Τελευταία πράξη στο Τατόι

Μέσα σε 10 ώρες και διαδοχικά σε τέσσερις χώρους «παίχτηκε» χωρίς ακρότητες η τελευταία πράξη μιας δύσκολης «εξίσωσης» σε πολλαπλά επίπεδα –  πολιτικό, διαχειριστικό και ανθρώπινο -, μετά την είδηση του θανάτου του τελευταίου βασιλιά της Ελλάδας την περασμένη Τρίτη. Το ανοιχτό τελικά για τον κόσμο προσκύνημα της σορού του Κωνσταντίνου από τα ξημερώματα στο παρεκκλήσι του Αγίου Ελευθερίου, διαδέχθηκε η εξόδιος ακολουθία στη Μητρόπολη προεξάρχοντος του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Ιερωνύμου, παρουσία 12 συνοδικών μητροπολιτών. Ακολούθησε τρισάγιο στον λόφο Παλαιοκάστρου στο Τατόι και έπειτα ο ενταφιασμός του Κωνσταντίνου στους βασιλικούς τάφους, όπως επιθυμούσε, δίπλα στους προγόνους του.

Στο ύστατο χαίρε επικράτησαν χαμηλοί τόνοι από όλες τις πλευρές, με την οικογένεια να φροντίζει λεπτομερώς τη «σκηνοθεσία» και την τήρηση των πρωτοκόλλων, με την κυβέρνηση στο πόδι τις προηγούμενες ημέρες για συνεννοήσεις και προετοιμασίες καθώς και με δρακόντεια μέτρα ασφάλειας εν ισχύ, δεδομένης της παρουσίας στην Αθήνα εν ενέργεια βασιλέων και εκπροσώπων βασιλικών οίκων ανά την Ευρώπη. Σύμφωνα με το Μαξίμου, ο τελευταίος αποχαιρετισμός έγινε με ένα τελετουργικό, το οποίο ολοκληρώθηκε κατόπιν καλής συνεννόησης με την οικογένεια. Σε κατανόηση – όπως έχει ειπωθεί – των εκατέρωθεν ευαισθησιών για τον «τυπικό επίλογο σε ανθρώπινο επίπεδο», σύμφωνα με τον Κυριάκο Μητσοτάκη, ενός κεφαλαίου που «έχει κλείσει οριστικά» το 1974.

Εθνικος ύμνος και χειροκροτήματα
Από νωρίς πύκνωναν οι ουρές με κόσμο περιμετρικά της Μητρόπολης. Ηταν εκεί εκπρόσωποι του πολιτικού και του επιχειρηματικού κόσμου, κάποιοι πολίτες που «κουβαλούσαν» φιλοβασιλικά συνθήματα και άλλοι, οι περισσότεροι, με υψωμένα τα κινητά τηλέφωνα στη θέα των «γαλαζοαίματων» από το εξωτερικό. Ο εθνικός ύμνος ακούστηκε στο προαύλιο του ναού, όπως και αργότερα στο Τατόι, ενώ ήταν τακτικά τα χειροκροτήματα μόλις οι συγκεντρωμένοι αντίκριζαν μέλη της οικογένειας. Το ίδιο έγινε και στο «βασιλέως ημών γενόμενος», όπως ακούστηκε από τον Ιερώνυμο, ως απόδοση τιμής σύμφωνα με ιεράρχες σε έναν «τίτλο» που έφερε ο εκλιπών, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι εξέπεσε του αξιώματος. Στην ώρα της αναμονής οι συγκεντρωμένοι αντάλλαζαν κουβέντες ιστορικού περιεχομένου, αλλά και πολιτικού, στον απόηχο της κυβερνητικής απόφασης για την ταφή του Κωνσταντίνου ως ιδιώτη.

Ο επικήδειος του Παύλου
«Δεν είναι αυτό το τέλος πατέρα, θα ζεις στην καρδιά μας» είπε στον επικήδειο – τον μοναδικό που εκφωνήθηκε – ο πρωτότοκος γιος του τέως βασιλιά Παύλος, κοιτάζοντας τακτικά τη μητέρα του Αννα – Μαρία και τα αδέλφια του. Ο ίδιος επέλεξε αναφορές και στη διαδρομή του Κωνσταντίνου. «Ηταν μια δύσκολη εποχή πατέρα όταν ανέβηκες στον θρόνο (…) Το αποτέλεσμα δεν το θέλησε κανείς. Από την πρώτη στιγμή αντιστάθηκες με σθένος (…) Οι προσπάθειές σου απέτυχαν» – είπε – «όμως δεν ήθελες μένοντας στην Ελλάδα, να γίνεις η αιτία μιας νέας αιματοχυσίας. Δέχθηκες με σεβασμό την απόφαση του ελληνικού λαού». Και χαρακτήρισε «σύμβολο τιμής» την «παρακαταθήκη του παππού μας προς εσένα που δέσμευσε εμένα, τα αδέλφια μου, τα εγγόνια σου».