Οι απούσες μας

«Η Λετισιά είχε στη διάθεσή της ό,τι πιο εξεζητημένο υπήρχε: είχε τεθεί, με δικαστική απόφαση, υπό καθεστώς προστασίας, διέθετε λοιπόν ένα “τηλέφωνο υψηλού κινδύνου” (…) Ο σύζυγός της είχε κριθεί από τη Δικαιοσύνη ένοχος για ενδοοικογενειακή βία και είχε υποχρεωθεί να μπει σε πρόγραμμα θεραπείας. Αποδείχθηκε ότι δεν ήταν αρκετό. Αυτή η μητέρα δύο παιδιών κρατούσε πάντα αυτό το τηλέφωνο κοντά της, ζούσε μέσα στον τρόμο. Στο σπίτι της, μια νοικιασμένη μονοκατοικία σε ένα χωριό κοντά στο Στρασβούργο, η πόρτα ήταν πάντα κλειδωμένη, τα παράθυρα κλειστά και ο συναγερμός ενεργοποιημένος. Εξαντλημένη από αυτή την κατάσταση υπερεπαγρύπνησης, δεν ζύγιζε πια παρά καμιά τριανταριά κιλά όταν τη μαχαίρωσε ο πρώην της».  

Απόσπασμα από το βιβλίο «Οι απούσες μας.
Στις ρίζες των γυναικοκτονιών», που κυκλοφόρησε πρόσφατα στη Γαλλία, έπειτα από πολύχρονη έρευνα, η δημοσιογράφος Λορέν Ντεκάρ.
Το «τηλέφωνο υψηλού κινδύνου» είναι ένα ειδικό τηλέφωνο, εξοπλισμένο με πλήκτρο που σημαίνει αμέσως συναγερμό στις Αρχές.

Με ποιον να συγκριθούμε, άραγε, μήπως και νιώσουμε καλύτερα; Ισως με τη Γαλλία; Τουλάχιστον 110 γυναίκες δολοφονήθηκαν στη διάρκεια της περσινής χρονιάς από τους πρώην ή νυν συντρόφους τους. Και τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν πως σε ένα 40% των περιπτώσεων οι δράστες ήταν υπότροποι. Πολλά θύματα είχαν ήδη καταγγείλει πράξεις βίας προτού χάσουν τη ζωή τους. Γι’ αυτό γράφει η Λορέν Ντεκάρ στο βιβλίο της πως «η γυναικοκτονία δεν είναι μόνο ένα έμφυλο έγκλημα» αλλά και ένα «κρατικό έγκλημα», γι’ αυτό μιλάει για «συστημική ατιμωρησία»: τέσσερις στις πέντε καταγγελίες για ενδοοικογενειακή βία εξακολουθούν να μπαίνουν στο αρχείο. Και να σκεφτεί κανείς πως μια έρευνα του 2020 είχε δείξει πως μόλις ένα στα τέσσερα θύματα υποβάλλει καταγγελία.

Να συγκριθούμε μήπως με τη Βρετανία; Τουλάχιστον 1.000 αστυνομικοί από τους συνολικά 45.000 που διαθέτει η Σκότλαντ Γιαρντ βρίσκονται στο στόχαστρο ερευνών έπειτα από καταγγελίες για ενδοοικογενειακή βία ή σεξουαλικά αδικήματα. Μόλις πρόσφατα, ένας 48χρονος αστυνομικός που είχε ήδη αναγνωρίσει τον περασμένο Δεκέμβριο ενώπιον του δικαστηρίου είκοσι βιασμούς, ο Ντέιβιντ Κάρικ, ομολόγησε δεκάδες επιπλέον εγκλήματα – όπως αποκαλύφθηκε, οι συνάδελφοί του είχαν αγνοήσει οκτώ προειδοποιήσεις για το άτομό του μεταξύ 2000 και 2021. Ερευνα που δημοσιεύτηκε στις αρχές Δεκεμβρίου έδειξε πως τα περισσότερα θύματα ενδοοικογενειακής βίας αναγκάζονται να καταγγείλουν περιστατικά κακοποίησης στην αστυνομία δύο, τρεις ή και περισσότερες φορές πριν αυτή δεήσει να αναλάβει δράση. Στο μεταξύ, η ενδοοικογενειακή βία οδηγεί στη δολοφονία δύο γυναικών κάθε εβδομάδα, κατά μέσο όρο, στην Αγγλία και την Ουαλία.

