμου, όπως δεν είναι και ο ίδιος: η μουσική είναι. Οπως άλλωστε συμβαίνει με όλους τους πραγματικά μεγάλους. Ο θάνατος του van Beinum στα 59 του χρόνια στέρησε τον κόσμο της μουσικής από έναν αρχιμουσικό που είχε ακόμα πάρα πολλά να προσφέρει, όπως άλλωστε συνέβη και με άλλους ομότεχνούς του – ίσως το πιο παραπλήσιο αντίστοιχο είναι εκείνο του εξίσου σπουδαίου, μοναδικού Γερμανού Joseph Keilberth. Που, και αυτός, έφυγε από τη ζωή πάνω στο πόντιουμ. Δύο μαέστροι που έφυγαν νωρίς, αλλάζοντας την τροχιά της ερμηνευτικής της εποχής τους.