Υπνοβατώντας {LF}στο βουνό {LF}της μεγάλης απειλής

Μια σειρά από διασυνδεδεμένες «μεγααπειλές» θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον μας. Ενώ μερικές από αυτές έχουν ξεκινήσει εδώ και καιρό, άλλες είναι νέες. Ο πεισματικά χαμηλός πληθωρισμός της προ πανδημίας περιόδου έχει δώσει τη θέση του στον υπερβολικά υψηλό σημερινό πληθωρισμό. Η κοσμική στασιμότητα – διαρκώς χαμηλή ανάπτυξη λόγω της αδύναμης συνολικής ζήτησης – έχει εξελιχθεί σε στασιμοπληθωρισμό, καθώς οι αρνητικές διαταραχές της συνολικής προσφοράς έχουν συνδυαστεί με τις επιπτώσεις των χαλαρών νομισματικών και δημοσιονομικών πολιτικών.

Εκεί που κάποτε τα επιτόκια ήταν πολύ χαμηλά – ή ακόμα και αρνητικά -, τώρα αυξάνονται γρήγορα, αυξάνοντας το κόστος δανεισμού και δημιουργώντας τον κίνδυνο διαδοχικών κρίσεων χρέους. Η εποχή της υπερπαγκοσμιοποίησης, του ελεύθερου εμπορίου, των υπεράκτιων αλυσίδων εφοδιασμού και των αλυσίδων ανεφοδιασμού έχει παραδοθεί σε μια νέα εποχή αποπαγκοσμιοποίησης.

Επιπλέον, οι νέες γεωπολιτικές απειλές αυξάνουν τον κίνδυνο ψυχρών και θερμών πολέμων. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής γίνονται πιο έντονες και με πολύ ταχύτερο ρυθμό από ό,τι περίμεναν πολλοί. Οι πανδημίες, επίσης, είναι πιθανό να γίνουν πιο συχνές, λοιμώδεις και δαπανηρές. Οι πρόοδοι στην τεχνητή νοημοσύνη, τη μηχανική μάθηση, τη ρομποτική και τον αυτοματισμό απειλούν να δημιουργήσουν περισσότερη ανισότητα, μόνιμη τεχνολογική ανεργία και πιο θανατηφόρα όπλα με τα οποία θα διώκονται οι αντισυμβατικοί πόλεμοι. Ολα αυτά τα προβλήματα πυροδοτούν μια αντίδραση κατά του καπιταλισμού και ενδυναμώνουν λαϊκιστές, αυταρχικούς και μιλιταριστές εξτρεμιστές τόσο από δεξιά όσο και από αριστερά.

Στο μεγάλο του μυθιστόρημα του Μεσοπολέμου, «Το μαγικό βουνό», ο Τόμας Μαν απεικονίζει το πνευματικό και πολιτιστικό κλίμα – και την τρέλα – που οδήγησε στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Σήμερα αντιμετωπίζουμε όχι μόνο τα χειρότερα από τη δεκαετία του 1970 (επαναλαμβανόμενα αρνητικά σοκ της συνολικής προσφοράς), αλλά και τα χειρότερα της περιόδου 2007-08 (επικίνδυνα υψηλά ποσοστά χρέους) και τα χειρότερα της δεκαετίας του 1930. Μια νέα «γεωπολιτική ύφεση» αυξάνει την πιθανότητα ψυχρών και θερμών πολέμων που θα μπορούσαν πολύ εύκολα να ξεφύγουν από τον έλεγχο.

Απ’ όσο μπορώ να καταλάβω, κανείς που παρευρέθη στο Νταβός δεν γράφει το μεγάλο μυθιστόρημα της εποχής των μεγααπειλών. Ωστόσο, ο σημερινός κόσμος εκδηλώνει όλο και περισσότερο την αίσθηση του προαισθήματος που νιώθει κανείς όταν διαβάζει τον Μαν. Πάρα πολλοί από εμάς εφησυχάζουμε και αγνοούμε αυτό που συμβαίνει στον πραγματικό κόσμο από κάτω. Ζούμε σαν υπνωτιστές, αγνοώντας κάθε συναγερμό για το τι βρίσκεται μπροστά μας. Καλύτερα να ξυπνήσουμε σύντομα, πριν αρχίσει να τρέμει το βουνό.

Ο Νουριέλ Ρουμπινί είναι καθηγητής Οικονομικών στη Stern School of Business του New York University Stern School of Business και επικεφαλής οικονομολόγος της Atlas Capital Team