Να συγκριθούμε ίσως με την Ισπανία; Συνολικά 49 γυναίκες δολοφονήθηκαν από νυν ή πρώην συντρόφους τους πέρυσι, μόνο τον Δεκέμβριο καταγράφηκαν 12 γυναικοκτονίες, από τις αρχές του Ιανουαρίου έχουν καταγραφεί άλλες επτά. Μόλις χθες, ένας 44χρονος συνελήφθη στο Βαγιαδολίδ για τη δολοφονία της 45χρονης συντρόφου του και της οκτάχρονης κόρης της: πρώην σύντροφός του τον είχε καταγγείλει το 2017 για βία. Εξι από τις 12 γυναίκες που δολοφονήθηκαν τον Δεκέμβριο, ένα 42% των συνολικών γυναικών που δολοφονήθηκαν πέρυσι, είχαν ήδη υποβάλει καταγγελία εις βάρος του θύτη τους. Αυτό, σε μια χώρα η οποία πρωτοπορεί στη μάχη κατά της έμφυλης βίας, σημαίνει πως τα πρωτόκολλα προστασίας είχαν ενεργοποιηθεί – κι όμως, στάθηκαν ανήμπορα να εμποδίσουν το έγκλημα.

Αν συγκριθούμε με την Τουρκία, σίγουρα θα νιώσουμε καλύτερα. Αρχές της χρονιάς, η πλατφόρμα «We Will Stop Feminicide», «Θα σταματήσουμε τις γενοκτονίες», μία από τις παλαιότερες και πιο δραστήριες οργανώσεις του είδους της, ανακοίνωσε πως το 2022 καταγράφηκαν στη χώρα 334 γυναικοκτονίες και 245 ύποπτοι θάνατοι – μια νέα αύξηση σε σύγκριση με το 2021, που ήταν ήδη μια φριχτή χρονιά. Την ίδια ώρα, το τουρκικό Συμβούλιο της Επικρατείας απέρριπτε οριστικά όλες τις προσφυγές κατά της αποχώρησης της Τουρκίας, με απόφαση της κυβέρνησης Ερντογάν, από την επονομαζόμενη Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης – τη Σύμβαση του Συμβουλίου της Ευρώπης για την Πρόληψη και την Καταπολέμηση της Βίας κατά των Γυναικών και της Ενδοοικογενειακής Βίας. Οσο για την πλατφόρμα «We Will Stop Feminicide», η κυβέρνηση Ερντογάν την κατηγορεί για «ανήθικες δραστηριότητες» και δρομολογεί τη διάλυσή της.

Το θέμα όμως δεν είναι να παρηγορηθούμε με τα χειρότερα, είναι να ανασκουμπωθούμε. Να ευαισθητοποιήσουμε, να κινητοποιήσουμε ακόμα περισσότερο την κοινωνία, να εξυγιάνουμε, να επιμορφώσουμε και να ενισχύσουμε σαφώς περισσότερο όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, από την αστυνομία και τη δικαιοσύνη έως τις υπηρεσίες ψυχοκοινωνικής στήριξης, να δανειστούμε τις καλύτερες πρακτικές και να τις εφαρμόσουμε αποτελεσματικότερα – εκείνα τα «τηλέφωνα σοβαρού κινδύνου» που χρησιμοποιούν στην Ισπανία και στη Γαλλία, εκείνα τα βραχιολάκια με ηλεκτρονικό σύστημα γεωεντοπισμού που επιβάλλονται στους κακοποιητές, εκείνο τον ισπανικό αλγόριθμο, το σύστημα VioGén, που αποτιμά αυτομάτως τον κίνδυνο με βάση τις πληροφορίες που του δίνονται. Η «El Pais» κλείνει πλέον κάθε άρθρο ή ρεπορτάζ της που αναφέρεται στην έμφυλη βία με τους τηλεφωνικούς αριθμούς, τα μέιλ και την εφαρμογή στα οποία μπορούν να καταφύγουν για βοήθεια τα θύματά της – να άλλη μια καλή ιδέα. Μόνο μην υποκύψουμε στη μοιρολατρία.