Ο Παρθενώνας και τα ανάκτορα του Μπάκιγχαμ

Σε πρόσφατο άρθρο του στο βρετανικό περιοδικό «Spectator», ο Γάλλος ιστορικός Ζαρίρ Μασάνι δεν εναντιώνεται μόνο στην «ιδέα ακόμη και του δανεισμού των μαρμάρων [του Παρθενώνα] στην Ελλάδα», αλλά προχωρά και στη διαμφισβήτηση της αρχαίας Ελληνικής κληρονομίας υπό το πρίσμα της ασυνέχειας της ιστορίας του Ελληνικού κόσμου. Οπως χαρακτηριστικά τονίζει «δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι ο πληθυσμός της σύγχρονης Ελλάδας δικαιούται μετά από δυόμισι χιλιετίες να ισχυρίζεται ότι κατάγεται είτε από τους σκλάβους που έχτισαν τον Παρθενώνα είτε από τους Αθηναίους ηγεμόνες που ανέθεσαν την κατασκευή του. Οι πληθυσμοί έχουν μεταναστεύσει, αναμειχθεί και αλλοιωθεί σε ολόκληρο τον κόσμο εδώ και χιλιετίες, έτσι λίγοι από εμάς μπορούν να διεκδικήσουν δικαιώματα με βάση τη γεωγραφική ή την εθνική συνέχεια από την αρχαιότητα».

Η ανωτέρω φαλκίδευση του Ελληνικού ιστορικού παρελθόντος δεν μπορεί παρά να μας οδηγεί στο διαχρονικό ερώτημα του Χρήστου Γιανναρά: «Γιατί ο Παρθενώνας είναι σημαντικότερος από τον Πύργο του Αϊφελ και η Αγια-Σοφιά σημαντικότερη από τη γέφυρα του Μπρούκλιν;».

Ασφαλώς γιατί ο Παρθενώνας ενσαρκώνει το ύψιστο επίπεδο πολιτικής ανάπτυξης της Αθηναϊκής δημοκρατίας ως τρόπο  βίου/πολιτισμού της καθολικής ελευθερίας, της εταιρικής οικονομίας και της κοινωνίας της σχόλης. Ενώ η Αγια-Σοφιά είναι το σύμβολο της Βυζαντινής οικουμένης «”πάντρεμα” Ρώμης – Αθήνας, εκκλησίας του δήμου και λατινικής ευταξίας (ordo rerum), Ηράκλειτου – Αριστοτέλη και “εκκλησιάζουσας βασιλείας”».

Ως εκ τούτου  η όποια κενολογία-παραποίηση του ιστορικού παρελθόντος εδράζεται στην αμάθεια της Ελληνικής εθνικής ιστορίας και στην κυριαρχία, ως επίσημης ιδεολογίας εξιστόρησης του τρόπου οργάνωσης-λειτουργίας αλλά και των θεμελιωδών παραμέτρων του Ελληνικού κράτους, του Κοραϊσμού. Σύμφωνα με τη θεωρία της «μετακένωσης» του Αδαμάντιου Κοραή, το πολιτισμικό υπόβαθρο της Αρχαίας Ελλάδας μεταλαμπαδεύτηκε στη Δύση εκπολιτίζοντάς την και δημιουργώντας το πνευματικό ρεύμα του Διαφωτισμού. Αντίστροφα κατά την υστεροβυζαντινή περίοδο και την περίοδο της Οθωμανοκρατίας  «οἱ Ἕλληνες ἔχασαν τὸν πολιτισμό τους στὴν ἱστορική τους πορεία, μετατρεπόμενοι σε Γραικοί». Συνεπαγόμενα η μετάγγιση τη δυτικής παιδείας στο Ελληνικό κράτος αποτελεί την ικανή και αναγκαία συνθήκη, κατά τον Κοραή, «γιὰ νὰ μπορέσουν οἱ Ἕλληνες νὰ ξαναγίνουν Ἕλληνες καὶ νὰ προοδεύσουν».  Με διαφορετική διατύπωση «οἱ Ἕλληνες, ποὺ δὲν εἶναι ἀκόμα Ἕλληνες, γίνονται Ἕλληνες στὸ ποσοστὸ ποὺ ἀντιγράφουν μὲ πληρότητα τοὺς Γερμανοὺς ἢ τοὺς Γάλλους».

Υπό αυτό το πρίσμα ο Κοραϊσμός συντελεί στην αποδόμηση των συστατικών παραμέτρων του Ελληνισμού (που από την περίοδο των κρητομηκυναϊκών χρόνων έως τον ενταφιασμό του οράματος της Μεγάλης Ιδέας στα παράλια της Ιωνίας το 1922, συγκροτείται σε ανθρωποκεντρική βάση με γνώμονα την καθολική ελευθερία που απολαμβάνει μέσα από την οργάνωση του πολιτικού του βίου σε πόλεις και κοινά), οδηγώντας στη δημιουργία ενός μικρού κράτους, πλήρους εξαρτημένου και καθολικά υποταγμένου στον νεωτερικό κανόνα. Οι έννοιες  γλώσσα,  θρησκεία,  εθνική ταυτότητα, πατρίδα, παιδεία, ιστορία, εμβαπτίζονται από την κοραϊκή μετακένωση, ανακτώντας τη χαμένη τους ταυτότητα ἀπὸ τὰ «πεφωτισμένα καὶ λελαμπρυσμένα τῆς Ἑσπερίας ἔθνη». Μὲ δυὸ λόγια, οἱ Ἕλληνες, ποὺ δὲν εἶναι ἀκόμα Ἕλληνες, γίνονται Ἕλληνες στὸ ποσοστὸ ποὺ ἀντιγράφουν μὲ πληρότητα τοὺς Γερμανοὺς ἢ τοὺς Γάλλους.

Συνεπακόλουθα η κατάλυση κάθε στοιχείου της ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού οδηγεί αναπόδραστα στο ερώτημα εάν και σε ποιο βαθμό η σημερινή Ελλάδα αποτελεί περίπτωση φθίνοντος έθνους, απόρροια της απουσίας ύπαρξης ή γέννησης  ενός οικουμενικού οράματος για τη θέση και τον ρόλο του Ελληνικού κράτους στον κόσμο.

Ο Διονύσης Τσιριγώτης είναι επίκουρος καθηγητής Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Διεθνών Σχέσεων και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών.